ने. सं. ११४६ बछलागा अष्टमी -

दुनें दुनें चुनावया तयारी

प्रतिनिधिसभा विघटनया घटना लिपा नेपाःया राजनीतिक दलया नेतात छम्हेस्यां मेम्हेसित द्वपं बिइगु ज्या जुयाच्वंगु दु । थ्व गुगु कथं नं बांलाःगु विषय मखु । मूल रुपं राजनीतिक दलत संसद विघटनया पक्ष व संसद पुनस्र्थापनाया पक्षय् विभाजित जुल । दलत जक मखु दलया नेतात नं विभाजित जुयाः राजनीतिक दल हे विभाजित जुइगु अवस्थाय् थ्यंगु दु । थ्व धयागु राजनीतिइ तसकं तरलता वःगु खः । नेतात जक मखु दलत गबले छु योजना दयेका वनीगु खः धकाः अःपुक धायेफइगु अवस्था मदु ।

नेपाःया संविधानया व्यवस्था कथं कार्यपालिका, न्यायपालिक व व्यवस्थापिका राज्यया मूल अंग खः । व्यवस्थापिका धइगु जनताया प्रतिनिधित्व याइगु थाय् खःसा कार्यपालिका धइगु शासन संचालन यायेगु निंतिं कार्यकारी अधिकार कयातइगु अंग खः । थ्व इलय् व्यवस्थापिका मदु । प्रतिनिधिसभा विघटन जुयाच्वंगु दु । उकिं जनताया खँ नेतातय्सं सदनय् वना तयेफइगु अवस्था मदु । अथे धकाः राष्ट्रिय सभा मदुगु मखु । तर जनतापाखें प्रत्यक्ष कथं व समानुपातिक मतया आधारय् जनप्रतिनिधि निर्वचित जुयावनीगु धयागु प्रतिनिधिसभाय् हे खः । थ्व इलय् प्रतिनिधिसभा मदुगुलिं जनताया सः प्रतिनिधिसभाय् तयेफइगु अवस्था मदु उकिं दलया नेतात सतकय् वयाः जनताया भावना धकाः थःथःगु कथंया खँ तयेगु यानाच्वंगु दु । विपक्षी दलत जक मखु स्वयं सत्तापक्ष तकं सतकय् हे वया थःपिनिगु खँ तयेगु ज्या यानाच्वंगु अवस्था दु ।

गबले गबले व्यवस्थापिका अर्थात प्रतिनिधिसभा दइमखु अबले कार्यपालिका हे सार्वभौमसत्ता कथं न्ह्याः वनेत स्वइ । उगु कथंया कुतः थुगुसी नं मदिक्क हे जुयाच्वंगु दु । कार्यपालिकायात ठिक थासय् हयेगु मेगु निकाय धइगु न्यायपालिका हे जक खः । उकिं न्यायपालिका थ्व इलय् सक्रिय जुयाच्वंगु दु । न्ह्यागु खँ नं न्यापालिकाय् हे वनाच्वंगु दु । न्यायपालिकां छु गज्याःगु कथंया निर्णय याइ उगु हे कथं राजनीति न्ह्याः वनीगु अवस्था ब्वलनाच्वंगु दु । कार्यपालिकां निर्णय याःगु कयौं ज्याखँयात न्यायपालिकां फातापुइका बिउगु दु । उलि जक मखु राजनीतिक दलतय्गु निर्णययात तकं फातापुइका बिउगु दु । थुकिया अर्थ धइगु थ्व इलय् नेपाःया राजनीति न्यायपालिकाया निर्णयया आधारय् न्ह्याः वनाच्वंगु अवस्था दु । कार्यपालिकायात नियन्त्रण याइगु कथंया भूमिका न्यायपालिकापाखें मजुल धाःसा अवश्य नं कार्यपालिका तानाशाही जुया वनीगु सम्भावना ब्वलनी ।

व्यवस्थापिका मदुगु अवस्थाय् न्यायपालिकाया तःधंगु भूमिका जुइ । अथे धकाः हरेक खँ न्यायपालिकाय् निर्भर जुइमालीगु धयागु बांलाःगु खँ मखु । थौंकन्हय् नेपाःया राजनीति नं न्यायपालिका पाखें निर्देशित जुइगु अवस्थाय् न्ह्याः वनाच्वंगु दु । थुकियात कयाः यक्वसिनं च्यूताः प्वंकाः हयाच्वंगु दु । राजनीतिक रुपं सामान्य अवस्था अथवा दलतय्गु सहमति जुयाच्वनीगु अवस्थाय् न्यायपालिकाया खास हे तःधंगु भूमिका दइ मखु तर राजनीतिक समस्या वल अले प्रतिनिधिसभा अर्थात व्यवस्थापिका मदइगु अवस्थाय् अवश्य नं न्यायपालिकाया तःधंगु भूमिका जुइगु जुयाच्वन धकाः आःया घटनां क्यनाच्वंगु दु । थ्व इलय् हरेक सवाल न्यायपालिकाय् वन धकाः तःधंगु चिउताः कायेमाःगु अवस्था धाःसा मदु ।

दलतय्सं धाःसा सर्वोच्चया फैसलाया आधारय् जक तयारी यायेगु धाःसां दुने दुने माःगु कथंया योजना दयेका हे च्वंगु खनेदु । नेपाली कांग्रेस नं थःपिनिगु बांलाःगु उपस्थिति मदुगु संसद खः धकाः थुइकाः थ्व इलय् चुनाव जुल धाःसा थःपिनिगु बहुमत हयेफइगु अवस्था वइ धकाः हे थुइकाच्वंगु दु । उकिं दुने दुने ला चुनावया नं तयारी यानाच्वंगु दयेमाः ।

न्यायपालिका धाइम्ह तानाशाही जुइ हे फइमखु । न्यायपालिकायाके सशस्त्र शक्ति दइमखु । उकिं न्यायपालिकां ला आदेश जक बिइगु खः । स्वयं कार्यान्वन यायेगु ज्या याइमखु । उकिं न्यायपालिकाय् हरेक सवाल वन धकाः खास हे च्यूताः कायेमाःगु अवस्था मदु । न्यायपालिकाया निर्णय सकलसिनं स्वीकार यायेमाः । सुनां नं अस्वीकार याये धकाः धायेफइमखु । राजनीतिक तरलताया अवस्थाय् थुगु कथंया अवस्था ब्वलनीगु स्वभाविक हे खः ।
प्रतिनिधिसभा विघटनया घटनायात कयाः जुयाच्वंगु मुद्दा आः याकनं हे न्यापालिकां फैसला याइ । प्रतिनिधिसभा विघटन याःगु पाय्छि जू बाय् मजू धकाः । न्ह्यागु कथं फैसला

याःसां सर्वोच्चया फैसलाया आधारय् हे नेपाःया राजनीति न्ह्याःवनीगु अवस्था दु । विघटन याःगु घटना पाय्छि जू धकाः धाल धाःसा तत्काल हे मध्यावधि चुनावय् देय् वनी । चुनावय् वनेगु निंतिं ला निर्वाचन आयोगं नं थःगु हे कथं तयारी यानाच्वंगु दु । कार्तिक व मंसीर महिनां यायेगु धकाः सरकारं घोषणा याःगु मिति कथं चुनावया नितिं निर्वाचन आयोगं कार्यतालिका तकं दयेके धुंकूगु दु । चुनाव याकेगु ज्या निर्वाचन आयोगया खःसा आयोगयात मूल रुपं सरकार अले राजनीतिक दलंनिसें सकलसिनं ग्वाहालि यायेमाःगु अवस्था वइ ।

निर्वाचन आयोग याकःचा जक जुयाः निर्वाचन यायेफइगु अवस्था वइमखु । निर्वाचन आयोगया ज्या निर्वाचन यायेगु जूसां नं सर्वोच्च अदालतया फैसलाया आधारय् जक निर्वाचन आयोगं ज्या न्ह्याकेमाःगु अवस्था दु । उकिं न्ह्याःगु हे धाःसां नं न्यायपालिका अर्थात सर्वोच्च अदालतया फैसलाया आधारय् हे नेपाःया राजनीति न्ह्याः वनीगु अवस्था दु ।

वर्तमान सरकारया नेतृत्व यानाच्वंगु एमाले ला आः थत्थें हे निर्वाचन यायेगु नितिं न्ह्याः वंगु दु । निर्वाचनया निंतिं योजनात दयेका वनाच्वंगु दु । सर्वोच्चं प्रतिनिधिसभा पुनस्र्थापना यात धाःसां नं संसदय् वनाः निर्वाचनय् वनेगु नितिं हे भूमिका म्हितीगु अवस्था दु । वर्तमान संसद आः ज्याख्यलय् मवल धकाः तायेकाः हे ओली सरकार निर्वाचनय् वनेगु योजना सहित संसद भंग यायेगु ज्या तकं याःगु दु । गुगु संसदं कालापानी, लिपुलेक, लिम्पीयाधुरायात नेपाःया भूमि धकाः सर्वसहमतिं पारित यानाः संविधान तकं संशोधन यात अले एमसीसी पास यायेगु ज्या आःतक नं मयाःनि । अज्वःगु संसद ज्याख्यलय् मवल धकाः गुगु कथं विघटन यायेगु ज्या जुल थुकिइ नेपाःया राजनीतिक दलया नेतातय्गु जक मखु जःलाखःला देय्या नेतातनिसें विश्वया थीथी देय्या नेतातय्गु चाहाना कथं हे संसद विघटन याःगु खः धकाः अःपुक हे अनुमान यायेफइगु अवस्था दु । उकिं थ्व इलय् नेपाःया राजनीति नेपाःया नेतातय्गु चाहना कथं जक मखु विदेशी नेतातय्गु चाहना कथं नं न्ह्याः वनाच्वंगु खः धकाः धायेफइगु अवस्था दु ।

प्रतिनिधिसभा विघटन लिपा मूल रुपं एमाले दुने छगू कथं विभाजन वल अले आः तक नं एकता जुइ फयाच्वंगु मदु । एमालेया वरिष्ठ नेता माधव कुमार नेपाल व झलनाथ खनाल पक्षयापिं आः तक नं विपक्षी गठबन्धनय् वनाच्वंगु दु । छगू कथं एमाले विभाजन जुल धकाः घोषणा यायेगु जक ल्यंदनिगु अवस्था थें जुइक थ्यनाच्वंगु दु । एमालेया आध्यक्ष नापं प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीया योजनाया विरुद्ध वनाः थनि दच्छि न्ह्यः संघीय समाजवादी पार्टी व राष्ट्रिय जनता पार्टी एकता जुयाः जनता समाजवादी पार्टी निर्माण जूगु खः । तर दच्छि लिपा हे प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीं हाकनं संसद विघटन यानादीवं व निगू पार्टी करिब करिब हाकनं विभाजनया अवस्थाय् थ्यंगु दु । थुगु कथं दल तकं विभाजनया अवस्थाय् थ्यंगु धइगु अवश्य नं सामान्य खँ मखु ।

सर्वोच्च अदालतं प्रतिनिधिसभा विघटनयात स्वीकार यात धाःसा देय् मध्यावधि चुनावय् ला वनीगु हे जुल अले छुं जुयाः पुनस्र्थापना यात धाःसा दत्या निला लिपा ला अवश्य नं चुनावय् हे वनीगु खः । लिबाक्क जूसां आः थथें हे जूसां चुनावय् हे अवश्य नं वनी धकाः फुक्क दलया नेतातय्सं थुइका हे च्वंगु विषय खः । उकिं दलतय्सं थःथःगु कथंया चुनावी तयारी नं मयाःगु मखु । एमालें भच्चा हथाय् चायाः चुनावया तयारी यानाच्वंगु दु । राप्रपानिसें नेपाल मजदुर किसान पार्टीं ला चुनावया हे खँ ल्हानाच्वंगु अवस्था दु ।

मेमेगु दलतय्सं धाःसा सर्वोच्चया फैसलाया आधारय् जक तयारी यायेगु धाःसां दुने दुने माःगु कथंया योजना दयेका हे च्वंगु खनेदु । नेपाली कांग्रेस नं थःपिनिगु बांलाःगु उपस्थिति मदुगु संसद खः धकाः थुइकाः थ्व इलय् चुनाव जुल धाःसा थःपिनिगु बहुमत हयेफइगु अवस्था वइ धकाः हे थुइकाच्वंगु दु । उकिं दुने दुने ला चुनावया नं तयारी यानाच्वंगु दयेमाः । अथे हे माओवादी केन्द्र नं अन्ततः चुनावया नितिं धकाः योजना दयेका न्ह्याः वनाच्वंगु दु । फत धाःसा बैद्य माओवादीनिसें विप्लब माओवादी अले नेपाल खनाल पक्षयात तकं दुथ्याकाः कम्युनिष्ट पार्टीया केन्द्र दयेका वनेगु अले कांग्रेस व जसपालिसे कार्यगत एकता याना वनेगु योजना दयेकाः दुने दुने ज्या यानाच्वंगु दु । आः संसद् पुनस्र्थापना यानाः चुनावय् वने फत धाःसा थःपिं नैतिक व राजनीतिक रुपं त्याःगु महसुस जुइ धकाः विपक्षी गठबन्धनया नेतातय्सं थुइकाच्वंगु दु । अले संसद् विघटनया पक्षय् फैसला जुल धाःसा अन्ततः थःपिनिगु हे जीत जूगु महसूस यानाः चुनावय् वनेफइ धकाः एमालेया अध्यक्ष केपी शर्मा ओली पक्षं थुइकाच्वंगु दु । थुगु ल्याखं स्वल धाःसा विपक्ष दलतय्सं म्हुतुं छता धयाच्वंगु जूसां आखिर दुने ला चुनाव हे तयारी यानाच्वंगु दु धकाः धायेफइगु अवस्था दु ।