राजनीतिइ खनेदुगु व खने मदुगु खेल

नेपाःया राजनीति प्रतिनिधिसभा विघटनया घटनालिपा तसकं याकनं याकनं हिला वनाच्वंगु दु। राजनीतिक दलया नेतातय्सं बिचाः याःगु स्वयां नं याकनं याकनं हिला वनाच्वंगुया मूल कारण आन्तरिक नापं बाह्य नं खः । थुकी नेपाःया राजनीतिक दल व दलया नेतात जक मखु, नेपाःया न्यायलयनिसें भारत, अमेरिकाया नं उलि हे भूमिका दु धायेछिं । गुलिसियां भूमिका प्रत्यक्ष रुपं खने दुसा गुलिसियां अप्रत्यक्ष खनेदु। प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीं प्रतिनिधिसभा विघटन याःगु घटनानिसें राजनीतिइ पिने खने दयेक याकनं याकनं हिउपाः वःगु सर्वसाधरणं महसूस यानाच्वंगु दु। तर खने मदयेक धायेगु खःसा प्रतिनिधिसभां सर्वसम्मतिं लिम्पियाधुरा, लिपुलेक व कालापानी नेपाःया भूभाग खः धकाः पारित यानाः संविधानतकं संशोधन गुगु यात अबलेनिसें हे नेपाःया राजनीतिइ दुनें दुनें दलया नेतात चलायमान जूगु खनेदु। अझ नेपाः व भारतया उगु सीमा सम्बन्धि जक मखु नेपालय् अमेरिकी सहयोग एमसीसीयात प्रतिनिधिसभां पारित यायेगु सवालय् दलया नेतातय्गु दथुइ मत भिन्नता जुल अले उकिं हे कचमच अप्वया वःगु खनेदु ।

एमसीसीया सवाल
नेपालय् अमेरिकाया मिलेनियम च्यालेन्ज कर्पोरेशन अर्थात एमसीसीया प्रस्ताव वास्तवय् नेपाली कांग्रेसया इलय् वःगु खः । कांग्रेस एमसीसी संसदं पारित यायेमाः धइगु पक्षय् दु। कांग्रेसया मिखाय् एमसीसी नेपाः विकासया निंतिं तसकं बांलाःगु पलाः जुइ । तर आःया नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र) तत्कालिन अवस्थाय् नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) दुनेया शक्तिया मिखाय् धाःसा थ्व तसकं राष्ट्रघाटी खः । उकिं एमसीसीयात गुगु नं हालतय् पारित याके बी मजिउ धइगु पक्षय् खः । आः वयाः एमालेया नेपाल-ओली एमसीसी संशोधन यानाः पारित यायेमाः धइगु पक्षय् दु । अथे हे एमालेया ओली पक्षं एमसीसीया सवालय् सार्वजनिक अभिव्यक्ति मबीगु तर दुनें दुनें पारित यायेमाः धइगु पक्षय् खनेदु। एमसीसीया सवालय् जनस्तरपाखें ब्यापक विरोध जुल । तत्कालिन सत्तारुढ नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा)या यक्व नेतात एमसीसीया विपक्षय् दन। अपवादयात त्वःताः डबल नेकपाया पुष्पकमल दाहाल पक्ष एमसीसीया विपक्षय् दन। उकिं यानाः एमसीसी संसदं पारित याये मफुत। थ्व हे कारणं अमेरिकाया मिखाय् नेपाःया प्रतिनिधिसभा ज्याख्यलय् मवःगु जुल । अमेरिकाया चाहना प्रतिनिधिसभा विघटन यायेगु अले प्रजातान्त्रिक अभ्यासकथं मेगु चुनावय् वने दुसा जिउ धइगु खनेदत ।

कालापानी–लिम्पीयाधुराया सवाल
कालापानी, लिम्पियाधुरा लिपुलेक नेपाःया खः धकाः प्रतिनिधिसभां सर्वसम्मतं पारित यायेगु ज्या जुल । उलि जक मखु संविधान संशोधन यानाः थप जूगु भूभाग दुथ्याकाः नेपाःया न्हूगु राजनीतिक नक्सा तकं पिथनेगु ज्या जुल । थ्व भारतया निंतिं तःधंगु हे हाथ्या जुयाबिल । प्रतिनिधिसभापाखें उकथं नेपाःया भूमि दावी यानाः संविधानय् तकं उल्लेख याःगु धइगु भारतया निंतिं सम्भवतः थ्व भूमिया सवालय् नेपालं दकलय् तःधंगु हाथ्या बीगु ज्या याःगु खने दत। उकिं भारतया मिखाय् थुगु संसद विघटन यानाः न्हूगु कथं नेपाःलिसे सम्झौता यायेफत धाःसा बांलाइगु जुल । थ्व ल्याखं प्रतिनिधिसभा विघटनया पक्षय् भारत नं दुगु जुल । लिसें न्हूगु राजनीतिक समिकरणलिसें नेपाःया स्थायी सरकारया विपक्षय् भारत दुगु अवस्था खः ।

सत्तारुढ नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा)या यक्व नेतात एमसीसीया विपक्षय् दन । अपवादयात त्वःताः डबल नेकपाया पुष्पकमल दाहाल पक्ष एमसीसीया विपक्षय् दन । उकिं यानाः एमसीसी संसदं पारित याये मफुत । थ्व हे कारणं अमेरिकाया मिखाय् नेपाःया प्रतिनिधिसभा ज्याख्यलय् मवःगु जुल । अमेरिकाया चाहना प्रतिनिधिसभा विघटन यायेगु अले प्रजातान्त्रिक अभ्यासकथं मेगु चुनावय् वने दुसा जिउ धइगु खनेदत ।

प्रतिनिधिसभा विघटनया सवाल
प्रतिनिधिसभा विघटन यायेमाःगु कारण तत्कालिन डबल नेकपाया प्रचण्ड-नेपाल-खनाल पक्षं असहयोग याःगुलिं खः धकाः प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीं तप्यंक धयादीगु खः । वय्कलं प्रतिनिधिसभा ज्याख्यलय् मवःगुलिं न्हूगु निर्वाचनय् वनेगु जुइ धकाः धयादीगु खः । प्रतिनिधिसभा विघटनया घटनायात कयाः प्रचण्ड-नेपाल-खनाल पक्ष, प्रमुख प्रतिपक्षी नेपाली कांग्रेस, जनता समाजवादी पार्टी तकं विरोधय् कुहां वःगु खः । इमिसं प्रधानमन्त्री ओलीया उगु पलाःयात प्रतिगमन धाःसां सर्वोच्च अदालतं प्रतिनिधिसभा पुनःस्थापना यानाबिल । थुकिया अर्थ प्रधानमन्त्री ओलीया पलाः असंवैधानिक धकाः प्रमाणित यायेगु ज्या जुल ।

नेकपाया आधिकारिकता
प्रतिनिधिसभा पुनःस्थापना याःगुलिं न्यायालययात यक्वसिनं सुभाय् बियाच्वंगु इलय् सर्वोच्चं नेकपाया आधिकारिक मान्यता ऋषि कट्टेल नेतृत्वया नेकपायात बिल । थनि निदँ न्ह्यःनिसें सर्वोच्च अदालतं विचाराधीन मुद्दा थ्व हे इलय् वयाः फैसला यानाबिल । नेकपाया आधिकारिकता जक मखु डबल नेकपायात हाकनं व हे स्वदँ न्ह्यःया अवस्थाय् थ्यंकेगु ज्या तकं अदालतं यात। तत्कालिन अवस्थाय् नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (एमाले) व नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी केन्द्र) एकीकरण जुयाः दयेकूगु नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) अर्थात डबल नेकपा खारेज यानाः एकीकरण जुइ न्ह्यःया अवस्थाय् थ्यंकाः बिल । थुकिं डबल नेकपा दुने जक मखु नेपाःया राजनीतिइ हे न्हूकथंया अध्याय शुरु जुल । डबल नेकपाया नेता कर्याकर्तात हाकनं व हे पुलांगु व स्वदँ न्ह्यःया एमाले व माओवादी केन्द्र हे माला दुहां वनेमाःगु अवस्था ब्वलंकाबिल । थुकिं नेपाःया सत्ता समिकरणय् नं न्हूकथंया लिच्वः लाकूगु खनेदत ।

एमाले दुनेया ल्वापु
सत्तारुढ नेकपा (एमाले) दुनेया ल्वापु झन तच्वया वःगु दु। ल्वापु तच्वया वःलिसे वार्ता नं जूगु दु। छगू हे पार्टीया नेताय्गु दथुइ वार्ता यायेमाःगु अवस्था वःगु धइगु तसकं ग्यानपुगु अवस्था अवश्य नं खः । ओली पक्ष व नेपाल पक्षया दथुइ वार्ता शुरु जूगु दु। सर्वोच्चया फैसलाकथं पार्टी स्वदँ न्ह्यःया अवस्थाय् वनीगु अले लिपांगु इलय् पार्टीया निर्णययात निगुलिं पक्षया निर्णय धकाः अस्वीकार याना वन धाःसा व थःथःगु पक्षं आत्मालोचना यात धाःसा हाकनं चिरीबाया च्वंसां नं छगू हे थासय् ओली व नेपाल च्वने फइगु सम्भावना मदुगु मखु। एमाले छगू हे पार्टी जुल धाःसा बहुमत दुगुलिं सरकारया नेतृत्व न्ह्याम्हेसिनं याःसां एमालेया हे नेतृत्वय् जुइगु अवस्था वइ । यदि एमाले कुचा जुल धाःसा न्हूगु सत्ता समिकरणय् वने मालीगु अवस्था वइ ।

माओवादी केन्द्र
लिपांगु राजनीतिक घटनाक्रम लिपा माओवादी केन्द्रया छुं छुं नेतात एमाले दुने लाइगु सम्भावना अप्वया वःगु दु। रामबहादुर थापा बादलया नेतृत्वय् ओली सरकारय् वंपिं नेतात एमाले दुने हे लाइगु अवस्थाय् माओवादी केन्द्रयात घाटा जुइ । थुकियात पूर्ति यायेगु निंतिं माओवादी केन्द्रं आः न्हूगु हे सोच दयेकाः न्ह्याः वनेगु कुतः मयात धाःसा माओवादी केन्द्रयात भविष्यय् तःधंगु लिच्वः लायेफुगु अवस्था दु ।

विप्लबया खुल्ला राजनीति
थ्व हे दथुइ ओलीं विप्लबयात वार्ताया माध्यमं सहमति यानाः खुल्ला राजनीतिइ हयेगु ज्या यानादिल । न्हापा सीके राउतयात खुल्ला राजनीतिइ हयेगु ज्या जूगु खःसा आः विप्लबया नेतृत्वया नेकपायात खुल्ला राजनीतिइ हःगु धइगु छगू कथं प्रचण्डया नेतृत्वय् दुगु माओवादी केन्द्रयात हथ्या बीगु ज्या जूगु खने दु। संसद पुनःस्थापना मजूगु खःसा विप्लबयात नं चुनावय् हयाः प्रचण्ड पक्षयात तःधंगु लिच्वः लाकेगु ओलीया योजना जकं दुगु मखुला धइगु न्ह्यसः ब्वलना वःगु दु। थुकथंया राजनीतिक घटनायात स्वल धाःसा नेपाःया प्रमुख राजनीतिक दलया नेतातय्गु चाहनाकथं नेपालय् याकनं याकनं राजनीतिक घटनाक्रम विकसित जुयाच्वंगु मखु धइगु स्पष्ट जू । थुकी खने दुगु व खने मदुगु यक्व कथंया खेल जुयाच्वंगु दु धकाः थुइकेमाः । राजनीतिइ क्यनेगु छता ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS