ने. सं. ११४६ चाैलाथ्व चतुर्दशी -

संघीयता विदेशी डिजायन खः ला ?

थौंकन्हय् एमसीसी विरुद्धया अभियानय् प्रखर वक्ताकथं न्ह्यःने वयाच्वंम्ह राजनीतिक विश्लेषक खः भरत दाहाल । वय्कलं नेतातय्त तप्यंक हे विदेशी दलाल धकाः धयादी । एमसीसी अमेरिकाया इन्डो–प्यासेफिक रणनीति अन्तर्गतया योजना जक मखु, नेपालय् अमेरिकी सेना तयाः चीन विरुद्ध तिब्बतय् गडबडी न्यंकेगु योजना हे खः धयादी । वय्कलं संघीयताया सवालय् थ्व नं नेपाःयात कुचा थलेत वःगु विदेशी योजना हे खः धकाः धयादिल । संघीयताया विषयय् थुज्वःगु सवाल वल धायेवं नेपालय् राष्ट्रवादी धाःपिंनिसें राष्ट्रघाती धाःपिं, दलया आधारय् कम्युनिस्ट धाःपिं, कांग्रेस धाःपिं, राप्रपा धाःपिं व न्हू वःगु विवेकशील व साझा धाःपिंसं तकं थःथःगु जाति क्यनीगु छाय् ? नेवाःत न्ह्याखे वंसां धसं न्यात, कुसिं न्यात धकाः ध्वं च्वलेचिगु बाखनय् लाखे व लसिं दथुइ लानाः सिधयावनीगु अवस्था वःगु गय् ? हेतौंग्वारायात प्रदेश राजधानी दयेकेगु जनजातिया सरोकार दुने मलाःगु खँय् स्वम्ह हे जक जूसां फरक मत वाला पिहांवल तर नेवाः-ताम्सालिङ नां छुइगु सवालय् धाःसा गुगुं दलया ह्विप दुने मलाःम्ह छम्ह प्रदेश सांसद मर्माहत जुयाः याकःध्वं जुल । थ्व खँ आः दकलय् विचारणीय खँ जूगु दु ।

भरत दाहालया व्याख्याकथं संघीयता धइगु स्वतन्त्र व सार्वभौम राष्ट्रतय्गु स्वेच्छिक गठबन्धन हे खः। यदि सुं नं उगु गठबन्धनं पिहां वने चाहे जूसा इमित आत्मनिर्णयया अधिकार नं दइ । सोभियत संघया हे उदाहरण स्वयेगु खःसा अबलय् जारं त्याकातःगु देय्तय्त लेनिन व स्टालिनं हस्ताक्षर यानाः स्वतन्त्र जुइगु अधिकार बिउगु खः । अथे अधिकार बिउबलय् सकलें स्वतन्त्र जुल । अले हाकनं स्वेच्छिक रुपं सोभियत संघय् दुहां वल । थथे १५ गू देय् मुनाः सोभियत संघ सन् १९२२ य् गठन जूगु खः । तर फिनल्यान्ड छगू दुहां मवः । उगु देय् स्वतन्त्र हे जुयाच्वन । भरत दाहाल स्वयं कम्युनिस्ट राजनीतिक पृष्ठभूमिं वःम्ह मनू जूगुलिं वय्कलं थुकियात हे स्वयाः संघीयताया बारे थःगु अवधारणा न्ह्यब्वःगु पाय्छि हे जू । तर वय्कलं नेपालय् नं थीथी जातियात छगू छगू राष्ट्र धकाः माने यायेगु, थीथी धर्मयात नं छगू छगू राष्ट्र धकाः माने यायेगु व थीथी भूगोलयात नं छगू छगू राष्ट्र धकाः माने यायेगु व इपिं नेपाः धइगु संघ दुने स्वेच्छिक रूपं दुहां वयेगु व म्हाःल धाःसा पिहां नं वनेदइगु संघ दयेकेगु अवधारणा व मान्यतायात नेपाः कुचा थलेत वःगु योजना हे खः धकाः तायेकादिल व निष्कर्ष पिथनादिल । सोभियत संघ गठन जूगु बारे अध्ययन व उकथंया हे आत्मनिर्णयया अधिकारसहितया स्वायत्त राज्यया नेपालय् माग माओवादीतसें गुकथं हल ? थ्व सोभियत संघया गठन कम्युनिस्ट जुयाः अध्ययन याःगु कारणं प्रचण्ड व बाबुरामया न्ह्यपुइ लूगु उपज खः कि वा थुकी पश्चिमातय्गु षडयन्त्र दु? थ्व विश्लेषण यायेबहगु खँ खः ।

भरत दाहाल थुज्वःपिं विश्लेषकत ला थ्व पश्चिमातय्गु योजना हे खः धइगु निष्कर्ष पिथनाः मुक्कं माओवादी जनयुद्ध हे थ्व ल्याखं विदेशी परियोजनाय् जूगु जुइमाः धइगु तायेकाः नेपाःयात छप्पँछधी यानातयेत राजसंस्था हे माः धइगु निष्कर्षय् थ्यने धुंकल । थ्व निष्कर्ष जाति-भाषा आन्दोलनया दृष्टिं दकलय् घातक खः ।

प्रचण्ड थः प्रधानमन्त्री जूबलय् अन्तरिम संविधानय् व्यवस्था यानातःगु राज्य पुनर्संरचना आयोगया अध्यक्ष छम्ह जक तोके यानाः छुं मयासे च्वनाच्वन, थ्वं नं झीत स्वाहाने जक दयेकल धकाः झीसं प्रचण्डयात ब्वःबी मालीगु मखु जुइ ।

२०४५-०४६ सालय् भारतं नाकाबन्दी याःबलय् पंचायतं नेपालय् भारतीय सेना दुहां वयेफु धकाः हल्ला यात, अले राष्ट्रवादी भावनां ओतप्रोतम्ह झी पद्मरत्न तुलाधरयात मरिचमान सिंहं राष्ट्रवादया निंतिं सकलें छप्पँ जुइमाः धकाः नेपाल टेलिभिजनय् अन्तर्वार्ता बीकाः छ्यलाबिल । २०१७ सालय् स्थानीय निकायत मदुनिबलय् प्रजातन्त्रया जग मदुनि, अथे जुयाः नं जुजु महेन्द्रं कू यायेफुगु खः धकाः विश्वास याःम्ह मदन भण्डारीयात नं एकता केन्द्रं २०४८ चैत्र २४ गते नेपाल बन्द याःबलय् कांग्रेसं बन्द विरुद्ध विष वमन याकाः टेलिभिजनय् हे नवाकाः छ्यला बिउगु नं झीसं खना व स्वया वयाच्वनागु हे खः । अथे जुयाः विश्लेषण धइगु सही जुइमाः, निष्कर्ष धइगु सही जुइमाः ।

वस्तुतः २०४६ साललिपा नेपालय् कांग्रेस व कम्युनिस्टया दथुइ ध्रुवीकरण न्ह्याः वनाच्वंगु व कम्युनिस्टया नेतृत्व एमालें यानाः मेगु चिचीधंगु कम्युनिस्टत धराशायी जुया वंगु अवस्थाय् २०५१ सालय् थ्यंबलय् एकता केन्द्रपाखें संसदय् छगू नं सीट त्याके मफुगु परिस्थितिइ एकता केन्द्र धकाः संसदवादी धारयात पिया च्वनां जीमखु धकाः हे अन दुनेया नेतातसें माओवादी चायेकाः विद्रोहया सुरुवात याःगु खः । विद्रोहया पक्षय् जनमत दयेकेत व जनयुद्धय् जुइपिं जनशक्ति खाकेत राज्यसत्तां क्वत्यलातःगु व उत्पीडनय् लाकातःगु वर्गीय, जातीय, लैंगिक, क्षेत्रीय विभेदया सवाल ल्ह्वने माओवादीया निंतिं आवश्यक रणनीति खः । यदि जातिया आधारय् देय् कुचा थलेगु योजना खःसा वर्गीय, जातीय, लैंगिक, क्षेत्रीय विभेद धयाच्वनेमाली मखु जुइ । मुक्कं जातियात जक फोकस यानाः नेपाः बहुराष्ट्रिय राज्य खः धकाः अबलय् हे जाति धइगु हे राष्ट्र खः धकाः जबर्दस्त न्ह्याकीगु खइ । नापं थुज्वःगु विभेद चीकेत राज्यया पुनर्संरचना यायेगु धइगु खँया थासय् तप्यंक हे संघीयता माल धकाः पिहां वइगु खइ । यदि थ्व विदेशी मिसन हे खः व उकियात प्रचण्डं कुबिउगु हे खः धइगु जूसा वय्कः प्रधानमन्त्री जुइधुंकाः भकाभक हे मिसनकथं ज्या न्ह्याकीगु जुइ । थःपिं थासय् वयेत जक जाति जनजातियात ल्ह्वन, प्रचण्ड थः प्रधानमन्त्री जूबलय् अन्तरिम संविधानय् व्यवस्था यानातःगु राज्य पुनर्संरचना आयोगया अध्यक्ष छम्ह जक तोके यानाः छुं मयासे च्वनाच्वन, थ्वं नं झीत स्वाहाने जक दयेकल धकाः झीसं प्रचण्डयात ब्वःबी मालीगु मखु जुइ । अले प्रचण्डं नं जातीय स्वायत्त राज्यया मुद्दा त्वःतल धकाः उपेन्द्र यादवं नं मधेस आन्दोलन न्ह्याके म्वाःलीगु खइ । थुगु घटनाक्रमयात भरत दाहालं चिउताः मतःगु खनेदु ।

नेपालय् संघीय राज्य धइगु खँग्वः दुथ्याकूगु मधेसवादी दलनाप सम्झौता जुयाः खः, थ्व माओवादीया देन मखु। थुकथं मधेसवादी आन्दोलन विकसित जूगुया लिउने नं जाति जनजाति व मधेसी जनताया स्वायत्त राज्यया मुद्दा ज्वनाः माओवादीं ब्वाकल धकाः माओवादीया नेतृत्वया थासय् मेगु नेतृत्व विकास यायेत हे जूगु खः धकाः नं झीसं अबलय्या राजनीतिक वातावरण व घटनाक्रम स्वयाः धायेफु। अथे जूगुलिं भरत दाहालया विश्लेषण घाराघुरु सिन्चाकथंया विश्लेषण जक खः ।