‘थ्वहे खःला लोकतन्त्र व सुशासन ?’

देय् सुयाःगु नियन्त्रणय् दु ? छगू अस्वभाविक न्ह्यसः खः, थ्व । अले उतिकं ग्यानापुगु । छगू लोकतान्त्रिक देय् सुया नियन्त्रणय् दु धकाः न्ह्यसः छुइमाःगु ई वइगु छुं नं कथं बांलाःगु संकेत मखु । देय् राजनीतिक दलतय्सं संचालन यानाच्वंगु खःला ? वा राजनीतिक दलतय्त कर्मचारीतन्त्रं नियन्त्रण यानाच्वंगु जकं खः ? वा देय्या राजनीतिक नेतृत्व व कर्मचारीतय्त मेगू स्वंगूगु पक्षं संचालन यानाच्वंगु दु ?

गबलय् सुशासनया आभास लोकतान्त्रिक देशय् जुइमखु, थज्याःगु न्ह्यसः जनताया दुने ब्वलना वयाच्वनी । लोकतन्त्र व सुशासन अन्तर सम्बन्धित विषय खः । सुशासन बिना लोकतन्त्र संस्थागत जुइमफइगु थें लोकतन्त्र बिना सुशासनया कल्पना याये नं थाकुइ । सुशासनया अभाव हे लोकतान्त्रिक समाजय् वइगु तःधंगु हाथ्या खः । अले लोकतन्त्रया निंतिं तःधंगु खतरा । आः नेपाःया अवस्था नं पाय्छि थ्वहे लँपुइ न्ह्याः वनाच्वंगु दु । सुशासनया अभावं झीगु लोकतन्त्र खतराय् लानाच्वंगु दु । उकीं जनतां न्यनाच्वंगु दु, ‘झीगु देय् सुया नियन्त्रणय् दु?’

संयुक्त राष्ट्र संघं सुशासन कायम यायेगु निंतिं च्यागू विशेषतायात व्याख्या यानातःगु दु । उकी मध्ये झीगु निंतिं चर्चा यायेमाःगु प्रमुख स्वंगू विशेषता धइगु विधिया शासन, उत्तरदायित्व व पारदर्शिता खः । थौं देशय् गुगु अस्तव्यस्तताया अवस्था ब्वलनाच्वंगु दु उकीया मू कारण धइगु थनया शासकतय्सं क्यनाच्वंगु अपारदर्शि नीति, जनता प्रति अनउत्तरदायी व्यवहार व विधिया शासनयात पालना मयाइगुलिं खः । थ्व गनं नं सुलाच्वंगु विषय वस्तु मखु ।

देय्या प्रत्येक क्षेत्रय् खनेदयाच्वंगु बेथितिं थन सुशासनया अभाव गुलि ग्यानापुक न्यनाच्वंगु दु धकाः प्रष्ट यानाच्वंगु जुल । देय्या मेमेगु थाय्या खँ त्वःता छ्वये, राजधानी येँय् जक स्वयेगु खःसां देशय् दुने जुयाच्वंगु सुशासनया ख्वाःपाः पूवकं उलाबी । देय् दुने जुयाच्वंगु मेगु सकतां खँ त्वःते । आःयात थन चर्चाय् वयाच्वंगु चकं दबू (खुलामञ्च)या खँयात जक झीसं दुवाला स्वयेगु खःसां सुशासन कायम यायेगु निंतिं वयाच्वंगु छगू भयानक लू खनेदःवइ ।

पुलांगु बसपार्कय् भ्यूटावर निर्माण यायेगु निंतिं बसपार्कयात चकं दबू दुने खुलाया निंतिं जक धकाः सारे यायेगु अनुमति बिउगु खः । खुलाया निंतिं जक धकाः उजं बिउगु चकं दबू दुनेया बसपार्क थौं अनियमितताया अखडा जुयाबिउगु दु । खुलाया निंतिं धकाः सारे याःगु बसपार्क थौं वषौं वर्ष लिपा नं अनया अनहे तुं दनि । अझ भ्यू टावर निर्माण यायेगु धकाः ज्या काःगु ठेकेदार व वयाः कम्पनीं सम्झौता कथं भ्यूटावरया निर्माण यायेगु ज्या छगू प्रतिशत नं पूवंकूगु मदुनि । उकिया पलेसा चकं दबुलि बसपार्क दयेकातःगु थासय् अनधिकृत सटर दयेकाः व्यापार यायेगु ज्या यानाच्वंगु जुल ।

विधिया शासनया सुनिश्चितता यासें सार्वजनिक प्रशासनय् पारदर्शिता व क्षमताया बढावा यानाः सुशासन व लोकतन्त्रयात मजबुत यायेगु ज्या येँ महानगरपालिकापाखें सुरुवात जूसा देशय् न्हूगु आशाया जः जुयाबी ।

येँ महानगरपालिका अन्तर्गत लाःगु सार्वजनिक थासय् छम्ह ठेकेदार व वया कम्पनीं यानाच्वंगु अवैधानिक ज्यायात जनप्रतिनिधितय्सं थःपिंसं उगु ज्या जुयाच्वंगु तकं मसिउ धकाः सार्वजनिक धापु पिहां वयाच्वंगु दु । खतुं आः अज्याःगु अवैधानिक सटर चीकेगु ज्या जुइधुंकूगु दु । तर अझ नं न्ह्यसः वइ, छगू सार्वजनिक पदधारण यानाच्वंपिं जनप्रतिनिधितय्सं थज्याःगु खँ मसिउगु खःसा सुया निर्देशनय् छम्ह ठेकेदारं अन सटर तयाः व्यापार यायेगु आँट यात ?

थ्व खँ केवल छम्ह ठेकेदारया अवैधानिक ज्याया लिच्वः जक मखु । स्वयम महानगरया उच्च पदस्थ कर्मचारीतय् संलग्नताय् अज्याःगु ज्या जूगु खँ पिहांवयाच्वंगु दु । यदि अथे खःसा थन जनउतरदायित्वया खँ वइ । कर्मचारीत सु प्रति उतरदायी ? छम्ह ठेकेदार वा येँया जनता प्रति ? अन पारदर्शीताया खँ वइ । महानगरया कर्मचारीतय्सं गुपचुप नक्सां याःगु सम्झौता पिने हयेगु दायित्व सुयागु ? महानगरपालिका स्वयमया मखु ला ?

अले तसकं महत्वपूर्ण न्ह्यसः वइ, विधिया शासनया पालना यायेगु की मयायेगु ? विधिया शासन पालना यायेगु खःसा महानगरपालिकाया कर्मचारीतय्सं याःगु बदमासीयात कयाः उमित कारवाही यायेगु की मयायेगु ? अझ अज्याःपिं कर्मचारीत येँया जनतायात सेवा बी योग्य जू ला? भ्यू टावर निर्माण यायेत बिउगु ठेकेदारयात कानून कथं सजाय बीगु की मबीगु ? अवैधानिक रुपं सार्वजनिक थासय् सटर निर्माण यानाः व्यापार याइम्हेसित कारवाही यायेगु की मयायेगु ? डोजर हयाः सटर चीकेगु छगू महत्वपूर्ण पलाः खः, महानगरपालिकाया । तर थ्व मुद्दा क्वचाःगु मदुनि । नकतिनि सुरु जूगु दु – सुशासन कायम यायेगु निंतिं । आः महागरपालिकां गज्याःगु पलाः ल्ह्वनी उकीं थन सुशासनया अवस्था गज्याःगु जुइ उकीयात निर्धारण याइ ।

छगू इलय् प्रमुख नेतात वयाः लोकतन्त्र व सुशासनया निंतिं भाषण बीगु प्रमुख केन्द्र, चकं दबू । थौं व हे थासं झीत शासकतय्सं लोकतन्त्र व सुशासनयात गुकथं चीरहरण यानाच्वना धकाः उलाबिउगु दु । तर व हे चकं दबू हानं लोकतन्त्र व सुशासनया व्यवस्थायात पाय्छिगु लँपुइ हयेत झीगु निंतिं अवसर नं जुयाः बिउगु दु । गैरकानुनी ज्या याइपिंत कानूनया दायराय् हइगु अपेक्षा सहित थ्व अवसर वःगु दु ।

राष्ट्रसंघया पुलांम्ह महासचिव कोफि अन्नानं सुशासनया बारे धयादी, ‘सुशासन धइगु मनूतय् मानव अधिकार व विधिया शासनयात सुनिश्चित यायेगु, लोकतन्त्रयात बल्लाकेगु नापं सार्वजनिक प्रशासनय् पारदर्शिता व क्षमतायात बढावा बीगु खः ।’

अन्नानं धयादी थें कानून उल्लंघन याइपिंत कानूनी उपचार मालाः विधिया शासनया सुनिश्चितता यासें सार्वजनिक प्रशासनय् पारदर्शिता व क्षमताया बढावा यानाः सुशासन व लोकतन्त्रयात मजबुत यायेगु ज्या येँ महानगरपालिकापाखें सुरुवात जूसा देशय् न्हूगु आशाया जः जुयाबी । मखुसा चकं दबूया थुगु घटनां लिपा तकं न्यनाच्वनी – ‘थ्वहे खःला लोकतन्त्र व सुशासनया व्यवस्था ?’

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS