नेवाः पुर्खापिनि काब्यिक जीवनी

धर्मरत्न ‘यमि’ महान क्रान्ति–वाहक झी कवि
झलल खैच्वन न्यंक जगतय् वैगु जीवनया जति ।

म्ह्याय् मचा झी भृकुति लानिं
बौद्ध–ध्वाँय् ब्वयेकूगु देय्
अरनिकों नेवाः कलाकृति
स्वान थें ह्वय्कूगु देय्
खः व ‘ल्हासा’ धर्मरत्नं ल्याय्म्ह जीवन पाःगु देय्
झी लिसे आदिं निसें हे ला व लुसि थें स्वाःगु देय् ।

उगु सँदेया दिब्य–ज्ञानं
मन–लुखा वं चायेकल
साक्क अनया प्रेम–अय्लाः
काब्य–अन्तिं हायेकल
सिर्जनाया वाण कुबियाः क्रान्ति–भूमी न्ह्याःम्ह व
दुःखया ख्युंजः दथुं हे मुक्तिया लँपु ज्याःम्ह व ।

धन्य वैम्ह जहान व ‘हिरा’
न्हूगु युगलिसे न्ह्याये फुम्ह
उगु इलय् व मिसा जुयाः नं
राजनीतिइ च्याये फुम्ह
वैगु हे हःपाः कयाः ‘यमि’ कवि जुयाः धस्वाःगु खः
झी च्वसापासा लुखां ‘कवि–रत्न’ पदवी काःगु खः ।

प्यम्ह सहिदपिं स्याःगु ईया
जेल–काण्डय् लाःम्ह व
थःगु सर्बय् हरण याःसां
ख्वबि महायेकुस्य म्वाःम्ह व
शुद्धगु महाकाब्य ‘अरहत् नन्द’ तक च्वै वंम्ह व
देशया मन्त्री जुयाः नं झीगु न्हाय् तै वंम्ह व

‘छाय् थ्व वैज्ञानिक युगय् झी
अन्धविश्वासय् दने ?
ला हि सकस्यां नं व हे खः
फुक मनू छम्ह हे खने’
धाःगु जक मखु वं म्हुतुं थ्व दसु जुयाः हे वंम्ह व
बिश्व–ज्ञाता सांस्कृत्यायन राहुलं तक हंम्ह व ।

लोककवि जकःमिया याकनं पिदनेत्यंगु नेवाः महारथिपिनिगु काव्यिक जीवनी सफू ‘पुर्खाया पलाः ख्वाँय्’ पाखें ।)

मां प्रेममाया तुलाधर व बौ भवानीरत्न तुलाधरया क्वखं धर्मरत्नया जन्म येँया असं कमलाछिइ ने.सं. १०३५ श्रावण शुक्ल अष्टमि कुन्हु जूगु खः । वय्कः खुदँ दुबलय् वय्कःया बाज्याया लजगाः स्यनाः छेँ–बुँ तकं मी मालाः तःधंगु दुःख जुल । अथे जूगुलिं वय्कलं मचाबलय् आखः ब्वने मखन । छेँय् हे स्वअध्ययन यानादिल । थीथी ज्यासलय् वनाः ज्यालादारी ज्या यानाः जीवन हने माःगु अवस्था वल । आर्थिक समस्यां यानाः १७ दँया वैंसय् वय्कः ल्हासाय् झायादिल ।

ल्हासाय् वय्कलं ज्या जक यानामदी यक्व हे सयेका सीकादिल । चीन व तिब्बतया पण्डितपिं नापनापं विद्वान राहुल सांस्कृत्यायननापं संगत यानाः साहित्य व मेमेगु विषयय् यक्व हे ज्ञान कयादिल । नेपाःया म्ह्याय्मचा भृकुतिं ल्हासा व चीनय् वुद्ध धर्मया जः खयेकातःगु व अरनिकों अन झःझः धायेक च्वन्ह्याकूगु नेवाः कलाकृतिं वय्कः तसकं प्रभावित जुयादिल । २४ दँया वैंसय् ल्हासां लिहां झायाः वय्कलं असनय् साब्वं पसः तयादिल ।

थ्व पलसय् च्वँच्वं वय्कः राजनीतिइ सक्रिय जुयादिल । थ्व पसः छगूकथं राजनैतिक ज्यासः थें जू वन । अन गोप्यरुपं ततःधंपिं राजनैतिक न्ह्यलुवाःत मुनेगु थाय् जूवन । प्यम्ह सहिदपिंत प्राणदण्ड बिउगु ताकय्या जेल काण्डय् वयकःयात नं सर्वस्व हरण यानाः झिंच्यादँया कैद सजाँय न्यंकाः चित्तधर, सिद्धिचरण, केदारमानपिं नापं जेलय् कुन । जेलं वय्कः छम्ह तःधंम्ह साहित्यकार जुयाः पिलू वल । २००२ सालय् मेमेपिंत थें वय्कःयात नं त्वःता हल ।

जेलं पिहां वये धुंकाः हिरादेवि कसाः नाप यःत्यः जुयाः ब्याहा जुल । चेतनशील मिसा नाप ब्याहा जुइवं धर्मरत्नयात राजनीति व मेमेगु ज्याखँय् न्ह्याः वनेत तःधंगु हःपाः व तिबः जू वन । धर्मरत्नयात हिरादेवींं घ्वासाजक बिउगु मखु छम्ह मिसा जुयाःनं उबलय् राणा शासन विरुद्धय् थः हे राजनीतिइ न्ह्यज्यानादिल । मचा बूगु लछि जक दुबलय् हे हिरादेवीं जुलुसया नेतृत्व यायेगु ज्या यानादिल । तःक्वःमछि जेलय् नं च्वनादिल । अन्धविश्वासं जायाच्वंगु मछिंमनिंगु संस्कृति, रितिथिति, भिंकाः ईकथं ल्वयेक समाज सुधार यायेगु ज्याय् धर्मरत्न समर्पित जुयादिल ।

थीत्यः मत्यः धइगु भावनायात हांनिसें लिनाः वांछ्वयेगु कुतः यानादिल । थ्व खँ वय्कलं ब्यवहारं हे याना क्यनादिल । थःगु छेँय् क्वजात धयातःपिं दुकयाः भुतुलिइ तकं ज्या याकादिल । कय्तापुजा, बाराः, इहि आदि छुं मयासे थः काय म्ह्याय्पिंत समानरुपं च्वय् थ्यंक आखः ब्वंकादिल । थथे थःगु जातकथं संस्कार महंगुलिं वय्कःयात समाजं बहिष्कारतकं यायेगु यात । तर न्ह्याथेंजाःगु हाथ्या वःसां थःगु बिचाःकथं न्ह्याः झायादिल । ‘सँदेया लिसः’ खण्डकाब्य, ‘अर्हतनन्द’ महाकाब्य, भृकुति उपन्यास आदि च्वयाः वय्कलं नेपालभाषा साहित्य च्वन्ह्याकेगु ज्याय् तःधंगु योगदान यानादिल ।

अथे हे वय्कलं बौद्ध दर्शन, राष्ट्रियता व मेमेगु विषयय् सफू व च्वसु यक्व च्वयादीगु दु । वय्कलं थःगु च्वसा नेपालभाषां जक मखु, हिन्दी, अंगेजी व खय्भासं नं न्ह्याकादीगु दु । क्रान्तिकारी जनपक्ष कविकथं नांजाःम्ह वय्कःयात च्वसापासां ‘कविरत्न’या पदवीं छायेपीगु ज्या जुल । वय्कलं ०७ साल धुंकाः त्रिभुवन जुजुया पालय् वन उपमन्त्री व खाद्य मन्त्रीतकं जुयादिल । विश्व विख्यात राहुल सांस्कृत्यायनं तकं वय्कःया व्यक्तित्व व कृतित्व बारे सपूm च्वयादिल । थ्व झी राष्ट्रया निंतिं हे गौरवया खँ खः । वय्कःया नां नेपालय् जक मखु भारतय् नं तसकं जाःगु खने दु ।

वय्कः छम्ह तसकं बौद्धिकतां जाःम्ह प्रखर वक्ता नं खः । वय्कः सक्रिय जीवन हँहं वि.सं. २०३२ भाद्र २५ कुन्हु वीर अस्पतालय् मंत । वय्कःया ‘सँदेया लिसः’ वय्कःया म्ह्याय्पिनिगु कुतलं जनकवि दुर्गालाल श्रेष्ठया ज्वःगु काब्य च्वसां खय् भासं अनुवाद जुइवं वय्कःया काब्य व्यक्तित्व तसकं च्वन्ह्याः वन । थ्व सपूm चिनीया भाषा, हिन्दी भाषा व अंग्रेजी भासं अनुवाद जुइधुंकूगु दु । वय्कः व वय्कःया जहान हिरादेवि नां क्वकयाः वय्कःया हे म्ह्याय् तिमिलाया अध्यक्षताय् ‘धर्म–हिरा स्मृति प्रतिष्ठान’ नीस्वना तःगु दु । वय्कःया जीवनकालय् वय्कःया मूल्यांकन बांलाक मजूसां आः वयाः विश्वन्ंयकं वय्कःया व्यक्तित्व व कृतित्व च्वन्ह्यान्ह्यां वनाच्वंगु दु, अमर जुजुं वनाच्वंगु दु ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS