नेवाः पुर्खापिनि काब्यिक जीवनी

झी ‘भाषा–थुवाः’ ईश्वरानन्द च्वन्ह्याःम्ह विद्वान
वं ताय्काः वन नेपालभाषा ज्यान हे समान ।

चिनाखँ, च्वखँ, बाखं व प्याखं
गुलिख्ये च्वै वंम्ह
हिइसे च्वंगु मिसाया दुघाः
स्याचुक ब्वै वंम्ह
थः पहः वय्काः भाय्लचं दय्काः झीगु भाय् थकाःम्ह
झी ‘भाषा–थुवाः’ ईश्वरानन्द च्वन्ह्याःम्ह विद्वान ।

बाइस सालय् रेडिवां मांभाय्
पित्युंगु विरोधय्
व दच्छि यंकं मिँथें हे च्यानाः
न्ह्यज्यात संघंर्षय्
सन्ह्यलं दनाः स्वःतिपाँय् फ्यनाः मुक्तिया लँ ज्याःम्ह
झी ‘भाषा–थुवाः’ ईश्वरानन्द च्वन्ह्याःम्ह विद्वान ।

अंग्रेजी–नेवाः खँग्वः–धुकूया
तःमिम्ह थुवाः व
माकुसे च्वंगु मांभाय्या सवाः
पिब्वःम्ह सुवाः व
न्हू–मिखा ब्वयाः न्हू–प्याखं च्वयाः साहित्य च्वछाःम्ह
झी ‘भाषा–थुवाः’ ईश्वरानन्द च्वन्ह्याःम्ह विद्वान ।

‘संस्कृत–रत्नम्’ पदवी घाःम्ह
कठोर साधक
नेपाल संगीत् बांलाक थूम्ह
तबला बादक
‘रांको’या जति दे न्यंक खय्काः व्रmान्तिया मिँ ख्वाःम्ह
झी ‘भाषा–थुवाः’ ईश्वरानन्द च्वन्ह्याःम्ह विद्वान ।

कुं–कुलां न्यंक पलाःसः वैगु
थ्वैच्वन ऋभ्ः नं
वं प्यूगु कीर्ति हलिमय् न्यंक
ह्वैच्वन अझ नं
अमर जुयाः च्वनेमा वया जीवन महान
झी ‘भाषा–थुवाः’ ईश्वरानन्द च्वन्ह्याःम्ह विद्वान ।

लोककवि जकःमिया याकनं पिदनेत्यंगु नेवाः महारथिपिनिगु काव्यिक जीवनी सफू ‘पुर्खाया पलाः ख्वाँय्’ पाखें ।)

मां पुनदेवी व अबु योगानन्द श्रेष्ठाचार्यया क्वखं वि.सं. १९८४ स येँदेय्या झ्वाःबहालय् ईस्वरानन्द श्रेष्ठाचार्यया जन्म जूगु खः । वय्कःया पूर्खा थर बनिया (उदाय्) खः । वय्कःया तापाः बाज्याया वैद्य ज्या खनाः प्रभावित जुयाः राणा सरकारं श्रेष्ठाचार्यया दर्जा बिउगु खः । इश्वरानन्द श्रेष्ठाचार्यजुं प्रारम्भिक शिक्षा छेँय् हे कयादीगु खः ।

त्रिचन्द्र क्याम्पसय् प्रमाणपत्र तह ब्वने सिधयेकाः वय्कलं ई.सं १९४३ स संस्कृत प्रथम परीक्षा व १९४७ स सर्वदर्शन प्रवेशिका वनारसया हिन्दू विश्वविद्यालयं पास यानादीगु खः । वय्कलं झ्वाःबहालय् थःगु हे छँेय् संस्कृत पाठशाला चायेकाः आखः ब्वंकेगु ज्या न्ह्याकादीगु खः । लिपा वय्कलं नेपालभाषा विषयया स्यनामि जुयाः जुद्धोदय पब्लिक हाइस्कुल, महेन्द्ररत्न कलेज, रत्नराज्य लक्ष्मी कलेजय् तःदँ तक ब्वंकादीगु खः ।

राणा विरोधी आन्दोलनय् वय्कः त्रिचन्द्र कलेजया छम्ह ब्वँमिया ल्याखं तसकं सक्रिय जुयादीगु खः । वय्कः नेपाली जनवादी प्रजातन्त्र संघया दुजः नं खः । थ्वहे संघया ख्वाःपौ ‘राँको’या सम्पादक जुयाः वय्कलं छुं दँ तक ज्या यानादिल । वि.सं. २००७ सालं थ्व संघया उलेज्याया झ्वलय् पिदंगु सफुतिइ वय्कःया झण्डा गीत, राष्ट्रिय गीत व प्रभातफेरि नांगु स्वपु म्यँे दुथ्यानाच्वंगु दु ।

राँको पतिइ सत्ता विरोधय् च्वसु पिथन धकाः वय्कःयात सरकारं तःक्वःमछि हे ख्याच्वः बीगु यात । लिपा वय्कः बुलुहुं राजनीतिपाखें तापानाः साहित्यय् अप्वः ई बियादीगु खः । वय्कलं दकलय् न्हापां ‘न्ह्यब्वःसा’ चिनाखँ सफू च्वयाः नेपालभाषा साहित्य ख्यलय् पलाः न्ह्याकादीगु खः ।वय्कलं लिपा निबन्ध, उपन्यास, प्याखं, समालोचना, ब्याकरण विधाय् ल्हाः न्ह्याकादीगु खः । न्ह्यागु विधाय् ल्हाः न्ह्याकूसां वय्कलं थःगु पलाःख्वाँय् खने दयेक कियादीगु दु ।

‘प्रेम जीवन’ व मेमेगु यानाः प्यंगू निबन्ध सफू पिथनादीगु दु । वय्कलं दकलय् न्हापां ‘इब्सनवादी’ प्याखं धाः नेपालभाषाय् दुकयादीगु खः । पसूका, थःगु छेँ, ताःचाप्वाँय् वय्कःया तसकं हे च्वन्ह्याःगु प्याखं खः ।वय्कलं थःगु प्याखनय् मिसा समस्या तसकं स्याचुक न्ह्यब्वयादीगु दु । थुकथं हे वय्कलं ख्वाउँहि, न्हाय्कं थें जाःगु उपन्यास च्वयाः नेपालभाषा साहित्य ख्यः तब्याकादीगु दु । थथे हे चलंचा भाय्लचं सफू वय्कःया तसकं च्वन्ह्याःगु सफू खः ।

अथेहे धुकूपिकू, concise newar enghish dictionary वय्कःया अतिकं मूवंगु सपूm खः । लिपांगु इलय् वय्कलं थःगु अप्वः ई खँग्वःधुकू निर्माण व अनुसन्धानपाखे पानादीगु खनेदु । Jyapu vocabulary, newar towns and buildings, Newar Music an iIlustration dictionary वय्कःया तसकं महत्वपूर्णगु कृति खः । वय्कलं विदेशीतय्त भाषा स्यनेगु ज्या नं यानादी ।

वय्कलं अस्टिन हेलनाप जानाः अंग्रेजी भाय् स्यनेगु सफू conversationary newar सफू नं च्वयादीगु दु । जर्मन संस्था गोयथे इन्स्टिच्यूटय् नं दँबदँ अनुसन्धान विषयस ज्या यानादीगु दु । अनुसन्धान ज्याया झ्वलय् वय्कः निक्वःतक जर्मनी नं भ्रमण यानादीगु खः । वय्कलं नेपाःया सांस्कृतिक मण्डलया दुजः जुयाः चीन देय् नं भ्रमण यानादीगु दु । वय्कःयाके नेपाल संगीतया नं दुग्यंक ज्ञान दुगु खनेदु । वय्कः छम्ह बांलाःम्ह तबला वादक नं खः ।

अनुसन्धानया झ्वलय् किपुलिइ व पांगाय्वय्कः तःदँमछि च्वनादीगु खः । राजभाइ जकःमिया ‘ल्हाबसा प्याखं सफुतिइ ‘क्वरं’ नामं वय्कलं च्वयादीगु प्याखं विषयया भूमिका तसकं हे मूवंगु दु । किपुलिइ च्वनादीगु इलय् वय्कःया ज्ञानु श्रेष्ठलिसे ब्याहा जूगु खः । यक्व दँ पाःसां ज्ञानुं थःगु जीवन समर्पण यानाः ईश्वरानन्दलिसे ब्याहा याःगु खः । तसकं नैराश्य जीवन हनाच्वंगु इलय् ज्ञानुलिसे ब्याहा जुइवं वय्कः तसकं सक्रिय जुयाः क्वातुक न्ह्याःगु खनेदु ।

वय्कःया न्हापांम्ह जहान प्राणदेवी नं कवि प्रतिभा दुम्ह मिसा खः । वय्कःया मेगु नां सुधादेवीया नामं ईश्वरानन्दं तःगूमछि सफू पिथनादीगु दु । अथेहे लिपा वय्कलं कंनिभाः प्रकाशन स्वनाः नं थःगु छुं छुं कीर्ति पिथनादीगु दु ।वय्कः लूजः व सेवा खलकय् दुजः जुयाः २२ सालया आन्दोलय् न्ह्लुवाः जुयाः न्ह्यचिलादीगु खः । न्ह्याक्व हे ख्याच्वः वःसां थ्व आन्दोलनय् लिमचिउसे व छ्यं क्वमछूसे आन्दोलनज्वःछि मदिक न्ह्यचिलादीगु खः ।

वय्कलं च्वसापासाय् नं सचिव जुयाः छगू कार्यकाल ज्या यानादीगु खः । वय्कःया ज्यायात कदर यानाः थीथी संस्थां भाषा थुवाः, भाषा जवाः, नेवाः हना सिरपाः, संस्कृत रत्नम् पदवीं छायेपीगु ज्या जूगु खः । वय्कः लिपांगु इलय् म्हय्पिइ छेँ दनाः च्वं झायादीगु खः । वहे छेँय् च्वँच्वं वि.सं. २०५९ माघ २ वय्कः मदुगु खः । वय्कःया सीम्हयात च्वसापासाया चुकय् तयाः तःजिक सिथं यने ज्या जूगु खः ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS