गुथि विधेयकया सवालय् आदिवासी नेवाः

नेपाल सरकारं एकपक्षीय रुपय् गुथि विधेयक सदनय् यंकाः झी आदिवासी नेवाःतय् परम्परागत सांस्कृतिक सम्पदा सम्बन्धी ब्यवस्थायात न्हंकेकथं न्ह्याकूगु पलाः विरुद्ध गुथि विधेयक विरुद्ध एकीकृत आन्दोलनया ग्वसालय् जूगु खबरदारी मुँज्याय् नेवाःत सतकय् कुहां वयाः आन्दोलित जूगु ऐतिहासिक न्हि ४ असार (२०७६) दछि पुलेधुंकूगु दु। येँया फिब्व ख्यः, माइतीघरमण्डलाय् लखौंलख नेवाःत मुनाः थःगु अधिकार संरक्षणया निंतिं थ्वकुन्हु राज्यया विरुद्ध सः थ्वयेकेगु ज्या जुल, थुकी झी सकसितं गौरवया अनुभूति जूगु खः ।

सरकारं संसदय् दर्ता याःगु गुथि विधेयक २०७५ आदिवासी नेवाः समुदायया संस्कृति, सभ्यता व जीवन पद्दतिइ गम्भीर असर लाकीगु छगू षडयन्त्रमूलक पलाः जूगुलिं नेवाः समुदाय उकथं आन्दोलनय् कुहां वःगु खँ सकल नेवाःतय्सं जक मखु नेवाः मखुपिसं नं लुमंकाच्वंगु दु। गुथि धइगु आदिवासी नेवाःतय् परम्परागत प्रथाजन्य संस्था खः । थुकियात सामाजिक संस्थाया ल्याखय् तयाः गुथिया ज्याखँयात नियन्त्रित यायेत स्वइगु झीत कदापि स्वीकार्य जुइमखु। थथे झी आदिवासी नेवाःतनाप प्रत्यक्ष स्वापू व सरोकार दुगु गुथि विधेयक हये न्ह्यः नेवाः समुदायनाप छुं नं कथंया सहलह ब्याकेमाःगु अन्तर्राष्ट्रिय कानूनकथं वाध्यात्मक प्रावधान दुगु खः । तर राज्यं अथे मयाः, थ्वहे खँयात कयाः खबरदारीयासें २०७६ मंसिर १९ गते थ्व आन्दोलनयापाखें भूमि व्यवस्था मन्त्रीपद्माकुमारी अर्यालयात छपु ज्ञापन पौ नं लःल्हाये धुंगु जुल । गुथि विधेयकया सवालय् गुथियारत, आन्दोलनकारी पक्ष नापं विज्ञतलिसे नं सहलह ब्याका आदिवासी नेवाःतय्गु निंतिं गुथि छु खः धइगु स्पष्टयासें २०७६ भदौ ३ गते ‘गुथि – नेवाः समुदायया अवधारणा’ सार्वजनिक यायेधुंकूगु खः ।

थुलिजक मखसे राज्यपक्ष व सरोकारवाला समुदायया दथुइ प्राराम्भिक सहलह ब्याकेत धकाः भूमि व्यवस्था मन्त्रीं सःतूगु इलय् गुथि सम्बन्धी गुगु कथंया व्यवस्था जुइमाः धकाः नेवाःतय्गु मंकाः धापू थुगु समितिपाखें औपचारिक रुपय् न्ह्यब्वये धुनागु खँ नं थन लुमंका बियाच्वना । गुथि सम्बन्धय् झीगु आधारभूत सैद्धान्तिक मान्यता खः १) आदिवासी नेवाःतय्गु गुथियात स्वायत्तता व स्वशासन बीमाः २) नेवाः समुदायया गुथिया लागि अलग हे व्यवस्था जुइमाः ३) गुथि धइगु भूमिनाप सम्बन्धित ब्यवस्था मखसे नेवाःतय्गु प्रथाजन्य सांस्कृति, सम्पदा जीवन पद्दति खः । गुथि विधयेक न्हूकथं मस्यौदा जुइगु इलय् नेवाः समुदायया मंकाः अवधारणाकथं ज्या जुइकेत व नीति निर्माण तहय् माःगु प्रभावकारी भूमिका म्हितेत सत्तारुढ व प्रतिपक्ष दलया नेवाः सभासदपिं, जनप्रतिनिधिपिं नापलानाः सहलह ब्याकेगु नं ज्या नं यायेधुंकूगु खः ।

सरकारं दयेकूगु समितिपाखें खास हे छुं ज्या मयाःगु अले लकडाउन अन्त्य जुइधुंकाः जक माःकथंया ज्या यायेगु धकाः समितिया जिम्मेवार मनूतय्सं धयाहःगु अवस्था खःसा आः वयाः उगु समिति सक्रिय जुया वःगु महसूस स्वयम गुथि आन्दोलनय् सक्रिय जुयाच्वंपिंसं यानाहःगु दु ।

गुथि विधेयक विरुद्ध सतक आन्दोलन न्ह्यज्याःगु दछि फुना वन तर दुःखया खँ राज्यं नेवाःतय्गु मागयात पूवंकेकथंया पलाः न्ह्याकेगुलिइ आतक नं गम्भीर जुयाच्वंगु मदु। गुथि विधेयक मस्यौदा यायेगु सम्बन्धय् नेवाःतय्गु मागकथं सरोकारवाला समुदायलिसे सहलह ब्याकाच्वंगु मदु। सरोकारवाला समुदायलिसे गुगुंकथं नं औपचारिक स्वापू तयाच्वंगु मदु। थ्व राज्यपक्षया गैर जिम्मेवारीपना खः । जुइफु, राज्यापाखें जनतायात ध्वं लानाः, मिखाय् धुलं छ्वाकाः, षडयन्त्रपूर्वक गुथि विधेयकया ज्या क्वचायेकेत थ्व इलय् दुनें दुनें गुगुं षडयन्त्र जकं जुयाच्वंगु खःला ? थ्व खँय्झी त गाक्कं शंका जुयाच्वंगु दु। थथे मयायेत राज्य पक्षयात खबरदारी यानाच्वना ।

थ्व हे झ्वलय् मुलुकय् कोरोना महामारीया कारणं लकडाउन सुरु जुइवं राज्यपक्षं गुथि विधेयकया सवालय् समिति दयेकूगु बुखँ सार्वजनिक जुल । नेवाःतय्गु थीथी खलः पुचःपाखें ब्यापक रुपं विरोध नं जूगु खः । सरकारं बेमौसमी बाजं थायेगु ज्या यात धकाः गुथि विधेयक विरुद्धय् सक्रिय जुयादीपिं नेवाः कार्यकर्तात नापनापं संघसंस्थातपाखें विज्ञप्ती तकं पिथनेगु ज्या याःगु खः । कयौं संघसंस्थापाखें विज्ञप्ती पिथनाः सरकारं दयेकूगु समितिया अर्थ मदुगु व नेवाःतय्गु बटम लाइनयात अस्वीकार याना वःगु अवस्थाय् ब्वलनीगु परिस्थितिया जिम्मेवार स्वयम सरकार हे जुइमाली धकाः ख्याच्वः तकं बिउगु खः । अनं लिपा सरकारं दयेकूगु समितिपाखें खास हे छुं ज्या मयाःगु अले लकडाउन अन्त्य जुइधुंकाः जक माःकथंया ज्या यायेगु धकाः समितिया जिम्मेवार मनूतय्सं धयाहःगु अवस्था खःसा आः वयाः उगु समिति सक्रिय जुया वःगु महसूस स्वयम गुथि आन्दोलनय्  सक्रिय जुयाच्वंपिंसं यानाहःगु दु ।

आःया ईतक थ्यंगु अवस्थाय् गुथि विधेयकया सवालय् नेवाःतय्त विभाजित यायेकथं समितिपाखें पहलकदमी यायेफु। समिति स्वयम नेवाःतय्गु गुथि गुथिइ वन धाःसा कन्हय् वनाः मोहीयानी हक बीगु निंतिं कुतः यानाः नं सरकारया विरोध याःगुलिं ज्या याये मफुगु खः धकाः जनताया दथुइ भ्रम ब्वलंकेगु ज्या यायेफु। उकिं गुथि विधेयक विरुद्ध एकीकृत आन्दोलन याना वयाच्वंपिं न्ह्यलुवापिंनापं गुथि आन्दोलनय् सक्रिय जुयादीपिं थ्व इलय् गम्भीर जुइमाःगु ई वःगु दु ।

नेवाःतय्सं गुथियात स्वायत्तता व स्वशासन बीमाःगु नापनापं नेवाःतय्गु गुथिया सवालय् ब्यागलं कथंया व्यवस्था यायेमाः धकाः गुकथंया बटम लाइन तःगु खः व धइगु गुगु नं कथं मोहीयानी हक अर्थात किसानया हकयात क्वपालेगु निंतिं मखु धकाः थुइकेगु ज्या यायेमाः । बरु आः राज्यं मोहीयानी अर्थात किसानया हकया निंतिं धकाः हइगु नीति हे स्वयम मोही, गुथ्याःत दुथ्याःगु सम्बन्धित संरचनापाखें निर्णय यानाः मोहीया हक नं बीगु अले गुथियात नं संचालन याना तयेगु निंतिं खः धइगु थुइकेमाःगु दु। राज्यं गुकथं मोही अर्थात किसानया हक बीगु धयाच्वन वसिबें नं अःपुक अधिकार बीगुपाखे वनेगु निंतिं हे गुथियात स्वायत्तता व स्वशासन माःगु खः धकाः थुइकेमाःगु अवस्था दु। गुथिया जग्गा धइगु न्ह्याबलें ल्यनाच्वनी बरु व जग्गा मीगु न्यायेगु याये फइगु, बैंकय् ब¥हः तये फइगु, गुगु नं कथं प्रयोजनया नितिं छ्यले फइगु तर उकी गुथिया नां स्वानाच्वनीगु अले व जग्गापाखें वइगु कर, व जग्गा मीबले वइगु राजश्व, व जग्गाय् छेँ दन धाःसा छेँया कर तकं गुथियात हे पुलेगु कथंया व्यवस्था यायेगु निंतिं हे गुथियात स्वायत्तता व स्वशासन बीमाःगु खः । अथे जुल धाःसा गुथि नं ल्यनीगु अले किसान अर्थात मोहीया हक नं वइगु कथंया व्यवस्था यायेगु निंतिं माःगु कथंया पहल यायेगु जुइ धकाः थुइका वनेमाःगु अवस्था दु। गुथिया जग्गा यक्व प्रकारया दु धकाः धायेगु अले फलाना गुथिया जग्गा मोहीयात वनीगु अले फलान गुथिया जग्गा मोहीयात मवनीगु धकाः धायेगु ज्या नं यानाच्वंगु दु ।

थ्व वास्तवय् फुक्कं भ्रम ब्वलंकाच्वंगु खः । जग्गाया ल्याखं गुथियात ब्वथलेगु ज्या राज्यपक्षं यानाच्वंगु दुसा नेवाःतय्गु निंतिं राज गुथि, निजी गुथि, छुट गुथि लगायतया गुथि धकाः धया च्वनेमाःगु अवस्था हे मदु। गुथियात स्वात्तता व स्वशासन दत धाःसा फुक्कं छगू हे प्रकारया जुइ अले गुथिया जग्गा न्यायेगु मीगु धइगु भ्वं जक मीगु खः । व जग्गा गनं नं ल्ह्वना यंकीगु मखु। अले व्यक्तिया हकय् व जग्गा जुइसा नेवाः समुदायया हकय् व भूमि जुइ । नेवाःतय्गु भूमिइ नेवाःतय्गु अधिकार दइ ।

नेवाःतय्गु अधिकार धइगु नेवाःतय्त लिच्वः लाकीगु कथं उगु भूमि प्रयोग याके मबीगु नापं व भूमि दत्तले नेवाःतय्गु पहिचान, संस्कृति सभ्यता ल्यनाच्वनी मखुसा भूमि मदुपिं नेवाःत थन आप्रवासी थें जुयावनी धकाः थुइकेमाःगु दु। गुगु जग्गा गुथिनाप स्वानाच्वंगु दु उगु जग्गाया नां पुलांगु हे तयातयेगु अले गुथियात नं ल्यंकेगु, किसान अर्थात मोहीयात नं हक बीगु नापं नेवाः संस्कृति सभ्यताया निंतिं नं मंकाः कथं न्हयाः वनेगु जुइ धकाः थुइकेमाः । भूमि दुपिं धइपिं आदिवासीत जुइमखु। अले भूमि दतक इमिगु अन स्वायत्तता व स्वशासनया अधिकार कायेफइगु आधारत दइ । नेपाःया संविधाननिसे अन्तर्राष्ट्रिय कानुनं तकं आदिवासीतय्त बियातःगु अधिकार कायेगुपाखे वनेमाः ।

उकिं नेवाःत धइपिं स्वनिगःया आदिवासी खः धकाः थुइकेगु अले आदिवासीतय्गु प्रथाजन्य संस्थाकथं नेवाःतय्गु गुथि खः । नापं नेवाःतय्गु भूमिइ नेवाः अधिकार प्राप्त यायेफइ धकाः थुइका वनेमाःगु थौंया आवश्यकता खः ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS