ने. सं. ११४६ अनलाथ्व नवमी -

राष्ट्रिय जुइ मफुगु झीगु पहिचान

संविधानसभामार्फत संविधान निर्माण यायेगु झ्वलय् छगू अजू चाइपुगु न्ह्यसः न्ह्यःने वल – छ न्हापां नेवाः खः कि आदिवासी जनजाति वा छम्ह नेपाःमि ? मधेशी न्हापा वा नेपाःमि ? दलित कि नेपाःमि ?

आदिवासी जनजाति, मधेशी, दलित, उत्पीडित लगायत अल्पसंख्यकतय् आन्दोलनया राप व ताप अप्वयाच्वंगु इलय् राष्ट्रिय रुपय् थज्याःगु न्ह्यःस न्ह्यःने वःगु खः  । अधिकारया निंतिं आन्दोलित जुयाच्वंपिंत निस्तेज यायेत जुइमाः वा इमिसं थःगु पहिचानया निंतिं थीथी खँ मल्ह्वनेमाः धकाः सुनियोजित रुपय् हे थज्याःगु न्ह्यसः तयेगु सुरु यानाहःगु खः । व हे न्ह्यसःया कारणं गुलिसिनं थः नेपाःमि जक खः, आदिवासी-जनजाति, मधेशी, दलित छुं नं मखु धायेगु तकं यानाहल । नेपाः दुने मेगु छुं हे पहिचान मदु, केवल नेपाःमि धइगु पहिचान छगू जक दु धइगु लहर ब्वलंकेगु कुतः जूगु खः ।

व हे लहरं वःगु फसं ब्वयेकाः थीथी जातीय पहिचानयात ध्याकुनय् तयाः नेपाःया न्हूगु संविधान जारी जुल । तर पहिचानया मुद्दा धइगु अज्याःगु सरल विषय मखु, गुगु छक्वः संविधानय् उकियात थाय् मबीवं तनावनीगु । अझ नं पहिचानया मुद्दा यथावत दनी । अले कन्हय् नं दयाच्वनी ।

थ्वहे झ्वलय् नेपालय् हाकनं छक्वः पहिचानया सवाल राष्ट्रिय चर्चाया विषय जुयावःगु दु । संविधान निर्माण लिपा रक्षात्मक अवस्थाय् लानाच्वंगु थ्व मुद्दा प्रदेशतय् नामाकरणलिसें नापं हाकनं छक्वः दनावःगु दु । थारु समुदायं ला थीथी माग सहित आमरण अनसनतकं सुरु याःगु दु । अले देय्या कार्यकारी प्रमुख प्रधानमन्त्रीं हे पहिचानया सवालय् न्ववायेत बाध्य जुल । वय्कलं धयादिल – पहिचानया राजनीति मूर्खताया पराकाष्ठा खः । पहिचान धइगु राष्ट्रिय खः ।

प्रजातन्त्र दिवसया लसताय् गृह मन्त्रालयय् जूगु ज्याझ्वलय् न्ववायेगु झ्वलय् प्रधानमन्त्री खड्गप्रसाद ओलीं बियादीगु अभिव्यक्तिं छगू न्हूगु तरंग ब्वलंगु दु । वय्कःया धापुतिं स्पष्ट रुपय् निगू जर्बजस्त न्ह्यसः नं ब्वलंकूगु दु ।

दकलय् न्हापांगु न्ह्यसः – छु पहिचानया राजनीति मूर्खताया पराकाष्ठा खःला ? थ्व न्ह्यसःया लिसः माले न्ह्यः दकलय् न्हापां दुहां वने थ्व पहिचानया राजनीति सुनां यानाच्वंगु दु ? स्पष्ट खः, नेपाःया सन्दर्भय् धायेगु खःसा दकलय् अप्वः पहिचानया राजनीति राज्यसत्ताय् च्वना च्वंपिंसं यानाच्वंगु दु । राज्यं पोषण यानातःपिं पहिचानवालात व राज्यपाखें अधिकार विमुख जुयाच्वंपिं पहिचानवालातय् दथुइ छगू तःधंगु भिन्नता धाःसा दु । राज्यपाखें पोषित हिन्दू खस-आर्य समुदाय थःगु पहिचान बाहेक मेगु पहिचानयात थाय्तकं बीत अस्वीकार यानाच्वंगु दु । हिन्दू खस-आर्य पुरुष प्रधान समाजय् दकलय् अप्वः पहिचानया राजनीति थ्व हे वर्ग, जाति व धर्मयापिंसं यानाच्वंगु दु । राज्यसत्ताया प्रमुख कार्यकारी अंगनिसें कयाः सरकारी ज्याकुथिइ तकं छगू जातिया वश्र्चव दइगु धइगु खस-आर्य समुदायतय्सं थःगु पहिचानकथं एकछत्र राज यानाच्वंगु खः । राष्ट्रपति, प्रधानमन्त्री, प्रतिनिधिसभा व राष्ट्रियसभाया अध्यक्षय् छगू हे जक धर्म व जातिया दइगु धइगु उगु समुदायं थःगु पहिचानपाखें कयाच्वंगु प्रत्यक्ष लाभ बाहेक मेगु छुं मखु ।

सछि स्वयां अप्वः भाषिक समुदाय दुगु देशय् छगू जक भाषा हरेक स्थानीय निकाय, प्रदेश अले केन्द्रय् लागू यायेगु धइगु व हे छगू जातिया पहिचान स्थापित यायेगु ज्या खः । आः वयाः प्रदेशया नामाकरण तकं छगू हे जाति विषेशया भाय् व क्षेत्रया आधारय् यायेगु नं व हे पहिचानयात ल्यंकेगु निरन्तरता खः ।

राज्यं पोषण यानातःपिं पहिचानवालात व राज्यपाखें अधिकार विमुख जुयाच्वंपिं पहिचानवालातय् दथुइ छगू तःधंगु भिन्नता धाःसा दु। राज्यपाखें पोषित हिन्दू खस-आर्य समुदाय थःगु पहिचान बाहेक मेगु पहिचानयात थाय्तकं बीत अस्वीकार यानाच्वंगु दु ।

थःथःगु पहिचान सकसितं उलि हे आत्मीय जुइ । उकिं पहिचानया राजनीति सकसिनं यानाच्वंगु दु । तर राज्यं पोषण यानातःपिं पहिचानवालात व राज्यपाखें अधिकार विमुख जुयाच्वंपिं पहिचानवालातय् दथुइ छगू तःधंगु भिन्नता धाःसा दु । राज्यपाखें पोषित हिन्दू खस-आर्य समुदाय थःगु पहिचान बाहेक मेगु पहिचानयात थाय्तकं बीत अस्वीकार यानाच्वंगु दुसा आदिवासी जनजाति, मधेशी, मुस्मां, दलित व मिसात सकसियां पहिचान स्थापित जुइमाः धइगु पक्षय् थःगु मत तयेगु यानाच्वंगु दु । उकिं समग्र रुपय् पहिचानया राजनीति यायेगु मूर्खता मखसे छगू जक जाति, धर्म, भाषा व लैंगिक रुपय् यानाच्वंगु पहिचान जक मूर्खता खः । उकिया दकलय् अप्वः जिम्मेवार निकाय नेपाःया राज्य व्यवस्था खः । वयां लिपा नेपाःया राजनीतिक दलत । थुकियात जिम्मेवार पदय् च्वनाच्वंम्ह प्रधानमन्त्री ओलीं इलय् थुइकूसा बांलाइगु खः ।

प्रधानमन्त्री ओलीं थःगु संबोधनया झ्वलय् ल्ह्वंगु मेगु खँ खः – पहिचान राष्ट्रिय जुइ । वय्कलं धयादीकथं झीगु बाजं, प्याखं, धुन, नखःचखःयात जातीय पहिचान दयेके मजिउ, राष्ट्रिय पहिचानकथं स्वीकार यायेमाः । प्रधानमन्त्रीं थम्हं न्ववानादीकथं व्यवहारय् नं अथेहे यानादीगु जूसा तसकं बांलाइगु खइ । वय्कलं न्ववायेगु छता, याइगु मेगु हे लानाच्वन । यदि थीथी जातिया बाजं, प्याखं, नखः आदि राष्ट्रिय पहिचान खःसा उगु जाति स्वयम नं राष्ट्रिय पहिचान खत । उगु जातिं ल्हाइगु भाय् नं राष्ट्रिय पहिचान खः ।

तर विडम्बना ! प्रदेशया नामाकरण व हे राष्ट्रिय जाति व भाषिक पहिचानया लिधंसाय् तयेमफुत । नेवाः–ताम्सालिङ, तमुवान, नेपालमण्डल, मगरात आदि छुं नं नां प्रधानमन्त्री ओलीलगायत नेकपाया नेतातय्त स्वीकार मजुल, सह्य मजुल । प्रधानमन्त्री ओलीया हे धापू त्यासा कायेगु खःसा व दक्वं नां, जाति व भाषाया पहिचानया लिधंसाय् जूगुलिं उकिया स्वीकार मजुल । अथे धइगु अझ नं आदिवासी जनजातितय् इतिहास, संस्कृति, भाषा व जाति राष्ट्रया सम्पत्ति खः, थुपिं फुक्कं राष्ट्रिय पहिचान खः धकाः स्वीकार याये फयाच्वंगु मदु ।

पहिचान व संघीय व्यवस्थाया ज्ञाता जर्ज अन्ड्रसनया कथं जनता याके राष्ट्रिय पहिचानया भावना व सहभागिता मदयेकं प्रजातन्त्रय् मजबुत जुइ फइमखु । तर थ्व अबलय् तक सम्भव दइमखु गबलय्तक थीथी जातिया प्रतिनिधित्व सरकारय् जुइमखु, धर्मया आधारय् विभेद जुयाच्वनी व भाषा छ्यलेगुलिइ बन्देज जुयाच्वनी । नेपाःया सन्दर्भय् राज्यं एकल जातीय पहिचानया मिखां गबले तक व्यवहार यानाच्वनी, नेपाःया लोकतन्त्रय् उलि हे खतरा लानाच्वनी ।

थौं नेपाःया लोकतन्त्र बल्लाकेगु निंतिं दकलय् महत्वपूर्ण भूमिका म्हितेफुम्ह स्वयम प्रधानमन्त्री ओली खः । नेपाःया थीथी जाति, भाषा, संस्कृति व धर्मयात राष्ट्रिय पहिचान दयेकेगु निंतिं वय्कःया तसकं तःधंगु भूमिका दु । तर थौंतकया अवस्थाय् स्वयेगु खःसा वय्कः केवल छगू जातिया वर्चश्व कायम यानाः थःगु ‘जातिय पहिचान’यात जक जर्बजस्त यायेगु पाखे लगे जुयाच्वंगु दु ।

राष्ट्रिय पहिचानयात कमजोर यानाः लोकतन्त्रयात खतराय् लाकेगु ज्या दकलय् अप्वः सुनां यानाच्वंगु दुसा व स्वयं प्रधानमन्त्री थम्हं हे यानाच्वंगु दु ।