नेवाः पुर्खापिनि काव्यिक जीवनी

मोतिलक्ष्मी धर्मरश्मी भिंनुगःम्ह उपासिका
खेलुइताः थें थीम्ह जः व झीगु मांभाय्या तिसा ।

चित्तधरया यःम्ह केँहें
सकसियां स्याःन्याःम्ह व
ंजाति, भाषा, धर्मया लँय्
जिन्दगी हे पाःम्ह व
वैगु कीर्तिइ लूनि अझ नं झीगु दुख–सुखया किपा
मोतिलक्ष्मी धर्मरश्मी झी भिंनुगःम्ह उपासिका ।

झीत बिल वं ‘मोतिमाः’ हे
थःगु सृजना स्वां हनाः
वं उलाः क्यन सिचुस्य च्वंक
झी नुगःया वेदना
झी धुकूया लक्ष्मी खः व देशया नं अश्मिता
मोतिलक्ष्मी धर्मरश्मी भिंनुगःम्ह उपासिका ।

थः भिनाः संसार छगुलिं
भिं–मिखां खंकूम्ह व
मखु मिसा छेँया पिवाः जक
भाय् जवाः हे जूम्ह व
देशया इतिहास ज्याःम्ह प्रथम बाखं रचयिता
मोतिलक्ष्मी धर्मरश्मी भिंनुगःम्ह उपासिका ।

ज्यान खः व मिसा खलःया
ध्यान खः मन–क्रान्तिया
थःगु नुगलं बुद्ध खंम्ह
दूत नं खः शान्तिया
खः व त्यागी शील–धारी राष्ट्रया गौरव मिसा
मोतिलक्ष्मी धर्मरश्मी भिंनुगःम्ह उपासिका ।

लोककवि जकःमिया याकनं पिदनेत्यंगु नेवाः महारथिपिनिगु काव्यिक जीवनी सफू ‘पुर्खाया पलाः ख्वाँय्’ पाखें ।)

‘थः भिंसा कतः भिं’ धइगु परम्परागत नेवाः धापूयात ल्वयेक थः नं भिनाः संसारयात नं भिं मिखां स्वया वंम्ह छम्ह नेवाः न्ह्यलुवा मिसा खः साहित्यकार मोतिलक्ष्मी उपासिका । झी महाकवि चित्तधर हृदयया केहें वय्कः मोतिलक्ष्मी उपासिका मां लानीलक्ष्मी व अबु द्रब्यधर तुलाधरया क्वखं ने.सं. १०२९ चिल्लाथ्व द्वादशि कुन्हु येँदेय्या न्यत तुंछेँ गल्लिइ जन्म जूगु खः ।

वय्कलं शिक्षा छेँय् हे स्वअध्ययन यानाः सयेकादीगु खः । मिजंतय्त जक अप्वः अधिकार बियातःगु सामाजिक व कानुनी मान्यतायात हाचां गायाः वय्कलं थ्व संसार मिसा व मिजंया मंकाः थाय् खः धइगु बिचाः प्वंकाः झीगु जाति, भाषा, साहित्य, धर्म व समाजसेवाय् पलाः न्ह्याकादीगु खः ।

वय्कलं झी महाकवि चित्तधरया प्रेरणा कयाः नच्चागु बैशंनिसें चिनाखँ, बाखं व निबन्ध विधाय् ल्हाः न्ह्याकादीगु खः । शुरु शुरुइ वय्कलं एम. लक्ष्मी नामं थःगु कृति पिथनादीगु खः । थ्व हे नामं वि.सं १९९० सालय् वय्कःया खय् भासं ‘रोदन’ नांगु बाखं शारदा पत्रिकाय् पिहां वःगु खः । थुगु बाखं नेपाःमि मिसां च्वयाः पिथंगु नेपाः देय्या हे दकलय् न्हापांगु प्रकाशित बाखं खः, ऐतिहासिक बाखं खः ।

लिपा वय्कलं थःगु साहित्यिक नां उपासिका तयादीगु खः । वय्कःया ‘मोतिमाः’ व ‘धौबजि’ च्वन्ह्याःगु च्वखँ मुना सफू खः । अथे हे वय्कःया ‘मोति बाखं पुचः’ झीगु समाजयात कयाः चित्रण यानातःगु ग्यसुग्यंगु बाखं सफू खः । अथेहे वय्कलं बौद्ध दर्शन सम्बन्धी च्वसु मुना सफू ‘संघ’ नामं पिथनादीगु दुसा ‘चखुंचिया सर्बय’् नामं चिनाखँ मुना सफू पिथनादीगु दु ।

च्यादँया नच्चा बैंशय्अजिया इच्छाकथं वय्कःयात ब्याहा याना बिउगु खः । तर वय्कःया वैवाहिक जीवन सफल मजुल । झिंस्वदँया बैंशय् हे पार पाचुकेगु ज्या जुल । वि.सं १९९७ या राजनैतिक पर्वय् राणा सरकारं चित्तधर हृदयया नापं यक्वसित जेलय् कुन । खुदँ तक जेलय् दुने च्वनाः चित्तधरं ‘सुगत सौरभ’ महाकाब्य च्वःगु खः ।

जेलं सुचुकाः सुचुकाः कुचाकुचा यानाः बिया हयातःगु व महाकाब्यया पाण्डुलिपि मोतिलक्ष्मीं सुरक्षित यानादीगु खः । वय्कलं नेपालभाषा परिषद् च्वन्ह्याकेगु ज्याय् नं तःधंगु योगदान यानादीगु दु । नेपालभाषा परिषद्यात तुंछेँय् च्वंगु थःगु छेँय् (चित्तधरया भावनाकथं) नेपालभाषा परिषद्यात लःल्हानादीगु खः । वय्कलं छथाय् थःगु बिचाः प्वंकादीगु दु ‘जिगु तःधंगु इच्छा धइगु हे नेपालभाषा व नेपालभाषा परिषद्यात ल्यंकेगु खः ।’

वय्कः थेरवाद बुद्ध शाषणया छम्ह दुग्यंम्ह उपासिका खः । संस्कृत व पाली भाय्या नंवय्कःयाके ज्ञान दु । वय्कःयात कयाः युगकवि सिद्धिचरण श्रेष्ठं छथाय् थथे बिचाः प्वंकादीगु दु ‘मोतिलक्ष्मीयात नाप लायेबलय् निर्वाणया लँय् न्ह्याः वनाच्वंम्ह छम्ह भिक्षुणीयात नाप लानागु थें च्वं’ । वय्कः विपश्यना ध्यानय् तसकं च्वन्ह्याःम्ह ध्यानी खः ।

ज्ञानजक दुम्ह मखु ब्यवहारय् हे बुद्ध धर्मया संस्कारकथं जीवन हनादीम्ह बुद्धया अनुयायी खः । वय्कःया योगदानयात कयाः ने.सं. ११११ स प्रतिभा साहित्यिक परिवारया ग्वसालय् तःजिक जनस्तरं सम्मान यायेगु ज्या जूगु खः । उगु इलय् शिक्षिका माया मानन्धरजुं च्वयादीगु वय्कःया जीवनी सपूm नं पिथने ज्या जूगु खः ।

मांभासं साहित्य च्वया जक मखु छम्ह कुशल संगठक जुयाः नं वय्कः न्ह्यचिलादीगु दु । थःगु नां मतःसे यक्व थासय् वय्कलं सेवा यानादीगु दु । ‘झी’ निला पौ व ‘नेपाल’ ऋतु पौ सुथां लाकेत नं वय्कलं तःधंगु योगदान यानादीगु दु । नेपालभाषा परिषद्या ज्याखँय् नं वय्कलं दुग्यंक हःपाः व तिबः बियादीगु दु । वय्कः नेपालभाषा मिसा खलःया संस्थापक अध्यक्ष खः ।

मिसा खलः थौंया अवस्थाय्तक थ्यंकेत वय्कलं ज्वःमदुगु ज्या यानादीगु दु । सकसिनं ययेक जीवंकाःछि झीगु मांभाय्या अभिभावक जुयाः ज्या यानादीम्ह वय्कः न्हिल्याः ने.सं. १११७ दिल्लाथ्व पंचमि कुन्हु मदुगु खः । तुंछेँय् च्वंगु
वय्कःया छेँय् नेपालभाषा परिषदं वय्कःया बःचाधंगु संग्रहालय् स्थापना यानातःगु दु ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS