ने. सं. ११४६ बछलाथ्व चौथी - बुंगद्यः सालिगु

विश्व आदिवासी दिवसया नारा

श्रीकृष्ण महर्जन

दँय्दसं थें थुगुसी नं अगष्ट ९ कुन्हु विश्व आदिवासी दिवस थीथी ज्याझ्वः याना हंगु दु । थुगुसी नीन्हय्क्वःगु विश्व आदिवासी दिवस खः । आदिवासी दिवस हनेगु झ्वलय् संयुक्त राष्ट्रसंघपाखें थीथी कथंया नारा बिइगु याना वयाच्वंगु दु । अले व हे नारायात विश्वन्यंकं दच्छियंकं नालाः सहलह ब्याकेगु, बहस यायेगु नं याइ । दच्छिया निंतिं बिइगु गुगु नारा खः उकिया थःगु हे कथंया महत्व दइ । विश्वन्यंकंया आदिवासीतय्गु भावना व आदिवासीतय्गु अवस्थायात थुइके फइकथंया नारा बिइगु याना वयाच्वंगु दु ।

थुगुसी राष्ट्र संघपाखें ‘सुयातं लिउने मलाके, आदिवासी जनजाति व न्हूगु सामाजिक सम्झौताया आह्वान’ धकाः नारा बिउगु दु । अथे हे नेपाःया आदिवासी जनजातितय्गु मंकाः संगठन नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघं नं राष्ट्रसंघया नारायात नालाः नेपाःया निंतिं धकाः थःगु हे कथंया नारा बिइगु नं याना वयाच्वंगु दु । थुगुसी नं जनजाति महासंघं थःगु हे कथंया नारा बिउगु दु । व खः– पहिचानसहितया संघीयता व स्वायत्तताया नितिं संविधान संशोधन झीगु अभियान, धर्म निरपेक्षता व पूर्ण समानुपातिक व्यवस्थाया निंतिं नीन्हय्क्वःगु विश्व आदिवासी दिवस झीगु अभियान’ ।

थ्व निगू नारायात ज्वनाः थुगुसी नेपालय् विश्व आदिवासी दिवस हन । आः थ्व हे नारा दच्छियंकं थ्वयेकी । थुकथं राष्ट्र संघं बिउगु नारा व आदिवासी जनजाति महासंघं बिउगु नारायात कयाः दुवालेमाःगु आवश्यकता दु ।

नेपाःया नेवाः नापं न्यय्गूगु आदिवासी जनजातितय्गु संगठनं थःपिनिगु मंकाः संगठन कथं नालातःगु संस्था धइगु नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघ खः । थुगु संस्था २०४७ सालय् गठन जूगु खः । नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघ नीस्वनेगु निंतिं नेवाः न्ह्यलुवातय्गु तःधंगु भूमिका दु । नेवाःत राजधानीइ च्वंपिं नापं भाषिक आन्दोलन याना वयाच्वंपिं जूगुलिं नं संगठनया आवश्यतायात महसूस यानाः उकिया निंंतिं पहल याःगु खः ।

नेवाःतय्सं थःपिनिगु हे राष्ट्रिय संगठन नेवाः देय् दबू धाःसा २०५१ सालय् गठन याःगु खः । नेवाः देय् दबू नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघय् आबद्ध जुयाच्वंगु आधिकारीक संगठन खः । उकिं जनजाति महासंघं बिइगु नारा नेवाःतय्गु नितिं नं सरोकार जुइगु स्वभाविक हे खः ।

नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघं थुगुसी बिउगु नाराय् ‘पहिचान सहितया संघियता व स्वायत्तताया नितिं संविधान संशोधन नापं धर्म निरपक्षेता व पूर्ण समानुपातिक व्यवस्था’या खँ ल्ह्वंगु दु । संविधान संशोधन धइगु थौंया राजनीतिक व्यवस्था कथं धायेगु खःसा राजनीतिक दलपाखें चुनावय् त्यानावंपिं सांसदतय्सं याइगु खः । राजनीतिक दलतय्गु पहलकदमिपाखें जुइगु खः । व ज्या राजनीतिक दलतय्सं याइगु खः । उकिं संविधान संशोधन यायेमाः धकाः राजनीतिक दलतय्त इनाप यायेगु बाय् दबाब बिइगु ज्या यायेगु कथंया थ्व नारा खनेदु ।

अथे हे धर्म निरपेक्षता व समानुपातिक समावेशीताया व्यवस्थाया माग याःगु आसय नं खनेदु । नेपालय् धर्म निरपेक्षता ला लागू हे जुयाच्वंगु दु । बरु पूर्ण समानुपातिकया व्यवस्था यायेमाः धाःगु छगू कथं पाय्छि हे जू । समग्रताय् आदिवासी जनजाति महासंघं बिउगु नारा धइगु नेपाःया आदिवासी जनजातितय्गु मंकाः भावनासिबें नं थ्व छगू कथं राजनीतिक दलतय्गु नारा थें जुया बिउगु दु । राजनीतिक दलतय्सं याइगु ज्या अले उमिसं जनतायात बिइगु नारा थें जुयाबिउगु दु धाःसां छुं पाइमखु ।

नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघय् नेतृत्वय् वनेत दलया टिकट कया वनेमाःगु अवस्था दु । सायद उकिया कारणं हे थज्याःगु कथंया नारा वःगु खयेमाः धकाः अनुमान यायेफु । लिपांगु इलय् नागरिक आन्दोलनलिसे आदिवासी जनजाति महासंघया नेतृत्व स्वाना वनाच्वंगु दु । अले विश्व आदिवासी दिवस नं उपिंलिसे हे जानाः याःगु जकं हंगु मखुला धकाः तकं न्ह्यसः तयेगु यानाहःगु दु । बास्तवय् नागरिक आन्दोलन धइगु ब्यक्तिया अधिकारया खँ ल्हाइपिं खःसा आदिवासी जनजाति धइपिं सामुहिक अधिकारया खँ ल्हाइपिं खः । सामुहिक अधिकारया निंतिं न्ह्याः वनीपिं खः । उकिं नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघया नेतृत्व दलया नेता कार्यकर्ता थें हे जुया वनाच्वंगु खनेदु । थुगु खँय् आदिवासी जनजातिया न्ह्यलुवापिंसं बिचाः यायेमाः ।

संयुक्त राष्ट्रसंघ बिउगु नारा धइगु सुयात नं ल्यूने मलाके अले आदिवासी जनजातितलिसे न्हूगु कथंया सामाजिक सम्झौता यायेमाः धइगु आसय खः । विश्वन्यंकंया आदिवासी जनजातितलिसे आः राज्य उमित न्ह्यःने हयेगु नितिं न्हूगु कथंया सामाजिक सम्झौता यायेमाः धाःगु खः । राज्य धइगु हे सामाजिक सम्झौता जुयाः निर्माण जुइगु खः । राज्यं नागरिक व समुदाययात संरक्षण यायेगु भाला काइ अले राज्ययात कर पुलेगु नागरिक व समुदायपाखें याइ । थुगु ल्याखं स्वल धाःसा आदिवासी जनजातितलिसे न्हापांनिसें गुगु कथं राज्यं सामाजिक सम्झौता याना वयाच्वंगु खः उलिं मगात आः उमिगु पहिचान, सभ्यतानिसें आदिवासीतय्त न्ह्यःने यंकेगु निंतिं न्हूगु सम्झौता यायेमाः धाःगु खः ।

स्वयेबलय् सामान्य कथंया खने दुसां थ्व गम्भीर कथंया आदिवासीवादलिसे स्वानाच्वंगु अले आदिवासीतय्गु अधिकार नाप स्वानाच्वंगु विषय खः । नेपाःया सन्दर्भय धायेगु खःसा आइएलओ १६९ व युएनडिप कथं आदिवासी जनजातितय्गु प्रथाजन्य संस्था व प्रथाजन्य कानुनयात राज्यं मान्यता बिइमाःगु खः । तर बियाच्वंगु मदु । उकिं यदि आदिवासी जनजातितय्गु अस्तित्व ल्यंका तयेगु अले इमित अधिकार बिइगु खःसा राष्ट्रसंघं बिउगु थुगुसीया नारायात हे ज्वना आः आदिवासी जनजातिया प्रथाजन्य संस्था व प्रथाजन्य कानुनयात मान्यता बिइमाः धकाः सः थ्वयेकेगु अवसर वःगु दु । नेवाःतय्गु प्रथाजन्य संस्था धइगु गुथि खः ।

गुथियात सिडियो कार्यालाय दर्ता याइगु कथंया सामाजिक सस्थाया रुपय् हिले दइमखु । गुथियात स्वायत्ता व स्वशासन बिइमाः धकाः सः थ्वयेकेगु ई वःगु दु । बहस यायेगु ई वःगु दु । उकिं राष्ट्रसंघं विश्व आदिवासी दिवसया लसताय् बिइगु नारायात आत्मासात याना राज्यलिसे बहस यायेगु आवश्यकता दु । राजनीतिक दलया नेतृत्वलिसे बहस यायेगु ई वःगु दु । थुगुसी राष्ट्र संघं बिउगु नारायात नालाः दच्छियंकं नेवाःतय्गु अधिकाया निंतिं सः थ्वयेकेगु ज्या यायेगु नितिं नेवाःतय्गु अधिकाया नितिं चायेकातःगु खलः पुचःनिसें अभियानय् सक्रिय जुयाच्वंपिंसं बिचाः यायेमाः ।