ने. सं. ११४६ बछलागा द्वादशी -

राज्यय् जातीय प्रतिनिधित्वया सवाल

पर्यटन संस्कृति व नागरिक उड्डयन मन्त्री पदय् योगेश भट्टराई नियुक्त जुइवं हानं छक्वः मन्त्रिपरिषदय् नेवाःत दुमथ्याकल धइगु चर्चा नेवाःतय् दथुइ न्ह्याःगु दु । थ्व सवालयात पञ्चायतकालंनिसें जातीय नां मकासे सन्तुलन मिले यायेगु धकाः धायेगु याः । तर झीसं थुकियात जातीय प्रतिनिधित्व धायेगु हे पाय्छि जुइ ।

थुकी भाजु भट्टराईया नियुक्तिप्रति झीसं गुगुं आपत्ति प्वंकेम्वाः । वय्कःयात झीसं बधाई नं बी । १९ ला न्ह्यः जूगु चुनावया इलय् हे केपी शर्मा ओलीं वय्कःया चुनावी सभाय् वनाः मन्त्री दयेके धाःगु खः । आः वयाः तिनि बचं लुमंकूगु, उकी नं रविन्द्र अधिकारी मदयाः थाय् प्वनाच्वंगु जुयाः जक ज्या जूगु खः ।

थ्व स्वयेबलय् न्हू वःम्ह मन्त्री भट्टराईयात नं बल्ल बल्ल जक न्याय जूगु खँ नं झीसं वाःचाः । अथे नं मन्त्रिपरिषदय् जातीय प्रतिनिधित्व दयेमाः धइगु खँयात त्वःफिके फइगु खँ धाःसा जुइ मखु । खतुं सुयातं सुनां नं मन्त्री दयेका बीगु वा लिकायेगु धइगु खँ हे मन्त्री पद व मन्त्री जूम्हेसिया मानमर्यादा क्वकायेगु थुज्वःगु खँ खः ।

थ्व आधुनिक समानताया इलय् ल्वःगु खँ मखु । राजनीतिक ख्यलय् सना जूपिनि थःगु मर्यादा व हैसियत दइ । थुकियात नं ल्याखय् कायेमाःगु खः । तर थ्वहे मन्त्रिपरिषदं शेरबहादुर तामाङयात आदेश बियाः हे मन्त्री पद त्वःतके बिउगु, भानुभक्त ढकालयात तये हःगु व आः प्रधानमन्त्री भाजुं बचं पूवंकल धइगु खँ न्यनेबलय् झीपिं आः सामन्ती संस्कारय् हे तीजक न्ह्याः वनाच्वनागु ला मखुला धइगु न्ह्यसः ब्वलंगु दु ।

खतुं मन्त्रिपरिषद् धइगु हे प्रधानमन्त्रीया सिफारिस कथं गठन जुइगु खः । अझ प्रधानमन्त्रीं हे गठन याइगु, राष्ट्रपतिं औपचारिकता जक बीगु खः । अथे जूगुलिं थ्व ला प्रोफेसनल टिम जूसा हे दकलय् बांलाः । प्रोफेसनल टिम जूसा राज्यया कार्यकारी पुचः जूगु ल्याखं सन्तुलित प्रतिनिधित्व नं छगू आवश्यक खः । थ्व माग झीगु जुइमाः ।

थ्व सैद्धान्तिक सवाल खः, नेवाःत जुयाः नेवाः माल धइगु खँ मखु, साम्प्रदायिक खँ ला झन् ख हे मखु । नेपालय् छगू जाति विशेष जक भुतूथुवाः व मेगु जाति धाःसा च्यः ज्या यानाः जा फ्वनाः नइपिं थें गुगु जुयाच्वन, व अवस्थाकथं हे झीगु माग जुइगु नं पाय्छि मजू । जा नकल धाःसा लय्ताल, जा मनकल धाःसा जा छछाःहे मनकू धकाः धाइथें ज्वःगु अभिव्यक्ति झीगु जुइगु नं पाय्छि मजू ।

संविधानय् २ नं प्रदेश छगू त्वःताः मेगु प्रदेशय् छगू हे जक जातिया वर्चस्व दु धाःसा वयां लिपा मुख्यमन्त्री दयेकूबलय् नं १ नम्बर राईयात व गण्डकीइ गुरुङ मुख्यमन्त्री दयेकल । नेवाः व तामाङ दुगु ३ नम्बर प्रदेशय् बम्र्हूयात हे मुख्यमन्त्री दयेकल ।

अथेहे जा मनकू धइथें सुं नं नेवाःतय्त मन्त्री मनकू धइगु अभिव्यक्ति नं पाय्छिगु खँ थें मताः । समग्रताय् हे मन्त्रिपरिषद् नं समावेशी जुइमाः धइगु हे झीगु माग खः । पञ्चायती कालय् नेवाःपाखें जोगमेहर श्रेष्ठ, तामाङपाखें बुद्धिमान तामाङ, थारूपाखें फत्तेसिंह थारू, लिम्बूपाखें पदम सुन्दर लावती, दलितपाखें हीरालाल विश्वकर्मा, मुस्मांपाखें मोहम्मद मोहसिन इत्यादि छुं स्थापित नां खः ।

थुमित दरबारं चाकु सवाः फ्ययेकेत मन्त्री दयेकूगु जक मखुसें धुवांधूहे मन्त्री दयेकाः स्थापित याःगु खः । थथे याःगुया मू हुनि धइगु सम्बन्धित जाति जनजातिइ सुयातं छुं परे जूसा धाः वनीगु लँ नं बियातःगु खः । थ्व थौंकन्हय्या भासं धायेगु खःसा पहुँच वा एक्सेसया खँ खः ।

थुकथं दरबारं थीथी जातिया मनूतय्त प्रतिनिधित्व याकेगु जक मखुसें उमित स्थापित यानाः जनतायात एक्सेस दयेकेगु ज्या नं यानातःगु खः । मेगु मिखाकुनं स्वयेगु खःसा थ्व जुजुया प्रत्यक्ष नेतृत्वय् न्ह्यानाच्वंगु पञ्चायत व्यवस्थायात बल्लाका तयेगु उपाय नं खः ।

पञ्चायतया थुज्वःगु ज्यां समाजया सर्वसाधारणतय्त तिबः जूसां शिक्षित जुयाः लोकतन्त्र व वामपन्थी बिचाः तइपिनि निंतिं इपिं दरबारया दास व कुपात्र जूवन । २०४६ सालया जनआन्दोलनया इलय् ला नेपालगञ्जय् खिचाम्हय् फत्तेसिंह थारू च्वयाः चाःहुकेगु ज्या जुल । जोगमेहर धाल कि नेवाः आन्दोलनकारीतय्गु निंतिं नं कुपात्र हे खः ।

पञ्चायती व्यवस्थां भाषा स्यायेगु ज्या याःगु जूगुलिं नं भाषा आन्दोलनय् सना जूपिं विद्रोहीतय्गु पक्षय् वनीगु नं स्वाभाविक खः । थुज्वःगु इलय् जोगमेहर थुज्वःम्ह मनू नं बाम्हय् काइगु स्वाभाविक खः । छक्वः चिकंमू त्वालं न्हूदँया मोटर साइकल ¥यालीया ग्वसाः जूबलय् छथ्वःसिनं जोगमेहरयात नं पाहां दयेकल ।

जोगमेहरं तापाक वने मते धाःगु जुल, तर ग्वसाः खलकं ख्वपय् दुहां वनेत यंकूबलय् कोटेश्वरय् प्रहरी हस्तक्षेप जुल । थुगु घटनां संवत् आन्दोलनया नेतृत्वय् दुने नं नेवाः नेताया ल्याखं जोगमेहर वयेत स्वःगु व तर थुगु आन्दोलन नेवाःतय्गु दथुइ जक सीमित जुइमाः धइगु वयागु चाहना दुगु खँ सीदत ।

खतुं नेवाःतय्गु दथुइ नेवाः राष्ट्रवाद, तामाङतय्गु दथुइ तामाङ राष्ट्रवाद न्यंके बीगु अले दरबारया नेटवर्किङ दुनेया नेतां उकिया नेतृत्व याका तयेमाःगु नं दरबारया डिजायन खः । पञ्चायत लिसेलिसें दरबारया डिजायन नं सिधल । बहुदलय् जातीय अधिकारया नितिं आन्दोलन न्ह्यात ।

अनंलि २०६३ साल लिपा संविधान सभामार्फत् दयेकेत्यंगु संविधानमार्फत जातीय विभेद चीकेगु नितिं नं शासनय् जातीय प्रतिनिधित्वया निंतिं स्वायत्त राज्यया निंतिं आन्दोलन जुल । थ्व अभियानयात जातीय वर्चस्व कायम यानाच्वंपिंसं थः विरुद्धया लडाइँया रूपय् थुइकल । लिपा वनाः संविधान जारी जुयाः थःगु वर्चस्व कायम यायेधुंकाः सु गुलि बल्लाः धइगु ल्याः तयाः व्यवहार यानाहल ।

संविधानय् २ नं प्रदेश छगू त्वःताः मेगु प्रदेशय् छगू हे जक जातिया वर्चस्व दु धाःसा वयां लिपा मुख्यमन्त्री दयेकूबलय् नं १ नम्बर राईयात व गण्डकीइ गुरुङ मुख्यमन्त्री दयेकल । नेवाः व तामाङ दुगु ३ नम्बर प्रदेशय् बम्र्हूयात हे मुख्यमन्त्री दयेकल । मेखे जनजाति दुने हे दुथ्याःगु थारुतसें ब्यागलं हे तःधंगु आन्दोलन न्ह्याकुगुलिं आन्दोलनकारीतय्त लिउने लाकाः सत्तामुखी थारुतय्त ल्हातय् कायेत थारु आयोग नं दयेकल ।

थुकथं सत्ता वा सरकार खास छुं सैद्धान्तिक क्राइटेरिया ज्वनाः मखुसें राजनीतिक हिसाबकिताब यानाः हे न्ह्यानाच्वंगु खनेदुगु दु । लोकसेवा आयोगया विज्ञापन असमावेशी जूगुया विरुद्ध आन्दोलन न्ह्यानाच्वंगु इलय् नेपाः सरकारया मन्त्रिपरिषद् समावेशी मजूगु नं छगू मुद्दाया रूपय् खनेदुगु दु । थ्व सवालयात नं जातिभाषा आन्दोलनं न्ह्यःने यंकेमाःगु जरुरी खनेदु ।