ने. सं. ११४६ दिल्लागा तृतीया -

धम्मवती गुरुमांया च्वसां

नेपाली समाज, उकिसनं विशेष यानाः नेवाः समाजयात बागू शताब्दी स्वयां नं यक्व न्ह्यवंनिसे बुद्धशिक्षां शिक्षित याना बिज्यानाच्वंम्ह धम्मवती गुरुमामं धर्मदेशना जक यानाबिज्याइगु मखु, सफू नं च्वयाबिज्याःगु दु । उकथं इलय्ब्यलय् ईया आवश्यकताकथं विं.सं. २०२५ निसें २०५१ तकया दुने च्वयाबिज्याःगु पीगू ने पालभाषाया सफू मध्ये झिंछगू सफू ल्ययाः, व दक्वं सफू छगू हे सफुलिइ दुथ्याकाः पिथने गु ल्याखं च्वमि मय्जु लोचनतारा तुलाधरं मुंम्ह व न्ह्यब्वःम्ह जुयाः पिथंगु छगू सफू खः – धम्मवती गुरुमांया च्वसां ।

सफू ब्व, च्वसु ब्व व किपा ब्व यानाः स्वब्वय् ब्वथलाः पिकयातःगु थ्व सफूया च्वसु ब्वय् थीथी स्मारिका व स्मृतिग्रन्थय् च्वयाबिज्यागु च्वसु खःसा किपा ब्वज्याय् गुरुमांया जीवनलिसे स्वापू दुगु किपा दुुसा सफू ब्वय् दुथ्यानाच्वंगु झिंछगू सफू थुकथं दु–
१. बुद्ध ज्वी धुंकाः भोग याःगु विपाक व उकिया कारण
२. बुद्धया ऋद्धि प्रातिहार्य
३. पञ्चनीवरण
४. बुद्ध धर्म
५. एकताया ताःचा
६. मिखा
७. कर्म
८. मति भिंसा गति भिनी
९. संसारया स्वापू
१०. मनूतय्गु पहः
११. बुद्धया मूल उपदेश ।

न्हापांगु सफू ‘बुद्ध ज्वी धुंकाः बुद्धं भोग याःगु विपाक व उकिया कारण’ य् गौतम बुद्धं थीथी इलय् फयेमाःगु सास्ति व थःगु छुं द्वंबिद्व हे मदयेक नं द्वपं फयेमाःगु कारण न्हापाया जन्मय् यानावःगु दोषपूर्ण ज्यां यानाः खः धकाः धयातःगु दु । बुद्ध भोग याःगु विपाकयात दसुकथं ब्वयाः ‘मखुथें याःपिंत वं छु छु मखुगु ज्या यात उकियात ल्वयेक मेगु जन्मय् वं कष्ट भोग योयमाली’ धयागु शिक्षा थुकी बियातःगु दु ।

निगूगु सफू ‘बुद्धया ऋद्धि प्रातिहार्य’ य् धम्मवती गुरुमां च्वमि मखसे अनुवादिका जक खः । थ्व सफुलिइ दान बी योग्यपिंत (शीलवानपिंत) दान बिउसा उकिया यक्व फल दइगु व शीलवान मखुपिंत दान बियाया पुण्य मलाइगु दसु बियातःगु दु ।

स्वंगूगु सफू ‘पञ्चनीवरण’ खः । थ्व नं अनुवाद सफू खः । थुकि सङ्गार व ब्राम्हमणयात गौ तम बुद्धं बोध याकूगु खँ दु । लिसें नुगलय् शान्ति दुसा थम्हं ब्वनागु सकता लुमनाच्वनीगु व मनय् भ्रान्ति दुसा न्ह्याक्व ब्वंसां व छुं हे लुमनामच्वनीगु खँ थीथी दसु बियाः थुइकातःगु दु ।

थ्व धुंकाःया निगू सफू ‘बुद्ध धर्म’ व एकताया ताःचा’ य् ‘मज्झिम निकाय’ ग्रन्थय् दुथ्यानाच्वंगु निगू निगू प्रसंग दुथ्याकातःगु खः । ‘बुद्ध धर्म’ सफुलिइ दुथ्याकातःगु निगू प्रसंग ‘उपालि सुत्र’ (परीक्षा यानाः जक धर्म ज्वनेमा’ व ‘अभय राजकुमार सुत्र’ (लाभदायक अप्रिय खँ नं ल्हाये माः) खःसा ‘एकताया ताचा’ या निगू प्रसंग ‘कोसाम्बिय सुत्त (एकताया निंतिं मदयेक मगाःगु खँ ) व ‘ब्रम्हनिमन्तनिक-सुत्त’ (बुद्ध ब्रम्हायात सम्झय् याकूगु ) खः । न्हापांगु सफुलिइ बुद्धधर्म धयागु गज्याःगु खः धयागु व्याख्या दुसा निगुगु सफुलिइ निर्वाण धयागु ब्रम्हलोकय् जन्म काःवनेगु यात धाइगु मखु, थ्व हे जन्मय् अविद्या व तृष्णां मुक्त जुयाः च्वनेगु अवस्था खः धकाः ध्वाथुइकातःगु दु ।

‘मिखा’ सफुलिइ भौतिक मिखा मखुकि ज्ञानया मिखाया खँ दु । थ्व धुंकाः वइ ‘कर्म’ । बांलाःगु ज्या याःसा उकिया फल नं बांलाइगु व बांमलाःगु ज्या यात धाःसा उकिया फल नं बांमलाःगु हे वइ धयागु खँय् बः बियातःगु थ्व सफुलिइ भाग्यया भरोसाय् च्वने मजिउगु व कर्म बल्लाकेत मेपिनिगु तिबः व ग्वाहालि नं माः, अले गुरु नं योग्यम्हः माः धयागु सन्देश दु ।

गुंगूगु सफू खः – ‘मति भिंसा गति भिनी’ । थ्व सफुलिइ स्वपु साप हे न्ह्यइपु न्ह्यइपुगु बाखं दुथ्याकाः उगु बाखंया सार कथं ‘मति भिंसा गति भिनी’ धयागु सन्देश बियातःगु दु । लिसें अन्धविश्वास धयागु अशिक्षां यानाः ब्वलनीगु खँ नं बाखंया माध्यमं ध्वाथुइकातःगु दु । उलि जक मखु, मति भिंम्हे सिया आयु ताःहाकः जूगु दसु नं बियातःगु दु । झिगूगु सफू ‘मनूतय्गु पहः’ खः । थीथी कथं- यापिं मनूतय्गु पहः ब्वयेगु झ्वलय् नरकं वःम्हेसिया पहः, देवयोनिं वःम्हे सिया पहः, पशुयोनिं वःम्हे सिया पहः, मनूष्ययोनिं वःम्हेसिया पहः, देवयोनिं वःम्हे सिया पहः, ब्रम्हलोकं वःम्हे सिया पहः ब्वंयातःगु थ्व च्वसुइ थःगु बांमलाःगु पहःयात थम्हं हे चायेकाः न्हंकाछवयेमाः धयागु सन्देश दु ।

झिंछगूगु सफू ‘बुद्धया मूल उपदेश’ शिर्षक हे यचुक सीदु थ्व गज्याःगु सफू जुइ धयागु खँ । थुकी बुद्धया मूलउपदे शयात सुत्रबद्व यानाः न्ह्यब्वयातःगु दुसा ‘अभिधर्म’ या दुग्यये क अध्ययन याये त आह्वान यानातःगु दु ।

दक्वं हे सफूयात कयाः दुग्ययेक विश्लेषण यायेगु खःसा सीदइ कि धम्मवती गुरुमामं थुइकां थुइके थाकुगु धर्मया खँ नं सर्वसाधारणं याउँक थुइकेफइकथं तसकं सरल भासं व्याख्या यानाः अले न्ह्यइपुगु न्ह्यइपुगु बाखंयात दसु कथं ब्वयाः तसक रोचक जुइक सफू च्वयाबिज्याःगु जुयाच्वन । थ्व बुद्धधर्म प्रचारया निंतिं तसकं महत्वपूर्ण ज्या खः । यक्व न्ह्यः पिदंगु सफू मालाः मालाः मुनाहयाः हानं न्हूकथं पिकायेगु ज्या लोचनतारा तुलाधरं गुगु यानादिल, उकियात च्वछाये हे माः ।

झीगू सफू
सफू : धम्मवती गुरुमांया च्वसां – बुद्धधर्मलिसे सम्बन्धित झिंछगू सफूया मुना
मुंम्हं व न्ह्यब्वःम्ह : लोचनतारा तुलाधर
पिकाकः : धर्मकीर्ति प्रकाशन धर्मकीर्ति बौद्ध अध्ययन गोष्ठी, धर्मकीर्ति विहार , येँ
द्यबःकिपा : प्रविण महर्जन
थाकुथि : न्यू नेपाल प्रेस, येँ
पिदंगु तिथिं : ने.सं. ११३९
पेज : ३०४ + १४ = ३१८
मू : धर्मदान
धर्मदान याःपिं : लोचनतारा तुलाधर, उष्णीषतारा तुलाधर