अफगानिस्तानय् धाथें शान्ति वइ ला ?

वंगु फेबु्रअरी २९ तारिखय् अफगानिस्तानया मुस्मां अतिवादी संगठन तालिवान व अमेरिका दथुइ छगू शान्ति सम्झौता जुल । कतारया राजधानी दोहाय् जूगु थ्व सम्झौता कथं तालिवानं थःम्हं नं हिंसा दिकेगु लिसें थःगु कब्जाय् दुगु लागा मेगु आतंकवादी संगठनतयात ब्वलंके बी मखुसा, लिसें अफगान सरकार लिसे वार्ता न्ह्याकीगु जुइ । थ्व शर्त बांलाक पालना जुल धाःसां अमेरिकां झिंप्यलाया दुने अफगानिस्तानय् तैनाथ अमेरिकी सैनिकयात लित यंकी । थ्व सम्झौता लिपा दशकौं न्ह्यवनिसें युद्धं जरजर जुयाच्वंगु अफगानिस्तानय् आः शान्ति वइगु आशा ब्वलंगु दु ।

थ्व सम्झौतां अफगानी जनताया दथुइ लसता ला ब्वलंगु दु । तर धाथें थ्व सम्झौतां धाथें अफगानिस्तानय् शान्ति वइ ला धयागु न्ह्यसः ब्वलंगु दु । थुकिया लिसें अन्तर्राष्ट्रिय ख्यलय् अफगानिस्तानय् अमेरिका तालिवानपाखें पराजित जूगु खः ला धयागु चर्चा नं ब्वलंगु दु ।
खय्त ला तालिवानयात अफगानिस्तानय् अमेरिकां हे ब्वलंकूगु खः । पीदँ न्ह्यव तत्कालिन सोभियत संघं अफगानिस्तानय् आक्रमण याःबलय् अमेरिकां हे तालिवानयात ‘मल जल’ तयेगु ज्या याःगु खः ।

सोभियत संघया आक्रमणया इलय् अफगान मुजाहिद्दीन नामं छगू गुट ल्वायेत न्ह्यःने वल । अबलय् सोभियत संघया साम्राज्य विस्तारयात पनेत अमेरिका व पाकिस्तानं थुमित माःगु तकया ग्वाहालि यात । ९०या दशकय् थ्व हे गुट छगू शक्तिशाली कट्टर मुस्मां संगठन जुल । अले अफगानिस्तानय् सत्ता ल्हातय् लाकाः कट्टर मुस्मां कानुन कथं देय् चले यायेगु सुरु यात । अमेरिकाय् जूगु ९÷११या आक्रमण लिपा थुकी अलकायदा लिसें तालिवानया नं ल्हाः दुगु धासें अमेरिकां सन् २००१ य् तालिवान विरुद्ध अफगानिस्तानय् आक्रमण यात । अबलय् निसें अमेरिका तालिवान दथुइ तनाव सुरु जुल ।

अमेरिकां आक्रमण यानाः तालिवानतय्त अफगानिस्तानया सत्ता ला लिनाछ्वत, तर अन हिंसा धाःसा गुबलें मदित । थ्व निगू दशकया दथुइ तःम्ह हे सर्वसाधारण बेकसुर अफगानी नागरिकतय् ज्यान छ्वयेमाल । गृहयुद्धं अफगानिस्तानया अर्थतन्त्र जरजर अवस्थाय् लाःवन । तर थ्व युद्ध नं अमेरिकायात लबः दत, न त तालिवानतय्सं हे छुं चूलाकेफत । अमेरिकां अफगान युद्धय् अर्बौं डलर खर्च यायेधुंकल, तर तालिवानया समुल नष्ट यायेमफुत । तालिवानं छुं नं छुं कथं छ्यं धस्वाका हे च्वन । थज्याःगु अवस्थाय् थ्व शान्ति सम्झौता जूगुलिं नं अमेरिका अफगानिस्तानय् तालिवान पाखें पराजित जूगु खः ला धयागु चर्चा ब्वलंगु खः ।

तालिवानं ला थः समर्थकतय् दथुइ थ्व शान्ति सम्झौतायात थःपिनि ‘विजय’ कथं हे परिभाषित यानाच्वंगु दु । उकिं अफगान सरकार लिसे जुइगु वार्ता थःपिंसं छुं नं कथंया सहुलियत मबीगु खँ धयाच्वंगु दु ।

अमेरिका–तालिवान दथुया थ्व सम्झौतां धाथें तालिवानय् शान्ति बहाल जुइ धयागु खँ नं शंका ब्वलनाच्वंगु दु । विशेषतः थ्व सम्झौताय् अफगानिस्तान सरकार दुथ्याना मच्वंगुलिं नं थ्व शंका ब्वलनाच्वंगु खः । खय्त ला थ्व सम्झौताय् अफगान सरकार लिसे वार्ता न्ह्याकेगु खँ न्ह्यथनातःगु दु । थुकिं तालिवान व अफगान सरकार दथुइ वार्ताया लँपु ला चाःगु दु । तर थ्व वार्ता असफल जुल धाःसा छु जुइ धयागु खँ धाःसा स्पष्ट मदुनि ।

अमेरिका लिसेया सम्झौताय् अफगान सरकार लिसे वार्ता याये न्ह्यः सरकारं ज्वनातःपिं तालिवानया न्याद्वः लडाकुतय्त त्वःतेगु खँ न्ह्यथनातःगु दु । अफगान राष्ट्रपति अरसफ गनीं थ्व शर्त पालना याये मफइगु खँ धायेधुंकूगु दु । सरकारं तालिवानलिसे वार्ताय् उमित युद्धविराम यायेत बाध्य यायेगु निंतिं ‘मोलभाउ’ यायेगु छगू बल्लाःगु हतियार कथं थ्व लडाकुतय्त कयातःगु दु ।

अमेरिका–तालिवान सम्झौताय् तालिवानं सम्झौताया शर्त पालना यानाः अफगान सरकार लिसे वार्ता न्ह्याकल कि अमेरिकां थःपिनि सेना लित यंकेगु खँ धयातःगु दु । अथे अमेरिका सेना लित यंकेत जूबलय् तालिवान व अफगानी सरकार दथुया वार्ता सफल हे जुइमाः धयागु मदु । वार्ता न्ह्याना च्वंच्वं अमेरिकी सेना लित यंकेल धाःसा अफगान सेना याकःचा जुइ । अफगान सेना याकःचां तालिवानया सामना यायेफइगु स्थिति मदु । अथे जूबलय् अफगान वार्ताया इलय् तालिवान बल्लाःगु स्थितिइ दयाच्वनी, गुकिं अफगान सरकारयात दबाबय् लाकातइ । थज्याःगु अवस्थाय् वार्ता सफल हे जुइ धयागु धायेफइमखु । लिसें वार्ता सफल हे जुल धाःसां अफगानिस्तानय् लोकतन्त्र वइ धायेफइमखु । तालिवानं सरकारय् साझेदारी ला याइ लिसें न्हापा थें कट्टर कानुन लागू यायेत नं स्वइ । उकिं आः हे अमेरिका लिसे जूगु सम्झौताय् तालिवानं सिइक चायेकं हे मिस्तय् अधिकार छु जुइ, लोकतन्त्रय् तालिवानया बिचाः छु दु धयागु छुं खँ स्पष्ट याःगु मदु । थज्याःगु अवस्थाय् अमेरिकी सेना लिहां वनेधुंकाः अफगानय् शान्ति हे जुइ धायेफइगु स्थिति मदु ।

तालिवानलिसे अमेरिकां याःगु सम्झौता अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पं आकिवं जुइत्यंगु राष्ट्रपति चुनावया निंतिं म्हितूगु छगू ‘दाउपेच’ जक जूगु खँ नं धायेगु यानाच्वंगु दु । आकिवं जुइगु चुनावया इलय् तक अमेरिकी सेनायात अफगानिस्तानं लित हयाः मतदातातय् सहानुभूति कायेगु निंतिं जक राष्ट्रपति ट्रम्पं थ्व सम्झौता यायेत तयार जूगु, अफगानिस्तानय् शान्ति बहाली यायेगु खँय् वय्कःया छुं चिउताः मदु धायेगु याः ।

न्ह्यागु जूसां थ्व सम्झौतां अफगानिस्तानय् शान्ति बहालीया निंतिं छपलाः न्ह्यःने न्ह्याकूगु दु । थ्व पलाः क्वातुयाः अफगानिस्तानय् शान्ति कायम जुइमा धयागु आशा याये ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS