ने. सं. ११४६ अनलाथ्व दशमी -

सगरमाथाया जाः मापन ७५ प्रतिशत सिधल

विश्वया दकलय् तजाःगु च्वापुगुँ सगरमाथाया जाः मापन यानाच्वंगु नापी पुचलं सिरहाया मदारनिसें सोलुखुम्बुया पतालेतक ‘लेभलिङ’या ज्या ७५ प्रतिशत तक पूवंकेधुंकूगु दु । नापी विभागया सगरमाथा उचाइ मापन सचिवालयया संयोजक सुशील डंगोलया कथं २२५ मध्ये १७० किलोमिटरया लेभलिङया ज्या सिधयेधुंकूगु दु ।

पुचलं न्हिं ७०० निसें ७५० मिटर तक लेभलिङ यायेगु यानाच्वंगु दुसा आः ५५ किलोमिटर जक लेभलिङ याये ल्यं दनि । थगुने माघ १५ गते लेभलिङया निंतिं न्हापांगु प्राविधिक पुचः सिरहास्थित नेपाः–भारत सीमा मदार धइगु थासय् थ्यंगु खः । भारतनिसें मदारतकया लेभलिङया ज्या सर्वे अफ इन्डियां व अनं नेपाःया पुचलं याःगु खः ।

वंगु माघनिसें निगू प्राविधिक पुचलं लेभलिङया ज्या शुरु याःगु व १७० किलोमिटरया ज्या सिधयेकाः निगुलिं प्राविधिक पुचः वंगु असारया निगूगु वालय् येँय् लिहां वःगु खः । पुचः येँय् लिहां वयेधुंकाः थ्व इलय् विभागय् आतकया दुने संकलन जूगु तथ्यांकया विश्लेषण यायेगु ज्या जुयाच्वंगु दु ।

डंगोलं धयादिल, ‘विभागं जिपिएस व लेभलिङया निंतिं बिस्कं पुचः परिचालन याःगु खः । जिपिएसय् टोली प्रमुख नापं १७ म्ह व लेभलिङया निंतिं १२ म्ह प्राविधिज्ञ सहभागि जूगु खः ।’ ‘आतक थःपिं थगुनेया डाटा प्रासेसिङय् लगे जुयाच्वनागु दु । उकिया फाइनल आउटपुट पिकायेगु तयारी जुयाच्वंगु दुसा वा वइगु मौसम सिधयेवं हाकनं फिल्डय् खटे जुया वनेगु जुइ’ वय्कलं धयादिल ।

सगरमाथाया जाः मापनय् प्राविधिक ग्वाहालि यायेत न्यूजिल्याण्डया भूगर्भविद् प्रो. किस्टोफ पियर्स थौंकन्हय् नेपालय् झायाच्वनादीगु दु । वय्कलं लछितक प्राविधिक पुचःयात स्वयमसेवकया रुपय् प्रशिक्षण बियादीगु सचिवालयया संयोजक डंगोलं जानकारी बियादीगु दु ।
#१५ करोड बजेट
सरकारं सगरमाथाया जाः मापनया निंतिं माक्व बजेट विनियोजन याःगु कारणं थुगुसी मापनया ज्यां तीव्रता काइगु अपेक्षा यानातःगु दु । चालु आर्थिक दँय् थुगु ज्याया निंतिं विनियोजित १५ गू करोड बजेटं मापनया ज्यायात निविध्नपूर्वक न्ह्यःने यंकेत ग्वाहालि जुइगु नापी विभागया धापू दु ।

विभागयाकथं थुगु दँयया बजेटपाखें फिल्डया ज्यालिसें मापनया निंतिं आवश्यक ग्राभिटी मेशिन न्यायेगु ज्या नं जुइ । मेशिन खरिद प्रक्रियाया निंतिं विभागं तयारी नं यायेधुंकूगु दु । विभागयाके दुगु पुलांगु ग्राभिटी मेशिन स्यंगुलिं न्हूगु न्यायेमाःगु खः ।

#२०१९ य् मापन सिधयेकेगु लक्ष्य
विभागं आःया हे अनुपातय् ज्या न्ह्याके फत धाःसा सन् २०१९ या अन्त्य तकया दुने मापनया ज्या सिधइगु न्ह्यथंगु दु । विभागलिसें ६० दँया अनुभव दु । न्हूगु प्रविधि नाले फइगु जनशक्ति दक्ष तकं जूगुलिं क्वःछिनातःगु इलय् हे ज्या सिधइगु विभागया दावी दु ।

विश्वया दकलय् तजाःगु च्वापुगुँया रुपय् प्रख्यात सगरमाथाया जांया आधिकारिकता बारे थीथी कथंया चर्चा व टिकाटिप्पणी जुइगु, आतक नेपालं सगरमाथाया जां मापन मयाःगु, चीन, भारत लगायतया देशं याःगु मापन अन्तर्राष्ट्रिय रुपय् विवादित जुइगु, वि.सं. २०७२ सालया विनाशकारी ‘गोरखा भुखाय्’या प्रभाव लगायतया कारणं सगरमाथाया जाः व अवस्थिति पत्ता लगे यायेमाःगु आवश्यक तायेकाः विभागं मापनया ज्या न्ह्याकूगु खः ।

मापनया ज्या न्ह्याके न्ह्यः विभागं थगुने मंसिर २५ व २६ गते भारत, चीन, संयुक्त राज्य अमेरिका, इटाली लगायतया देय्या वैज्ञानिकतय् छगू अन्तर्राष्ट्रिय गोष्ठिया आह्वान यानाः गुकथं मापन यायेगु धइगु विषयय् सहलह याःगु खःसा विज्ञतय् सुझावया लिधंसाय् कार्यविधि नं तयार याःगु खः ।

थ्व स्वयां न्ह्यः सन् १९५४ य् तत्कालीन सर्वे अफ इन्डियां सगरमाथाया जाः मापन यानाः ८,८४८ मिटर जूगु निष्कष पिकाःगु खः । वयां लिपा थीथी इलय् थीथी हे निकायं उचाइ मापन यानाः बिस्कं बिस्कंकथंया उचाइ पिकाःगु खः । तर उकिं आधिकारिक मान्यता धाःसा काःगु मदु ।

विभागयाकथं वंगु कात्तिक ७ गते सोलुखुम्बु थ्यंकाः नेपाली पुचलं भारतीय सर्वेक्षकं उगु इलय् सगरमाथाया जाः मापन यायेत प्रयोग याःगु नियन्त्रण विन्दु मालेगु ज्या याःगु खः । आतकया दुने अज्याःगु ४९ गू विन्दु मापन पुचलं लुइकेधुंकूगु दु ।

# मापनया स्वंगू विधि
विभागं जाः मापन यायेत स्वंगू विधि प्रयोग यानाच्वंगु दु । ‘डाइरेक्ट मेजरमेन्ट’ अन्तर्गत प्रत्यक्ष रुपय् न्ह्यःने व लिउने यानाः च्वकाय् तकया जाः मापन याइ । अथे हे ‘टे«ंगुलेशन’विधिपाखें नं जाः मापन याये फइ, थ्व विधिकथं निश्चित विन्दुयात लिधंसा दयेकाः उकिया कोण पत्ता लगे यायेगु व उकिया हे लिधंसाय् छसिकथं मेमेगु विन्दुया कोण दयेकुदयेकुं उचाइ मापन यायेगु याइ ।

थौंकन्हय् प्रमाणित सगरमाथाया जाः नं थ्व हे विधिपाखें मापन यानातःगु खः । स्वंगूगु विधि खः गुरुत्वयात आधार कायेगु । जिपिएस प्रणालीपाखें नं उचाइ मापन जुइ । सन् २००५ य् चीनं थ्व हे विधिपाखें सगरमाथाया जाः मापन याःगु खः । उगु इलय् चीनं सगरमाथाया जाः ८,८४४ मिटर जःखः दुगु निष्कर्ष पिकाःगु खः । तर उकिं अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता धाःसा कायेमफुत ।

सगरमाथायात सन् १९४९ व १८५० य् सर्वे अफ इन्डियां मापन याःगु इलय् उकिया जाः ८,८४० मिटर निर्धारण याःगु खः । सन् १९५४ य् एसओआईया बिएल गुलाटीं मापन याःबलय् ८,८४८ मिटर व सन् १९७५ य् तिब्बतपाखें चाइनिज ब्यूरो अफ सर्भे एन्ड म्यापिंगं मापन याःबलय् ८,८४४.४३ मिटर जाः दुगु न्ह्यथंगु खः ।