ने. सं. ११४६ चाैलाथ्व पुन्हि - ल्हुति पुन्हि / बालाजु बाइसधारा मेला

मोहनिया भिंतुना

मोहनि नखः झीगु छेँ जःखः थ्यंकः वयेधुंकूगु दु। मलमास लाःगु कारणं थुगुसी कात्तिक महिनां जक मोहनि लानाच्वंगु दु। कात्तिकया ९ गते नवमि कुन्हु मोहनि न्यायेकाः मोहनि सिन्हः फयेगु दिं लाःगु दु। कार्तिक १ गते संल्हू कुन्हु हे सुरु दिंकथं नःलास्वां सालेगु दिं लाःगु थुगुसीया मोहनिया झ्वलय् झिंन्यान्हुतक गतेकथं मिले यानाः तिथि नं उकथं छसिकथं न्ह्याः वनाच्वंगु दु। थ्व मलमासया कारणं जूवंगु संयोग जक खः । मलमास धइगु संल्हू अर्थात संक्रान्ति मदइगु ला खः । अधिकमास नं धाइगु थ्व मलमासं थुगुसी मच्छेनारायण मेला लगायत थीथीकथंया पूजा, पाठ व जात्रा न्यायेके मखंक क्वचाल । न्हापा न्हापा जूसा दक्षिण भेगय् लाःगु किपू नापसं च्वंगु नेवाः गां मच्छेनारायण द्यःथाय् लखौंलख भक्तजन मुनाः थीथी कथं न्ह्यइपुकेगु, ब्यापार मेला, हिदान, सांगीतिक ज्याझ्वः जुइगु खः । आपालं ब्यापार ब्यवसाय यानाः थ्व मलमासयात जात्रामय याइगु खः । तर थुगुसी कोरोना भाइरसया कारणं मलमास नं फासांफुसुं जुयाः फुनावन ।

देसय् गज्याःगु अवस्था ब्वलनी, जनता नं उकथं म्वायेत बाध्य जुइ । युद्ध जुइगु इलय्, संकट ब्वलनीगु इलय् व ज्ञान व बुद्धिं ज्या याये मफइगु इलय् मनूतय्त नोक्सान जूवनीगु खः । थुगुसी मानवीय आचरणयात हाथ्या बीकथं सुंनाप नं च्वने मजिउगु, सुंलिसे नापलाये मजिउगु नापं मेपिंसं छ्यलातःगु वस्तुतकं थःपिंसं प्रयोग याये मजिउकथंया अजू चायापुगु ल्वय् नोबल कोरोना भाइरसया कारणं विश्वयात सतर्क यानाबिउगु दु। थ्व झ्वलय् कोरोना रोकथाम व नियन्त्रणया निंतिं धकाः नेपालय् लकडाउन, सटडाउन, निषेधाज्ञा थेंज्याःगु निर्देशनत जारी याःगु खः । थुकिं छखे सरकारयात सरकारी ज्याखँ यायेगु निंतिं थाकुगु महसुस जूगु दुसा मेखे सर्वसाधारणयात नं म्वायेत नयेगु, त्वनेगु व पुनेगु थेंज्याःगु बन्दोबस्तीया लागिं चान्हिं गथे यायेगु? छु यायेगु? धइगु समस्या ब्वलंका बिउगु दु। थज्याःगु अवस्थायात ध्यानय् तयाः विश्व स्वास्थ्य संगठन (डब्लुएचओं) नियमित रुपं साब्वं लखं ल्हाः सिलेगु, स्यानिटाइजर छ्यलेगु व माक्स अनिवार्य रुपं तयेगु थेंज्याःगु अति सामान्य नियम पालना यायेगु बाहेक मेगु छुं नं कथंया वासः यायेगु, खोप लगे यायेगु वा कोरोना ल्वय्या आवश्यक उपचारया विधि पत्ता लगे यायेफुगु खनेमदु ।

नेपाः अथें नं लिउने लानाच्वंगु मुलुक खः । उकिसनं थन व्याप्त जुयाच्वंगु भ्रष्टाचार, अन्याय अत्याचार स्वयेगु खःसा नीति नियम उल्लंघन यायेगु बानी दुपिं प्रदेश सांसद व केन्द्रया सांसदतय्गु कारणं छुं नं निर्णय इलय् यायेफुगु स्थिति मदु। सरकारं दयेकूगु नियम तकं लागू जुयाच्वंगु मदु। बैंक बैंकय् उपकरण जडान यानाः ल्हातं थिइ म्वायेक दां ल्याः खायेगु, न्हूगु प्रविधि प्रयोग यानाः बिजुली, लः व मेमेगु चीजया दां पुलेगु बन्दोबस्त थेंज्याःगु वैज्ञानिक उपायत लागू यायेगु धाःसां मनूत बाध्य जुयाः लाइन च्वनेत वनाच्वंगु दु। उकिं यानाः नं झी छु गज्याःगु उपाय यात धाःसा थःपिं नोबल कोरोना भाइरसपाखें सुरक्षित जुइफइ धइगु मसिउपिं धइगु क्यं । सरकारं नीति दयेकाः थथे थथे याना वनेगु इलय् नेपालय् कोरोना भाइरसया महामारी पनेफइ धइगु स्पष्ट नीति दयेके धुंकूगु दु। तर उगु नीति ब्यवहारय् हयेगु उपाय बारे धाःसा भ्याः भचा हे विचार विमर्श जूगु खने मदु ।

थुगुसी मानवीय आचरणयात हाथ्या बीकथं सुंनाप नं च्वने मजिउगु, सुंलिसे नापलाये मजिउगु नापं मेपिंसं छ्यलातःगु वस्तुतकं थःपिंसं प्रयोग याये मजिउकथंया अजू चायापुगु ल्वय् नोबल कोरोना भाइरसया कारणं विश्वयात सतर्क यानाबिउगु दु ।

मोहनि लुखाखलुइ हे थ्यंक वयेधुंकूगु थ्व घडीइ झीसं ला न्यायेत, खा न्यायेत, दुगु न्यायेत वा गुथियापिनि म्येय् न्यायेत नं उखेंथुखें ब्वाँय् जुइगु ई वःगु दु। थुगु हे इलय् सरकारं हाकनं लकडाउन याइगु खःला धइगु ग्याःचिकु नं उलि हे तच्वकं ब्वलनाच्वंगु दु। न्हिं न्याद्वःया ल्याखय् धइथें कोरोना भाइरसया ल्वगित अप्वयाच्वंगु व लखौं स्वयां अप्वः मनूत थ्व ल्वचं पीडित जुइधुंकूगु थ्व इलय् विश्व स्वास्थ्य संगठनया नियमकथं जूसा मनूत पिने जुइगु अवस्था तकं मदये धुंकल । तर थ्व नेपाल खः । न्हापा कोरोनाया विरामी छम्ह हे मदुनिगु अवस्थाय् गथे सतर्क जूगु खः, आः कोरोना छेँय् छेँय् न्यनाच्वंगु इलय् अज्याःगु ग्याःचिकु झीके मदयेधुंकल । थन थथे हे खः धायेथें हिबाय् चबाय्या वातावरण ब्वलनाच्वंगु दु। तर ल्वय् धइगु अथे हिबाय् चबाय् यायेगु चीज मखु। देसय् ब्वलंगु संकट निवारण यायेगु मू जिम्मेवारी सरकारया खःसां उकी नागरिकया भूमिका नं अप्वः दइ । नोक्सान जुइ न्ह्यः हे उकिं छुं सतर्क जुइगु वातावरण तयार याये फत धाःसा व थेंज्याःगु भिंगु, बांलाःगु व उचित उपाय मेगु जुइमखु। सामान्य मनूतय्सं कोरोनाया वासः यायेगु स्थिति मदुगु वा पहुँच मदइगु कारणं उकियात सरकारं निःशुल्क यायेगु नीति लागू यानातःगु दु। उकिसनं निजीस्तरं कोरोनाया परीक्षण यायेगु चलन सुरु जुइवं ला थौंकन्हय् देय्न्यंकं न्हिं न्याद्वः मनू थप कोरोना संक्रमित खने दयावःगु दु। थ्व भयावह स्थिति हे खः ।

नखःचखः व जात्रापर्व हनाच्वंगु कारणं नेपाःमि धायेकाच्वंपिं झी नेपाः व स्वनिगःया आदिवासी नेवाःत थथे मोहनिया इलय मोहनि हने मखन वा गुथि गाना चले यायेगु इलय् गुथि भ्वय् नये मखन धाःसा थःपिं सीपिं सरह तायेकीपिं खः । उकिं नं दछि तक उखेथुखे जूसां मोहनि व बिस्काः जात्राया इलय् थःपिं छेँय् थ्यंकाः परिवारनाप च्वनाः नयेगु चलन दु। थ्व पुलांगु चलनयात जीवन्त यायेगु निंतिं नं थप नोक्सान मजुइकथं जात्रापर्व व मोहनिया इलय् यायेमाःगु विधि विधान फुक्कं हनाः नेवाःतय्सं थःपिंत नेवाः धायेका च्वंपिं खः धइगु क्यनेमाः ।

परिवारनाप च्वनेगु इलय् हे ल्वय् जुइगु सम्भावना दुगु कारणं उकी नं होस यायेमाः । मखुत धाःसा छक्वः रहर बहर याये धातलें झीत गम्भीर नोक्सान जूवनेफु। थौंकन्हय् नेपालय् पिनं हे च्यांग्रा, फै, वइगु। पिनं हे थीथी कथंया ध्वाजा पाताका व झिलिमिलि हइगु जूगुलिं व मार्फत् नं कोरोनाया भयावह स्थिति वयेफुगु खँय् नं ध्यान तयेमाः । मखुत धाःसा मोहनि माने यायेगुलिइ छुं नोक्सान जुइमखु। मनूतय्त मोहनि हने खनी कि मखनी धइगु अन्यौल जुयाच्वंगु थ्व इलय् झीसं मेपिंसं थुगसीयागु मोहनि हने धुंकाः लिपा हाकनं छुं नोक्सान मजुइगु वातावरण चूलाकेमाः । मोहनि नखःया थ्वहे भिंतुने ।