नेवाः मुद्दाया खँय् अन्तर्राष्ट्रिय दबाब

गैरन्यायीक सडक विस्तार, फाष्ट ट्य्राक, बाहिरी चक्रपथ, पशुपतिया गुरु योजनानिसें न्हूगु शहर निर्माण थ्व फुक्कं नेवाःतय्त स्वनिगलं विस्थापित यायेगु नितिं दयेकाच्वंगु गुरु योजना खः धकाः सुयातं थुइका च्वनेमाःगु अवस्था मखये धुंकल । नेवाः नापं नेवाःतय्गु सवालय् भचा जक चासो तइपिंसं बांलाक्क हे थुइ धुंकूगु अवस्था दु। स्वनिगलय् गुलि नं विकास निर्माणया नामय् ततःधंगु योजना हइ उगु इलय् दकलय् न्ह्यःने आन्दोलनय् कुहां वइपिं हे स्वनिगःया आदिवासी नेवाःत खः धकाः तकं मनूतय्सं थुइके धुंकूगु अवस्था दु। नेवाःत धइपिं स्वनिगःया आदिवासी अले स्वनिगलय् हइगु योजनायात नेवाःतय्सं विरोध याइगु जुया ‘स्वनिगःया विकासया योजना भर्सेस नेवाःत’ थें मनूतय्सं तायेका हयाच्वंगु दु । तर बास्तविकता थथे मखु ।

मनूतय् नैसर्गिक अधिकार व सामूहिक अधिकारया न्ह्यःने विकास निर्माण धइगु तःधंगु विषय मखु। आदिवासीतय्गु मानव अधिकारनिसें अन्तर्राष्ट्रिय सन्धि महासन्धीइ नेपालं उकियात नाला वने धकाः अनुमोदन यानातःगु अवस्थाय् राज्य पक्षं हे आदिवासीतय्गु अधिकारयात बेवास्ता याना वनाच्वंगु अले आदिवासी धइपिं छुं हे मखु धकाः तायेका वयाच्वंगुलिं हे अज्याःगु कथंया समस्या ब्वलंगु खः । म्हिगः मंसीर १५ गतेया निगू घटनायात थुथाय् लुमंकल धाःसा तसकं सान्दर्भिक जुइ । व धइगु स्वनिगःया आदिवासी नेवाःतय्गु अधिकार नापं नेवाःतय्त विस्थापन नाप स्वापू दुगु खँ खः ।

१) ख्वनाय् प्रधानमन्त्रीया जहान राधीका शाक्य वनाः सिकाली द्यःया दर्शन यानादिल नापं देगः पुनः निर्माणया सवालंनिसें फाष्ट ट्य्राकया सवालय् अन आन्दोलन याना वयाच्वंपिं न्ह्यलुवातलिसे सहलह ब्याकेगु ज्या यात। उगु इलय् स्थानीय नेवाःतय्सं फाष्ट्र ट्याकया जिरो किलो ख्वना-बुंगय् तयेमज्यू धइगु खँ दुथ्याका कारण सहित प्रधानमन्त्रीया नामय् ज्ञापन पौ लःल्हात ।
२) राष्ट्रिय मानव अधिकार आयोगया ज्याकुथिइ वना उपत्यकाब्यापी सडक विस्तार पीडित संघर्ष समितिं गैर न्यायीक रुपं सडक विस्तार यायेगु ज्या दिकेमाःगु, सर्वोच्च अदालतया आदेश पालना यायेमाःगु नापं आइएलओय् मुद्दा दायर याःगु नेपाल टेलिकम कर्मचारी युनियनया पदाधिकारीपिंत राज्यपाखें ख्याच्वः वःगु खँ न्ह्यथँसें ज्ञापन पौ लःल्हायेगु ज्या जूगु दु ।

थ्व निगू घटनां हे स्पष्ट जू कि स्वनिगल् विकास निर्माणया नामय् सरकारं यानाच्वंगु ज्या, नेवाःत आन्दोलनय् कुहां वयाच्वंगु नापं नेवाः मुद्दायात कयाः अन्तर्राष्ट्रियकरण जुयावनाच्वंगु दु धकाः । संयुक्त राष्ट्र संघया मानव अधिकार स्वइगु निकायय् उजुरी याःगु कारणं आः स्वनिगःया आदिवासी नेवाःतय्गु मुद्दा नेपाः जक मखु अन्तराष्ट्रिय जूवंगु दु। संयुक्त राष्ट्र संघय् आःया अवस्थाय् गुकथं नेपाल सरकारं स्वनिगलय् गैर न्यायिक सतक विस्तार यानाच्वन, बाह्य चक्रपथ दयेकेत्यन, फाष्ट ट्य्राक दयेके त्यन, हाइटेन्सन लाइन हयाच्वन उकिं यानाः स्वनिगःया आदिवासी नापं थन न्हापांनिसें च्वनाच्वंपिं १ लाख ५० हजार मनूत विस्थापित जुइगु अवस्था दु धकाः उजुरी लाःगु खः । जबर्जस्ती विस्थापनया खँ, आन्तरिक रुपं मनूतय्त छेँबुँ मदयेकीगु खँ, सांस्कृतिक सम्पदा नष्ट याइगु खँ, अले स्वनिगःया आदिवासी नेवाःत नापं थन च्वनाच्वंपिं मनूतय्त सुचं तकं मबिसे व मन्जुरी हे मकासे विकास निर्माणया नामय् ज्या याःगु धइगु अन्तर्राष्ट्रिय कानूनया अःखः जूगुलिं हे थुकथंया पौ वःगु खः । नेपाल सरकारं अन्तराष्ट्रिय कानुनयात उल्लंघन याःगु खँ न्ह्यथँसें खास यानाः नेपाल पक्ष राष्ट्र दुगु अनुबन्धन आर्थिक सामाजिक व सांस्कृतिक अनुबन्धन १९६६ व अन्तर्राष्ट्रिय नागरिक तथा राजनीतिक अधिकार सम्वन्धी अनुबन्धन ६, नेपाल सरकारं अनुमोदन याःगु अन्तर्राष्ट्रिय श्रम संगठन महासन्धी नम्बर १६९ व नेपाल हे पक्ष राष्ट्र जूगु आदिवासीतय्गु अधिकार सम्वन्धी संयुक्त राष्ट्रसंघ घोषणा पत्रय् स्पष्ट रुपं नेपाल सरकारं उल्लंघन यानाः स्वनिगःया सांस्कृतिक सम्पदात नष्ट यायेगु, थनया आदिवासी जनतायात विस्थापन यायेगु खँ नापं सुकुम्बासी याइगु खनेदुगुलिं थनया उर्बरा भूमियात लँ दयेकाः, भौतिक संरचना दयेकाः नष्ट यायेगु ज्या याःगु खँ उल्लेख जुयाच्वंगु खः ।

नेवाःतय्गु सवालय् तःधंगु फैसला आइएलओ दुने जूवनाच्वंगु दुसा थ्व खँ राज्यंपक्षं नं बांलाक्क हे थूगु जुयाः हे नेपाल टेलिकमया कर्मचारीतय्त दबाब बिइगुनिसें ख्वनाय् हे वनाः अनया जनतायात ह्ययेकेगु कुतः याःगु खयेमाः धकाः अनुमान यायेफइगु अवस्था दु ।

उगु मुद्दायात कया नेपालय् समस्या समाधनया नितिं छ्वयाहलं नं समाधान मजुइवं आः स्वयं आइएलओपाखें हे टुंगे यायेगु नितिं अन्तिम चरणय् थ्यंगु दु। आइएलओपाखें थ्व मुद्दाय् स्वनिगलय् नेवाः आदिवासीतय्त विस्थापित यायेगु कुतः यात धकाः फैसला यात धाःसा कन्हय् वनाः नेवाःत नाप स्वापू दुगु लागाय् स्वनिगलय् छुं नं कथंया योजना दयेकेगु खःसा नेवाःतय्गु अनुमति कायेमालीगु जुइ । अथे अनुमति सहमति मकासे यात धाःसा अन्तर्राष्ट्रिय ख्यलं छुं नं कथंया ग्वाहालि मवइगु जुइ । आः विकास निर्माणया नामय् संचालन यानाच्वंगु ज्या तकं बन्द जुइगु अवस्था वइ । उकिं थ्व सरकारया नितिं गम्भीर विषय खः । आइएलओ महासन्धी १६९ यात नेपालं सन् २००७ स अनुमोदन याःगु खः । तर उकियात लागू मयासे स्वनिगःया आदिवासी नेवाःतय्त विस्थापित यायेत्यन धकाः मुद्दा दायर यात। आन्दोलनरत पीडित पक्ष अन्तर्राष्ट्रिय जगतय् तकं वनाः मुद्दा दायर याःगु खःसा उगु मुद्दायात कयाः आइएलओपाखें टुंगेयाइगु अवस्थाय् थ्यंगु दु ।

नेवाःतय्गु पक्षय् आइएलओपाखें फैसला यात धाःसा दातृ निकायपाखें ध्यबा छ्वये दइमखु। व्यापारया निंतिं लगानी यानाच्वंपिं दातृ निकायपाखें ल्हाः लिकाल धाःसा कन्हय् तःधंगु लिच्वः लाइगु नापं योजना असफल जुल धाःसा वर्तमान सरकारपाखें बियाच्वंगु आर्थिक समृद्धि व विकास निर्माणया नारा तकं प्रभावित जुइफु। आइएलओ १६९ स आदिवासी जनजातियात थःगु बसोबास दुगु राज्यया संरचना दुने थःगु संस्थात, जीवन पद्धति नापं आर्थिक विकासयात नियन्त्रण याये दइगु, थःगु पहिचान, भाषा व धर्म कायम यायेगु व विकास यायेगु जनजातिया आकांक्षायात मान्यता बियातःगु दु। आत्मनिर्णयया अधिकारया सवालय् प्रत्येक्ष रुपं व्यवस्था यानातःगु मदुसां आदिवासी जनजातिया संस्कृति परम्परा व मूल्य मान्यतायात स्वीकार यानाः नापं उमिगु थःगु हे कथंया व्यवस्थापन पक्षयात उजागर यायेगु आत्मनिर्णयया मागयात महत्वपूर्ण आधार कथं नालेगु खँ न्ह्यथनातःगु दु ।

थज्याःगु इलय् प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीया जहान ख्वनाय् वनाः अनया जनताया खँ न्यंवंगु अले राज्यं हे नेपाल टेलिकमया कर्मचारीतय्त दबाव बिइगु शुरु यानाहःगु तसकं अर्थपूर्ण खँ खः । यदि आः आइएलओपाखें नेवाःतय्गु पक्षय् फैसला जुल धाःसा स्वनिगलं नेवाःत विस्थापित जुइगु कथंया योजना सरकारं हये फइमखु। नेवाःतय्गु सवालय् तःधंगु फैसला आइएलओ दुने जूवनाच्वंगु दुसा थ्व खँ राज्यंपक्षं नं बांलाक्क हे थूगु जुयाः हे नेपाल टेलिकमया कर्मचारीतय्त दबाब बिइगुनिसें ख्वनाय् हे वनाः अनया जनतायात ह्ययेकेगु कुतः याःगु खयेमाः धकाः अनुमान यायेफइगु अवस्था दु। खोनाया सवालय् सत्तारुढ दल नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) दुनेया अन्तर विरोधया कारणं अनया जनतायात सुनां ल्हातये कायेगु अले उकिया जस सुनां कायेगु धइगु सवाल नं स्वायेफुगु संभावना दु। न्ह्यागु हे जूसां आः प्रधानमन्त्रीया जहान शाक्ययात प्रधानमन्त्रीया नामय् ज्ञापन पौ लःल्हाना छ्वःगु अवस्थाय् उकिं नेवाःतय्गु नितिं सकारात्मक हे लिच्वः वइ धकाः आशा याये ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS