हिला वनाच्वंगु नेवाः मुद्दा व न्हूगु नेतृत्व
थौंकन्हय् सामाजिक सञ्जाल स्वल धाःसां बाय् नेवाः अधिकारया नितिं क्रियाशील जुयाच्वंपिं मनूतय् दथुइ सहलह ब्याकीगु इलय् व नेवाः संचार माध्यमय् बिचाः प्वंकीपिंसं तकं आःया अवस्थाय् नेवाः अधिकारया नितिं न्हापा नेतृत्व यानाच्वंपिं नेवाः नेतात गन वन ? नेवाः नेतृत्व कोमाय् वंगु खः ला ?
नेवाः नेतृत्व आः मन्त ला ? नेवाः नेतृत्व कमजोर जूगु खः ला ? आदि इत्यादि न्ह्यसःत न्ह्यःने तयाः थःगु बिचाः प्वंकेगु याना वयाच्वंगु खनेदु । थुकिया नापनापं नेवाः नेतृत्वप्रति थीथी कथंया न्ह्यसः तयेगु तकं यानाच्वंगु दु । नेवाः नेतृत्वयात अथे न्ह्यसः तयेगु धइगु वास्तवय् नेवाः नुगः दुपिंसं हे तइगु खः ।
नेवाः नुगः मदुपिं अले नेवाःतय्गु अधिकार माः धकाः सः तइमखुपिंसं धाइ नं मखु, सरोकार तकं क्यनी मखु । उकिं थुगु खँयात मेता कथं काये नं मजिउ । थौं ई हिलावंगु दु । ई नापनापं नेवाःतय्गु सोचनिसें नेवाःतय्गु मुद्दा नं अवश्य हें हिला वनाच्वंगु खनेदु । नेवाःतय्सं न्हापा भाषा, जाति, संस्कृतिया जक अप्वः खँ ल्हानाच्वंगु दुसा आः वयाः नेवाः भूमिया खँ नं न्ह्यःने वयाच्वंगु दु ।
नेवाः सम्पदा व नेवाः वस्तीया मुद्दायात प्राथमिकता बिया वयाच्वंगु खनेदु । अथे हिलावंगु मुद्दा नापं मूल रुपं नेवाःतय्सं सरोकार क्यनाच्वंगु थीथी कथंया सवालत मध्ये लिपांगु इलय् स्वनिगलय् जूगु निगू कथंया ज्याझ्वःयात ब्वथलाः स्वयेगु पाय्छि जुइ । प्रशंग नम्बर १ ः छुं न्हि न्ह्यः जक येँया चुच्चेपाटीनिसें थली अले सक्व तक विजय जुलुस पिकाल ।
उपत्यकाब्यापी सडक विस्तार पीडित संघर्ष समितिया आह्वानय् स्थानीय संघर्ष समितिया ग्वसालय् उगु विजय जुलुस पिकाःगु खः । अनं छुं दिं लिपा हाकनं कालिमाटीनिसें थक्वाः तक हानं मेगु तःजिक विजय जुलुस पिकाल । थुगु निगुलिं हे जुलुस धइगु मोटरासाइकल जुलुस खः । ख्यँसगं बियाः, अबिर इलाः, खादां न्ययेकाः, थाय् थासय् लसकुस यानाः अथे विजय जुलुस पिकाःगु खः ।
नेवाःत अधिकारया नितिं न्ह्याः वनेत थाकुइगु अवस्था खः । तर थुगुसीया आन्दोलनय् अथे मजू । राजनीतिक पार्टीया समर्थक व कार्यकर्तात ला अवश्य नं खः तर सामुहिक अधिकार व सवालयात कयाः कुहां वःगु खनेदु ।
अथे पिकाःगु जुलुसय् ९० प्रतिशत सिबें अप्वः नेवाःत खः । छुं छुं प्रतिशत जक नेवाः मखुपिं खःसा मेपिं फुक्क हे नेवाःत अथे विजय जुलुसय् कुहां वःगु खः । थःगु ब्यक्तिगत सम्पत्ति नापं नेवाःतय्गु मंकाः सम्पत्तियात कयाः अथे विजय जुलुसय् पिहां वःगु खः । विजय जुलुसया नेतृत्व सुं चर्चित नेवाः नेतातय्सं याःगु मखु ।
न्हून्हूपिं नेवाः नेतृत्वकर्तातय्सं यानाच्वंगु खनेदु । सर्वोच्च अदालतं आवंलि सुं नं जनताया जग्गा सतकया नामय् कायेमाल धाःसा न्हापां मुआब्जा व क्षतिपूर्ति बिउ धकाः आदेश बिउगु नापनापं ऐतिहासिक वस्ती, पुरातात्विक सम्पदा संस्कृतिया लिच्वः मलाकीगु कथं जक सतक विस्तार या धकाः सरकारयात तकं आदेश बिउगुलिं विजय जुलुस पिकाःगु खः ।
वास्तवय् व फैसला अथवा आदेश धइगु सडक विस्तार पीडितपिनिगु निंतिं जक मखु समग्र नेवाः समुदाय गुमिसं थःपिनिगु सम्पदा संस्कृतियात लिच्वः लाके दइ मखु, स्यंके दइ मखु अले नेवाः वस्तीयात लिच्वः लाके दइ मखु धकाः धयाच्वंपिनिगु निंतिं नं थ्व छगू कथं तःधंगु उपलब्धी हे खः ।
थौं नेवाः प्रदेश वःगु मदुनि, नेवाः स्वायत्त राज्यया अधिकार वःगु मदुनि, नेवाःतय्त समानुपातिक समावेशीया आधारय् राज्यया हरेक ख्यलय् अधिकार वःगु अवश्य नं मदुनि । तर नं सर्वोच्चया फैसला अले उगु फैसलायात कयाः स्वयं सरकार हे ल्वापुखिचा जुयाः अदालतय् पुनवरालोकनय् वंगु इलय् अदालतं पुनवरालोकनयात खारेज याना बिउगु धइगु वास्तवय् सरकार पराजय जूगु अले पीडित जनता त्याःगु खः ।
उकिं वास्तवय् आः सतक विस्तारया नामय् नेवाःतय्त समुदाययात लिच्वः लाकीगु कथं नापं व्यक्तिगत रुपं नं निजी सम्पत्तियात सितिकं काये दइ मखु धकाः आदेश बिउगु धइगु तःधंगु उपलब्धी हे खः धकाः तायेका विजय जुलुस यात ।प्रशंग नम्बर २ ः छुं दिं न्ह्यः जक द्वलंद्वःम्ह नेवाःत सतकय् कुहां वल ।
यल जिल्लाया नेवाः वस्ती बुंगंनिसें ख्वना, सैंबु, नख्खु जुयाः यलया थाय्थासय् चाःहिलाः यलया हे मंगलबजारय् थ्यंकाः सभा याना क्वचायेकूगु खः । थुलिमछि ताःहाकःगु लँय् मदिक्क नाराबाजी यानाः सतकय् कुहां वयाः प्रदर्शन यायेगु ज्या याःगु छगू कथं नेवाः समाजय् लुमंकेबहःगु जुलुस जूगु दु ।
थुगु जुलुसय् नं सुं हे चर्चितम्ह नेवाः नेतृत्वया ख्वाः खनेमदु । न्हून्हूपिं नेवाःत विशेष यानाः युवातय्सं हे थ्व जुलुसया नेतृत्व याःगु खनेदु । विषय उमिसं ल्ह्वंगु धइगु फाष्ट ट्राय्क, बाहिरी चक्रपथया नामय् ऐतिहासिक, सांस्कृतिक, पुरातात्विक रुपं महत्वपूर्णगु नाप नापं नेवाः सभ्यता नाप हे स्वानाच्वंगु नेवाः वस्ती ख्वना, बुंगयात समाप्त याये दइ मखु धकाः खबरदारी यानाः जुलुस पिकाःगु खः ।
स्थानीय ख्वना सरोकार समिति व बुंग सरोकार समितिया आह्वानय् याःगु उगु जुलुसय् अप्वः यानाः ख्वना व बुंगयापिं दुसा स्वनिगःन्यंकंयापिं ख्वप, यल, किपू, थक्वाः, जल, थेच्व, तोखा, सतुंगः, किपुल्चा लगायतयापिं द्वलंद्वःम्ह नेवाःतय्सं ब्वति कयाः सहभागी जूगु खः ।
थीथी राजनीतिक पार्टीया कार्यकर्तात तकं नेवाः मुद्दाया नितिं, नेवाःतय्गु अधिकारया निंतिं धकाः सतकय् कुहां वःगु खने दत । थ्व धइगु ग्वसाः खलकं आशा याःगु सिबें नं अप्वः मनूत सतकय् कुहां वःगु खनेदत । नेवाः अधिकारया नितिं, नेवाः वस्तीया नितिं धकाः थुलिमछि नेवाःत सतकय् कुहां वःगु सभाय् तकं चर्चित धयातःपिं नेवाः नेतात अले राजनीतिक पार्टीया नेवाः नेतात धकाः सुं नं खने मदु ।
फुक्क धइथें न्हूपिं हे नेवाःत खनेदु । उमिसं भूमिया अधिकार, नेवाःतय्गु अधिकार, आदिवासीया अधिकार, नेवाः सभ्यता, नेवाः वस्तीया सवालयात कया न्ववायेगु नापं सरकारयात तकं पत्तिं धस्वाकेगु याःगु दु । छखे सतकया सन्दर्भयात कयाः सर्वोच्च अदालतं गुगु कथं ब्यक्तिया सम्पत्ति नापं समुदायया अधिकारयात कया न्ववात मेखे नेवाःत द्वलंद्वःम्ह सतकय् कुहां वल ।
थ्व धइगु छगू नाप मेगु स्वापू दयाच्वंगु दु । सर्वोच्च अदालतपाखें फैसला वयेवं नेवाःतय्त अधिकारया नितिं ल्वात धाःसा दइगु अवस्था दु, नेवाःत छप्पँ जुया वन धाःसा सरकारं नं छुं याये फइ मखु धकाः थुइकाः छगू कथं उत्साहित जुयाः हे सतकय् कुहां वःगु खनेदु । अथे हे छुं नं राजनीतिक पार्टीया रंग मदुगु विशुद्ध नेवाःत नाप स्वापू दुगु, नेवाः संस्कृति, नेवाः सभ्यता, नेवाः वस्ती नाप स्वापू दुगु विषय जूगुलिं नं सतकय् कुहां वइपिन्त अःपुगु खयेमाः ।
राजनीतिक रंग बिउगु जूसा छगू पार्टीया क्वय् मेगु पार्टीया कार्यकर्ता, समर्थकत वइ मखु अले नेवाःत थवंथवय् विभाजित जुइ । उकिं यानाः नेवाःत अधिकारया नितिं न्ह्याः वनेत थाकुइगु अवस्था खः । तर थुगुसीया आन्दोलनय् अथे मजू । राजनीतिक पार्टीया समर्थक व कार्यकर्तात ला अवश्य नं खः तर सामुहिक अधिकार व सवालयात कयाः कुहां वःगु खनेदु ।
थौं नेवाःत नाप स्वापू दुगु विषय अवश्य नं हिला वनाच्वंगु खनेदु । अले हिला वनाच्वंगु इलय् सतकय् नं ज्याझ्वःत हिला वनाच्वंगु खने दु । थुगु कथंया विजय जुलुस पिकाःगु इलय् जक मखु बुंगंनिसें यलय् तक जुलुस पिकाःगु इलय् नेतृत्व याःपिं ख्वाः स्वल धाःसा, ग्वसाः खलः स्वल धाःसा, सहभागी जूपिं स्वल धाःसा अवश्य नं नेवाः ख्यलय् न्हूगु नेतृत्व वयाच्वंगु दु धकाः धाये फइगु अवस्था दु ।
पुलांपिं नापं चर्चित नेवाः नेतृत्वपिंसं आःया अवस्थाय् ज्वनेमाःगु मुद्दायात ज्वने मफुगु बाय् ज्वने चाहे मजूगुलिं खः मसिउ उपिं न्ह्यःने वःगु खने मदु । न्हूगु कथंया नेतृत्व वःगु दु । थ्व छगू कथं नेवाः ख्यःया नितिं लसताया खँ नं खःसा हाथ्या नं खः धकाः धाये फइगु अवस्था दु । अले पुलांपिं नेवाः नेतृत्वं नं पुलांगु हे कथं बिचाः मयासे थौंया ईयात ल्वय्क मुद्दा, नेवाः भावनायात थुइकाः न्हूगु कथं बिचाः याना वनेमाःगु आवश्यकता दु ।
LEAVE YOUR COMMENTS