ने. सं. ११४६ बछलागा अष्टमी -

जेल भरो आन्दोलन

देशय् । लः जहाज न्ह्याकेगु विषययात कयाः मजाक जुयाच्वंगु दु । रेल ब्वाकेगु विषयय् ख्यालि थ्वया च्वनी । थौं । छगू न्हिपती ब्वने । आः । याकनं सरकारं कारागारपतिकं कैदीतय्त प्रजनन अधिकारया निंतिं यौन क्रियाकलापया जहाज न्ह्याकेत्यंगु दु । यौन मुक्तिया रेल ब्वाकेत्यंगु दु । बुखँ ब्वने । न्ह्यइपुसे च्वनी ।

गुंपुन्हि वयाच्वन । ख्यालः, व्यंग्य दिवस । थःगु नुगलय् स्वच्चानाच्वंगु खँ प्वंकेगु सांस्कृतिक पर्व । अवसर । ख्यालिन्हिलिया ख्वाःपालं पुइकाः नुगलय् च्वंगु असन्तोष, पीडा प्वंकेगु मौका । प्रजनन अधिकार जेल दुने नं । गुंपुन्हिया थ्व ख्यालिन्हिलि पर्वय् । थ्व विषयय् समय सापेक्ष तायेके । छुं च्वये मास्ति वइ । च्वये ।

कैदीतय्त प्रजनन अधिकार । थौं म्हिगःतिनिया विषय मखु थ्व । कैदीतय्त थ्व अधिकार प्रत्याभूतया अदालतं आदेश न्हापा हे बीधुंकल । सरकार आः अदालतं बिउगु आदेश पूवंकेत तत्पर जुइ । जूगु खने दइ । हरेक प्रदेशया कारागारय् प्रजनन अधिकार कार्यान्वयन यायेत माःगु पूर्वाधार निर्माणपाखे सरकार व्यस्त खनेदइ । बुखँ ब्वने ।

तर मती वइ । धाये अःपु धरहरा तःपु । जेल दुने बन्दीतय्त प्रजनन अधिकार । न्यनेबलय् न्ह्यइपुसे च्वनी । आः । जेल नं बाझः जुइ मखुत । अन दुने नं प्रजनन अधिकारं सिनाज्या हइ । अले ला छु ! जेल प्रजनन दृष्टिं उर्वर जुइ । तर । खँ ल्हाये थें व्यवहार उलि अःपुइला ? न्ह्यसलं लिना च्वनी ।

मचाबलय्या खँ लुमनी । अबलय् । तिंख्यः थौं थें गन्जागोल मखु । पूरा पूरा खुल्ला । बार मदु । मनूत मनीगु थाय् । सा झः वइ । उखेंथुखें द्वँह ख्याना हइ । अले । हा… हा… हाली । लापा थाइ । अबलय् येँय् लँय् लँय् यक्व द्वँहत दु । जब्बरपिं । पहलमान थेंज्याःपिं द्वँहत । इलय्व्यलय् हुल्याहात मुनी । द्वँह ल्वाकी । स्वये नं ।

तर तिंख्यलय् द्वँह ख्याना हइगु सालिसे ज्वःचिंकेत खनी । प्रजनन कार्य सम्पन्न यायेत । जिपिं मचातिनि । थ्व तमासा थें ताइ । तर अबलय्या रहस्य मसिउ । थौंकन्हय् शायद अज्याःगु प्रजनन विधि खनेमदु । कृत्रिम गर्भाधानया कारणं खःला मसिउ ? खः । साया खँय् तिंख्यलं ज्या काये फइ । तर ।

बन्दीतय्त आः । ब्याहा यायेगु नं अधिकार दइ हँ ! अविवाहित बन्दीतय्सं ब्याहा यानाः मचा दयेके फइ । प्रजनन अधिकार मानवीय अधिकार खः । थ्व अधिकारपाखें सुयातं नं तापाके फइमखु । तापाके मजिउ ।

कारागारय् प्रजनन अधिकार कार्यान्वयन यायेत थज्याःगु खुल्ला विधि सम्भव जुइमखु । अन निश्चित पूर्वाधारया व्यवस्था जुइमाः । थाय् माः । अखबारय् ब्वने । कैदीतय्त प्रजनन अधिकार सम्पन्न यायेत माःगु थाय्बाय्या पूर्वाधारया नं व्यवस्था जुइत्यंगु दु । प्रजननगृह निर्माण यायेत्यंगु दु । न्हिले मास्ति वइ ।

गुलिखे कारागारय् स्थान अभावया कारणं कैदीत चान्हय् पालंपाः यानाः द्यनेमाः हँ ! चःबि वनेत लाइनय् च्वनेमाः हँ ! आः । कारागारय् कैदीतय्त प्रजनन अधिकार बीगु हँ ! थुकिया लागि उचित थाय्बाय्या व्यवस्था गथे यानाः याइगु खः ? तिंख्यलय् यंकीगु खः ला पुलिसतय् नियन्त्रणय् तयाः । सायात द्वँह बीगु दृश्यत मिखाया न्ह्यःने लुइ !

मखु । थ्व प्रजनन अधिकार धाःगु हे अस्पष्ट । बापाःच्याः खनेदइ । कैदीतय्त मचा दयेकेगु अधिकार जक बीगु खःला ? वा मुक्कं यौनया अधिकार नं खः ? न्यनेदु थ्व अधिकार मचा मदुपिं बन्दीतय्त छम्ह मचा दयेकेत जक बी । आः खँ वइ । छम्ह मचा दयेधुनेवं बन्दीतय्त सहवास निषेधित जुइला ? थ्व खँ नं स्पष्ट जुइमाः । न्यने दु ।

बन्दीतय्त आः । ब्याहा यायेगु नं अधिकार दइ हँ ! अविवाहित बन्दीतय्सं ब्याहा यानाः मचा दयेके फइ । प्रजनन अधिकार मानवीय अधिकार खः । थ्व अधिकारपाखें सुयातं नं तापाके फइमखु । तापाके मजिउ । धइगु अन्तर्राष्टिय मान्यतां प्रेरित जुयाः थ्व अधिकार थननं बय्बय् जुइ ।
नयेत, च्वनेत, द्यनेत हे धौधौ जुयाः थाय्बाय्या संकट फयेमाःगु जेलय् ।

आः । प्रजनन अधिकार कार्यान्वयन जुइ । प्रजननगृहय् सम्बन्धित कैदीत झ्वःछुइ । ‘क्यू’ च्वनी । थःगु पाः वयेकेत जेलरतय्त घूस नं नका हइ । ईया व्यवस्थापन गथे यानाः याइगु जुइ ? गं थाइगु खःला ? निम्ह कलाः दुपिं कैदीतय्त छु व्यवस्था जुइ ? प्रजनन क्रियाया निंतिं ग्वःक्वः अवसर दइगु खः ?

थौंकन्हय् । जेलयात सुधारगृहकथं विकास यायेगु सिद्धान्त थिना वयाच्वंगु दु । न्हापा न्हापा जेलजीवन नरक समान जुइ । दण्डित अपराधीतय्सं जेलय् तसकं यातनापूर्ण जीवन भोगे याइ । तर । थौंकन्हय् बन्दी, अपराधीतय्त जेल दुने थःगु चरित्र सुधार यायेगु अवसर बी । अनेक सुविधा बी । मानवीय अधिकार जेल दुने नं उपभोग याये दइगु मौका बी ।

थ्व हे सोच विचाःकथं बन्दीतय्त प्रजनन अधिकार बी । आः यौनया नैसर्गिक अधिकार नं बन्दीतय् निंतिं सुनिश्चित जुइ । बन्दीगृह दुनेया अनेक अवसर सुविधाया खँ न्यने । आः थथे हे खःसा जेल पिने मखु जेल दुने जीवन सहज जुइ धइगु सोच मनूतय्सं कया हयेत बेर मदु । बन्दी जीवनय् अनेक सुखसुविधाया व्यवस्था जुल कि छुं न छुं अपराध यानाः जूसां जेल दुने हे वनाः आनन्दं जीवन हनेगु विचाः याइपिं अप्वया वइ ।

नये नं दइ । प्रजनन अधिकार नं दइ । व्यायाम, खेलकुद फुक्कं दइ । सुविधा, अधिकारया निंतिं हाले नं दइ । ल्वाय् दइ । प्रमज्यू ! छि झिंप्यदँ जेलय् च्वनादिल । जेल जीवनया दुःखकष्ट बारे छिं इलय्व्यलय् बखान त्वःती । तर जेल सुुधारया नामय् थौं खनेदुगु आकर्षणं जेलजीवनपाखे थौं जनताया नुगः सालाच्वंगु दु ।

थौ गुंपुन्हि । थ्व सापारुया न्हिस ‘जेल भरो’ आन्दोलनया निंतिं आह्वान यायेत । जेल वने नु । बन्दी जीवनया सुख सुविधा काये नु । जेल पिने खाली याये । जेल जायेके । प्रमज्यू छि नं अन झासँ । आम चुनाव अन हे याये । छितः हे अन प्रम हाकनं ल्यये । धुक्क जुयादिसँ । गुंपुन्हि ख्यालः दिवसया घोषणा !