व्यवस्था हिल, संस्कार व हे

गोर्खाली शासकतय्सं स्वनिगःयात थःगु ल्हातय् कायेधुंकाः राज्य संचालनय् न्हू न्हूगु तरिका विकास यात । थनया भाय्, संस्कृति व इतिहासयात स्वयेगु तरिकाय् हिउपाः हल । राज्यं जनताया आस्था व विश्वासयात तकं थःगु तरिकां व्याख्या यायेगु सुरु यात । अले जनताया आस्था व विश्वास स्वयां राज्ययात यःगु, राज्ययात छिंगु कथंया विचाः लादे यायेगु सुरु जुल । दकलय् अप्वः जुजु महेन्द्रया पालय् राज्यं जनतयात थःगु बिचाःकथं हे बिचाः यायेमाः व राज्यं स्वइगु व जनतां स्वइगु मिखा छगू हे खः धकाः क्यनेगु कुतः यात । उकिया कारणं नेपाःया इतिहासयात स्वयेगु, थुइकेगु व विचाः यायेगु तरिकाय् आपालं मनूतय् दथुइ हिउपाः वल । राज्यपाखें धाःगु व न्यंकातःगु इतिहास हे पाय्छि खः धइगु पक्षय् आपालं मनूतय् ‘ब्रेन वास’ यायेगु ज्या यात ।

सायद राज्यपाखें दिग्भ्रमित याःगु ज्यायात नं गुलिखें नेवाःतय्सं पाय्छिकथं हे कायेगु यानाच्वंगु दु। थःगु इतिहास, संस्कृति, संस्कार, भाय् व आस्था स्वयां नं राज्यपाखें कनातःगु बाखंयात आधिकारिक रुपं कायेगु ज्या नेवाः ख्यलय् जूगु खनेमदु मखु। राज्यसत्ता ल्हातय् दुपिं खस क्षेत्रीतय् निंतिं थ्व उलि चिउताःया विषय नं खइमखु। छाय्धाःसा राज्यपाखें इमिगु हे भाय्, संस्कृति व इतिहासयात जक नेपाःया अधिकारिक इतिहासकथं कायेगु यानाच्वंगु दु। उकिं उगु समुदायया मनूतय्सं थुकियात विरोध यायेमाःगु आवश्यक गबलें मतायेकू । अथेखःसां नेवाःत अज्याःगु समुदाय खः सुयात न्ह्याबलें नं राज्यपाखें दमन यायेगु बाहेक मेगु छुं मयाः । थौं राज्यया दमन व बहिष्करणय् लानाः हे नेवाःतय् छगू गौरव व बैभवशाली इतिहासयात चिधंगु घेराय् लिकुंकेगु ज्या जुयाच्वंगु खत ।

नेवाःतय् इतिहास न्हंकेगु ज्याया सुरुवात याःपिं शाह जुजुत थौं नेपाःया इतिहास जुइधुंकल । तर इपिं हे शाह जुजुतय्सं सुरु याःगु मानसिकता धाःसा अझ नं नेवाःत दुने लिकुनाच्वंगु दनी । नेपालय् संघीय गणतन्त्र स्थापना जुइधुंकाः सायद अज्याःपिं नेवाःतय् दथुइ हिउपाः वइगु आशा याःगु खः । तर ताः ई न्ह्यःनिसें दिमागय् तक्यनाच्वंगु विचाः छुं दँया अन्तरालय् चबुइत थाकुइगु खनी । थ्वहे कारणं राज्यपाखें न्हापा जुयाच्वंगु गल्तीयात भिंकेगु छुं नं ज्या जूसा उकिया विरोध जुयाच्वनीगु। नेवाःतय् निंतिं छुं बांलाःगु निर्णय जूसा उकियात निरन्तर रुपं विरोध यानाच्वनीपिं स्वयं नेवाःत हे जुयाच्वनीगु ।

थःगु तुति थम्हं पालेगु ज्या
राज्यपाखें नेवाः लगायत गैर खस भाषी समुदायया निंतिं यानाच्वंगु छगू दमन खः, थःगु मांभासं ब्वने दइगु अधिकारपाखें यानातःगु बञ्चित। राज्यया थ्व नीतियात भिंकेगु ल्याखं यक्व दँ लिपा येँ महानगरपालिकापाखें छगू सकारात्मक पलाः ल्ह्वन – महानगर दुनेया दक्वं विद्यालयय् नेपालभाषां आखः ब्वंकेगु व्यवस्था । येँ महानगरपालिकाया थ्व तसकं च्वछायेबहगु ज्या खः । नेवाः भाय् जक संरक्षण मखु, येँया संस्कृति व संस्कार स्यनेगु निंतिं छगू सकारात्मक पलाः खः । बहुजातीय देशय् एकल भाषां जक ब्वनेगुकथं यानातःगु व्यवस्थायात बहुजातीय व स्थानीय भाय् ब्वंकेगु थ्व निर्णययात विवादित यायेगु कुतः जुयाच्वंगु जुल ।

खस नेपाली भाय्या एकछत्र व्यवस्था जुयाच्वंगु इलय् नेवाः भाय्यात नं ब्वंकेगु निर्णयपाखें खस भाषित संशकित जुइगु छथाय् दु। तर थज्याःगु व्यवस्थाप्रति नकारात्मक विचाः तइपिं छुं नेवाःत नं दुगु जुयाच्वन । मसिउ, थःगु राजनीतिक पृष्ठभूमिया कारणं विरोधया निंतिं विरोध यायेत जक थुकिया विरोध यानाच्वंगु खः वा न्हापांनिसें राज्यं बियातःगु । ‘दिव्यज्ञान’या लिच्वः कथं विरोधया सः थ्वयाच्वंगु खः ।

मेगु अज्याःगु हे विरोधया सः खः, तत्कालीन रत्नपार्कया नामय् । तत्कालीन जुजु महेन्द्रया कलाः रत्नया नामं पलिस्था याःगु पार्कयात ‘शंखधर उद्यान’ धाःगु खँय् पुलांपिं पंचतय्सं विरोधया सः तइगु स्वाभाविक खः । वहे सलय् सः मिले यानाः गणतान्त्रिक व प्रजातान्त्रिक आन्दोलनय् कुहां वःपिं नेवाःतय्सं तकं विरोध याःगु खँ धाःसा तसकं म्हाइपुसे च्वं । दकलय् न्हापां थुइकेमाःगु खँ, येँ महानगरपालिकां थ्व पार्कया नां हिलेगु ज्या याःगु मखु। न्हापा हे सरकारं हे थुकियात हिइकेगु ज्या यायेधुंकूगु खः । अन हे येँ महानगरपालिकां नेपाल संवत्या प्रवर्तक राष्ट्रिय विभूति शंखधर साख्वाः व नेवाः न्ह्यलुवाः पद्मरत्न तुलाधरया झ्वाताः पलिस्था जक याःगु खः ।

ताः ई न्ह्यःनिसें दिमागय् तक्यनाच्वंगु विचाः छुं दँया अन्तरालय् चबुइत थाकुइगु खनी । थ्वहे कारणं राज्यपाखें न्हापा जुयाच्वंगु गल्तीयात भिंकेगु छुं नं ज्या जूसा उकिया विरोध जुयाच्वनीगु। नेवाःतय् निंतिं छुं बांलाःगु निर्णय जूसा उकियात निरन्तर रुपं विरोध यानाच्वनीपिं स्वयं नेवाःत हे जुयाच्वनीगु ।

तर उकी नं नेवाःत कमल थापाया लिउलिउ जुयाः विरोध यानाच्वंगु खनेदत। उकिसनं नेपाल संवत् न्हूदँ राष्ट्रिय समारोह समितिया नायः तकं जुइधुंकूम्ह भिमसेनदास प्रधानं यानाच्वंगु विरोध तसकं आपत्तिजनक दु। पुलाम्हं नायःया ल्याखं राष्ट्रिय विभूति शंखधरया नामं पार्कया नां व झ्वाताः उलेज्या याःगु पलाःयात लसकुस यायेमाःगु थासय् झन् विरोध जक जुयाच्वन । शंखधरया योगदानया न्ह्यःने पुलांम्ह लानी रत्नया छु योगदान खनाः विरोध यानाच्वंगु खः व धाःसा सांसद भिमसेनदास प्रधानया म्हुतुं हे न्यने दुसा बांलाइ । यदि पार्कया नामय् आपत्ति मखु झ्वाताः तःगु खँय् खःसा व हे थाय् लिक्क गणेशमानया झ्वाताः दुगुलिइ नं वय्कःयात आपत्ति जुइमाःगु खः । तर, अन लिक्क दुगु गणेशमानया झ्वाताप्रति वय्कःयात छुं बिमति मदु ।

अथेहे खुल्ला तिंख्यःयात बचे यायेमाः धासें अभियानय् जुयाच्वंपिंसं नं थुकिया विरोध यानाच्वंगु खनेदत । मथुगु खँ – तिंख्यःया अस्तित्व बचे याइपिंत तिख्यः खण्डित याइपिं जुजु व लानीतय् नांप्रति अपाय्सकं मोह छाय् ? समाजसेवा यायेगु अभियानय् जुयाच्वंपिंत ला देय् बर्बाद याःपिं जुजु वा लानी स्वयां छम्ह प्रेरणादायी व परोपकारी ज्या याःम्ह व्यक्तिप्रति अझ अप्वः सम्मान दयेमाःगु मखुला ? गनं राजनीतिक रंगया आधारय् जक विरोध जुयाच्वंगु खः वा वय्कःपिं नं राज्यपाखें स्वयेत स्यना थकूगु एकल जातीय मिखाया शिकार जुयाच्वंगु खः ? यदि विरोधया नामय् विरोध जक यानाच्वंगु खःसा थुकिया विरोध यानाच्वंपिं सकसिनं नेपाःया इतिहास, नेपाल संवत्, शंखधर साख्वाः अले समग्र नेवाःतय् भावनाप्रति म्हितेगु ज्या जक यानाच्वंगु जुइ ।

दकलय् लिपा
छखे राज्यं क्वबिकातःगु संकुचित विचाःया कारणं नेवाःतय्त जुयाच्वंगु बांलाःगु ज्याया विरोध याइपिं दुसा मेखे थःगु राजनीतिक स्वार्थया निंतिं नेवाःतय् आस्थायात लाकमं प्यंकीपिं । थ्व निगुलिं पक्ष अज्याःगु ध्रुवया विचाः खः सुनां नेवाःतय् अस्तित्वयात छगूकथं न्हंकेगु ज्या याइ । म्हिगः राज्यपाखें जक नेवाःतय्त दमन यायेगु ज्या यानाच्वंगु खःसा थौं अज्याःगु तत्वत स्वयम नेवाःतय् दुने नं खने दया वयाच्वंगु दु। थज्याःगु तत्वपाखें ने वाःतय्सं जक नेपाःया अग्रगामी इतिहास निर्माण यायेगु ज्याय् नं तःधंगु पंगः थनेगु ज्या जुयाबी । नेवाःत दुने दुगु थज्याःगु प्रवृत्ति चिइका मछ्वःतले राज्यपाखें नेवाःतय्त दमन यायेत अःपुया च्वनी ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS