ने. सं. ११४६ अनलागा षष्ठी -

नाकाबन्दीं कतारयात छाय् थीमफुत ?

विक्रम संवत् २०७२ सालय् नेपालय् थ्यंमथ्यं न्याला नाकाबन्दी लाःबलय् थनया सामाजिक, राजनीतिक व आर्थिक क्षेत्रय् तसकं जटिल प्रभाव लात । अर्थतन्त्र थ्यंमथ्यं शून्य वृद्धिदरय् कुहां वल । नेपालं भुखाय् लिपा फःगु उगु भारतीय नाकाबन्दीयात खाडी मुलुक कतारयात थौंकन्हय् तयातःगु नाकाबन्दीलिसे तुलना हे यायेमफइगु खँ अर्थविद्तय्सं धायेगु या ।

नाकाबन्दीया सामना यायेत कतारं तत्काल छिउगु पलाः व अवलम्बन याःगु नीतिपाखें नेपालं पाठ सयेकेमाःगु खँ अर्थविद् चन्दन सापकोटां धयादी ।आतंकवादीयात ग्वाहालि याःगु धासें साउदी अरब, संयुक्त अरब इमिरेट्स, इजिप्ट व बहराइनं कतारयात नाकाबन्दी तयातःगु निदँ दयेधुंकल । सन् २०१७ या जुन महिनानिसें नाकाबन्दी फयाच्वंगु कतारं थःत लाःगु द्वपंयात सशक्त रुपं अस्वीकार याना वयाच्वंगु दु ।

नाकाबन्दीं गले मजू
प्यंगू प्रभावशाली व शक्तिशाली जःलाखःला देसं छक्वलं कतारय् नाकाबन्दी तःसां उकिया खास हे असर मलाःगु खँ अर्थविद्तय्सं धयाच्वंगु दु । उमिगु कथं नाकाबदी जुइकजुइकं कतारी अर्थतन्त्र स्यंकेमफुगु स्वंगू मू कारण दु । अर्थविद् स्वर्णिम वाग्लेया कथं न्हापांगु खँ कतारया आर्थिक सामथ्र्य खः । ‘कतारया प्रमुख निर्यात हे प्राकृतिक ग्यास खः ।

व प्राकृतिक ग्यासया स्वभाव हे जुइ धाःसा उकिया क्रेतालिसे १०, १५, २० दँया सम्झौता जुयाच्वंगु दइ । दीर्घकालिन सम्झौताया कारणं उकिया आर्थिक सामथ्र्य बल्लाइ, अले आर्थिक बचत नं यक्व दु’ वय्कलं धयादिल ।थुकिया सहमति प्वंकुसे मेम्ह अर्थविद् विश्व पौडेलं धयादिल, ‘वं निर्यात याइगु वस्तुया संसारन्यंकं बजाः दु ।

कतार विश्वया हे दकलय् अप्वः एलपीजी ग्यास निर्यात याइगु देश खः । सन् २०१७ य् जक कतारं च्यागू करोड १० लाख टन ग्यास निर्यात याःगु दु, गुगु विश्वया कुल आपूर्तिया थ्यंमथ्यं स्वब्वय् छब्व खः ।लन्दनय् च्वंगु अनुसन्धान कम्पनी क्यापिटल इकनोमिक्सया मध्यपूर्व अर्थतन्त्र मामिलाया जानकारी जेसन टुभीं वंगु जनवरीइ बिबिसी न्युजयात धाःगु खः, ‘थप ग्यास पिकयाः हे जूसां कतारीत म्वायेफु ।’

अर्थविद् वाग्लेया कथं कतारं लन्दन, न्यूयोर्क सहरलिसें पश्चिमी देशय् रणनीतिक लगानी नं यानातःगु दु । वयाके सोभरेन वेल्थ फन्ड धाइगु रणनीतिक राष्ट्रिय बचत नं खर्बौ तका बराबरया दु ।वय्कःया कथं नाकाबन्दीपाखें कतार गले मजूगु मेगु कारण वयागु भौगोलिक अवस्था नं खः । वाग्लें धयादी, ‘कतार भूपरिवेष्टित देय् मखु ।

समुद्रलिसे पहुँच दुगुलिं भूपरिवेष्टित नेपालयात थें जोखिम मजुल ।’अर्थविद्तय् कथं छुं देशं याःगु सहयोगया कारणं नं नाकाबन्दीलिसे ल्वायेत कतारयात ग्वाहालि जुयाच्वंगु दु । समुद्रलिसे पहुँच दुगु कतारयात टर्की व मध्यपूर्वया छगू शक्तिशाली देय् इरानं ग्वाहालि यात । दुरुया मागयात ध्यानय् तयाः कतारं विमानपाखें हे दशौं हजार ल्याखय् इरानपाखं सा हल ।

खय्त ला थुकियात गुलिखे अर्थविद्तय्सं राजनीतिक नाटक धायेगु याःसा गुलिसिनं कतारं थः न्ह्याथें ज्याःगु अवस्था सामना यायेत सक्षम दु धयागु सन्देश बिइत स्वःगु कथं नं कायेगु याः । थ्व बाहेक वास्तविक कतारी जनसंख्याया आकार नं नाकाबन्दीं असर लाकेमफगु छगू कारण जूगु अर्थविद् विश्व पौडेलं धयादी ।

वय्कलं धयादी, ‘वास्तविक कतारीयात अन समस्या जुइगु स्थिति हे मदु । तीन लाख जनसंख्या दु । झिम्हय् छम्ह जक कतारी नागरिक दु ।’
अर्थविद् चन्दन सापकोटाया कथं नाकाबन्दीलिसे ल्वायेत कतारं विशेष यानाः निगू आर्थिक रणनीति नालाकाःगु खनेदु । ‘न्हापांगु खँ बजारय् खाद्य पदार्थ व मेमेगु सामानया अभाव जुइके मबिइत तत्कालया निंतिं पर्याप्त आयात यात ।

गथे इरान व टर्कीपाखें, गुपिंलिसे वयागु स्वापू बांलाः । अले थःगु आन्तरिक उत्पादन क्षमता अप्वयेकेत नं लगानी अप्वयेकल ।’‘निगूगु खँ निजी लगानी अप्वयेकाः कतारं आर्थिक वृद्धि यायेत निजीकरणया लिसें मेमेगु आर्थिक उदारीकरण यात । उत्पादन अप्वयेकाः आत्मनिर्भर जुइगु, आयात प्रतिष्थापन यायेगु व थःगु उत्पादन निर्यात नं यायेगु कथंया रणनीति काल, गुगु छगू हद तक सफल नं जूगु दु ।’

नेपालं कतारपाखें छु सयेका कायेफइ ?
छगू चिधंगु खाडी देय् जूसां नं कतारं नाकाबन्दीया दृढतापूर्वक सामना याःगु उदाहरण नेपालय् नं बिइगु याः । कतार व नेपाःया आर्थिक व भौगोलिक अवस्था तुलना यायेगु कथंया मजूसां छु. खँ सयेकेमाःगु यक्वसिया तर्क दु । अर्थविद् सापकोटां धयादी, ‘नेपालं नं उत्पादन अप्वयेकाः आत्मनिर्भर जुइगु, आयात प्रतिस्थापन यायेगु व थःगु उत्पादन निर्यात नं यायेगु कथंया रणनीति दयेकेमाः ।

कृषि प्रशोधन यायेगु सामान, दंगु व विश्वासिलो मत, पर्यटन व तीव्र पूर्वाधार निर्माणय् ध्यान बीमाः ।’सापकोटाया कथं खाद्य सामग्रीया सुनिश्चितता यायेत मेमेगु देय्या कृषि उत्पादन व प्रशोधन याइगु कम्पनीइ लगानी याःगु खः, गुकिं आत्मनिर्भर यायेत महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह यात ।

थ्वबाहेक सरकारी खर्चया मात्रा व गुणस्तरय् सुधार, कर्मचारीतन्त्र व राजनीतिक स्तरय् जुइगु ढिलासुस्तीया लिसें म्वाःमदुगु हस्तक्षेप बन्द यायेमाःगु वय्कःया सुझाव दु ।सापकोटाया कथं गुगु तरिकां सरकार. थःगु व निजी क्षेत्रया लगानी अप्वयेकेत केन्द्रीय भूमिका म्हितेमाःगु खः, व नेपालय् खनेमदु ।

वय्कलं धयादी, ‘सरकारं आर्थिक उदारीकरण यानाः निजी लगानी अप्वयेकेगु स्वयां नं निजी लगानीया नियनत्रणय् अप्वः ध्यान बियाच्वंगु खनेदु । खँ ल्हाइगु अप्वः, ज्या म्हो जुल ।’कतारी लगानी कोष अल रयानया वरिष्ठ निर्देशक अकबर खानं वंगु जनवरीइ बिबिसी न्युजलिसे धाःगु खः, ‘नाकाबन्दीं जिमिगु भावनाय् ला असर लाकूगु दु, तर जिमिगु व्यापार यायेगु क्षमताय् धाःसा मखु ।’