नेवाः सभ्यता ल्यंकेत स्वायत्त क्षेत्र

थौंकन्हय् नेवाः ख्यलय् नेवाः मुद्दाया सवालय् तीव्र रुपं सहलह जुयाच्वंगु दु। नेवाः मुद्दा धायेवं नेवाःनाप स्वापू दुगु थीथी सवालत खः धकाः थुइकेफइ । लिपांगु इलय् बालाजुइ नेवाःतय्गु छेँ थुनेगु ज्या याःगु धइगु गैर न्यायिक सडक विस्तारया सवाल खः, थ्व नेवाः मुद्दाया रुपय् न्ह्यःने वयाच्वंगु दु। पशुपति क्षेत्र विकास कोषं थःपिनिगु सछिदँया गुरुयोजना दयेकाः ग्वल व चाबही लागाया नेवाःतय्त विस्थापित यायेगु योजना दयेकल । थ्व नं नेवाःतय्गु वस्तीइ जूगु ल्याखं नेवाः मुद्दाया रुपय् वयाच्वंगु दु। ख्वनाय् फाष्ट ट्रयाकनापं थीथीकथंया राष्ट्रिय गौरवया योजना हया नेवाःतय्गु जग्गा कायेगु नापं ख्वना व बुंगया सभ्यतायात हे सिधयेकेगु कुतः यानाच्वंगु नं नेवाः मुद्दा जुयाच्वंगु दु। उलि जक मखु ख्वपय् रंगशाला निर्माण, किपूया च्वबहाः लागाय् सुख्खा बन्दरगाह निर्माणनिसें येँया कमलपुखुलिइ दयेकूगु छायाँदेवी कम्पलेक्स नं नेवाः भावनाया अःखः जूगुलिं मुद्दा जुयाच्वंगु दु। अमूर्त सम्पदाया ल्याखं नेवाःतय्गु सभ्यताया प्रतीक जुयाच्वंगु बुंगद्यःया जात्रायात कयाः गुकथं राज्यं इलय् हे निर्णय याये मफुत थ्व नं नेवाः मुद्दा जुया बिउगु दुसा अथे हे गुथि विधेयकया सवाल नं नेवाः मुद्दा हे जुयाच्वंगु दु। थ्व ल्याखं स्वल धाःसा थौंकन्हय् नेवाः मुद्दात आपालं दु, अले नेवाः ल्याय्म्हत नेवाः विरुद्ध वयाच्वंगु थुकथंया योजनाया विरुद्ध लगातार रुपं कुहां वयाच्वंगु दु। थुकथं कुहां वयाच्वंपिं नेवाः अभियन्तात हरेक सवालय् न्ह्याः वनाच्वंगु दु। हितिनिसें फल्चा अभियान नं नेवाः मुद्दानाप हे स्वानाच्वंगु दुसा स्थानीय तहय् स्वनिगः दुने नेवाः भासं स्थानीय पाठ्यक्रम दुथ्याकेगु सवाल नं नेवाः मुद्दा हे जुयाच्वंगु दु। थुकथं स्वयां यंकल धाःसा यक्व यक्व हे नेवाः मुद्दात दुगु व थुकियात नेवाःतय्सं ध्यान तयाच्वंगु दु। गैर न्यायिक सतक विस्तारनिसें गुथि विधेयक, बुंगद्यःया जात्रानिसें भाषाया सवाल तक नेवाः मुद्दाया रुपय् न्ह्यःने वयाच्वंगु अले थ्व फुक्क कथंया सवालय् नेवाःत प्रतिरक्षात्मक अर्थात क्रियाया विरोध यानाः प्रतिक्रिया स्वरुप सतकय् कुहां वयाच्वंगु खनेदु ।

नेवाःत हरेक सवालय् सतकय् कुहां वयाः विरोध यानाच्वंगु कारणं नेवाःत धइपिं खालि विरोध हे जक याइपिं धकाः राज्यपक्षं स्वयेगु यानाच्वंगु दु। नेवाःतय्गु वास्तविक समस्या छु खः थुइकेगुसिबें नं नेवाःत विरोध जक याइपिं धइगु खँय् ध्यानय् तयाः मदिक्क थःपिनिगु रणनीतिसहित राज्यपक्ष न्ह्यःने वयाच्वंगु दु। थ्व धइगु मूलरुपं नेवाः सभ्यातायात समाप्त यायेगु अले नेवाःतय्त विस्थापि यायेगु गुरुयोजना कथं हे वयाच्वंगु खः धकाः स्वयं नेवाःतय्सं नं बांलाक हे थूगु खँ खः । आः थुकथं छगू छगू नेवाः मुद्दाय् विरोध याना च्वनेगु व सतकय् कुहां वयाः प्रदर्शन यानाच्वनेगु खःसा गबलेतक नेवाःत सतकय् कुहां वयाच्वनेगु धइगु न्ह्यसः ब्वलनीगु स्वाभाविक खः । न्ह्याक्व हे सतकय् कुहां वःसां मदिक्क छगू छगू यानाः योजना हयाच्वनी । अले थथे हे नेवाःत न्ह्याबलें विरोधय् जक कुहा वयाच्वनेमाली । थ्व वस्ताविकता खः । तर गबलय् तक ? राज्यपक्ष संविधान, ऐन, नियम दक्व ज्वनाः छप्पँ जुयाः योजनावद्ध रुपं हे वइगु । नेवाःत धाःसा बृहत्तर रुपं थःपिनिगु निंतिं बिचाः यानाः आवंलिं गबलें नं नेवाःतय्त प्रहार याये मफइगु व नेवाःतय्त लिच्वः लाकीगु छुं नं कथंया योजना हये मफइगु बारे गबलें हे बिचाः मयात धाःसा उकिं दीर्घकालीन लिच्वः लाइ ।

छगू छगू नेवाः मुद्दाय् विरोध याना च्वनेगु व सतकय् कुहां वयाः प्रदर्शन यानाच्वनेगु खःसा गबलेतक नेवाःत सतकय् कुहां वयाच्वनेगु धइगु न्ह्यसः ब्वलनीगु स्वाभाविक खः । न्ह्याक्व हे सतकय् कुहां वःसां मदिक्क छगू छगू यानाः योजना हयाच्वनी ।

गुथि विधेयक विरुद्धया आन्दोलन इलंनिसें हे नेवाःतय् विरुद्ध यानाच्वंगु योजनायात ध्यानय् तयाः आः रक्षात्मक मखु आक्रामक रुपं प्रस्तुत जुइकथं वर्तमान संविधानया आधार कयाः नेवाःतय्त प्रहार याये मफइगु लँपु ज्वना वनेमाल धइगु बहस सुरु यानागु खः । व धइगु वर्तमान संविधानं हे ब्यवस्था यानातःकथं नेवाःतय्गु लागायात नेवाः भूमि घोषणा याकेगु ल्याखं स्वनिगःयात नेवाः सांस्कृतिक स्वायत्त क्षेत्र घोषणा याकेगु व कार्यान्वयन यायेत बाध्य यायेत सः थ्वयेकेगु ज्या जूगु खः । थ्व धइगु संविधानय् हे स्वायत्तताया खँ दुथ्यानाच्वंगुलिं राज्य संरचनाकथं हे नेवाः सांस्कृतिक स्वायत्त क्षेत्र घोषणा याकेगु योजनासहितया रणनीति दयेका वनेमाः धकाः बहस सुरु जूगु खः । लिपांगु इलय् कोरोना महामारीया कारणं लकडाउननिसें निषेधाज्ञा जुयाच्वंगु व आः नं जनजीवन सहज मजुयाच्वंगु अवस्थाय् थौंया इलय् प्रविधिया माध्यमं (जुम एप्सयात छ्यलाः) नेवाः सांस्कृतिक स्वायत्त क्षेत्र घोषणा याकेगुपाखे वनेमाः धकाः विशेष पहल यायेगु ज्या जुयाच्वंगु दु।

संविधान संशोधन याये मफुगु अवस्थाय् संविधानय् हे दुथ्यानाच्वंगु स्वायत्त क्षेत्रया व्यवस्थायात नालाः नेवाः सांस्कृतिक स्वायत्त क्षेत्र घोषण  याकेमाः धकाः बहस यायेगु नापं सः तयेगु व सतक संघर्षनिसें कानूनी उपचारकथं सर्वोच्च अदालतय् मुद्दा तकं तयेगु तयारी जुयाच्वंगु दु। नेवाः सांस्कृतिक स्वायत्त क्षेत्र घोषणा याकेत तयारी यायेगु ज्या जुयाच्वंगु अवस्थाय् नेवाःतय् दथुइ नं छथ्वःसिनं थुकियात अप्रत्यक्ष रुपं अस्वीकार यायेकथंया कुतः नं यानाच्वंगु मदुगु मखु। म्हिगः नेवाः स्वायत्त राज्य घोषणा यायेगुलिइ सक्रिय जुयादीपिं छुं छुं नेवाःत थौं नेवाः सांस्कृतिक स्वायत्त क्षेत्रया सवालय् अलमल जुयाच्वंगु दु। वय्कःपिंसं न त नेवाः स्वायत्त राज्यया निंतिं आन्दोलन हे यायेगु तयारी यानाच्वंगु दु न त संविधानय् दुगु अधिकारयात हे कयाः न्ह्याः वनेगु धकाः हे धाये फयाच्वंगु दु। पिने च्वनाः धुँ थें हाला जुयां जक मजिउ नेवाःत धइपिं छुँ जुयाः दुहां वनेगु व धुँ जुयाः पिहां वयेत स्वयेमाःगु आवश्यकता दु। नेवाः स्वायत्त राज्यया न्ह्यःने नेवाः सांस्कृतिक स्वायत्त क्षेत्र अवश्य नं उलि तःधंगु विषयवस्तु मखु तर नेवाः स्वायत्त राज्यया निंतिं संविधान संशोधन यायेमानी । नेवाः स्वायत्त राज्य हये फइकथंया संविधान संशोधन यायेत आःया राजनीतिक समिकरणं गुलि तक साथ बी झीसं बांलाक हे सिउ । उकिं नेवाः स्वायत्त राज्य मवःसां नं नेवाः सांस्कृतिक स्वायत्त क्षेत्र घोषणा याकेगु ज्या जक जुल धाःसा म्होति नं नेवाः भूमिइ थुलिसां जुल धकाः राज्यं हे सिमांकन याना बिउगु जुइ । अनंलि छुं नं कथंया योजनात हयेमाल धाःसा उकिया सवालय् नेवाःतय्गु सहमति कायेमालीगु अवस्था वइ । नेवाः भावना अःखः योजनात हये फइमखु। म्होतिं नं नेवाः सांस्कृतिक स्वायत्त क्षेत्र दुने नेपालभाषाया छ्यलाबुला यायेगु, स्कुलय् स्थानीय पाठ्यक्रम नेवाः भासं ब्वंकेगु, नेवाः संस्कृतिया सवालय् नेवाःतय्सं हे निर्णय यायेगु, गुथिइ राज्यं हस्तक्षेप मयाकेगु, प्रथाजन्य संस्था गुथियात स्वायत्तता बीगुनिसें गुथिया निर्णययात कानून सरहया मान्यता बीकेगु ज्या ला यायेफइ । थ्व धइगु स्वयेबलय् सामान्य थें च्वंसां नेवाः संस्कृति, नेवाः भाषा, नेवाः सभ्यता ल्यंकातयेगु व नेवाःतय्त विस्थापित मयाकेगु निंतिं छगू महत्वपूर्णगु ज्या अवश्य नं जुइ ।

उकिं थौंया इलय् नेवाःतय्सं थःपिनिगु सभ्यतायात हे हाथ्या बीगु व नेवाःतय्त थःगु आदिभूमिं विस्थापित याइगु कथंया योजनायात पनेगु नापं थःपिं न्ह्याः वनेगु मन्त्र धइगु हे संविधानय् दुगु अधिकार नेवाः सांस्कृतिक स्वायत्त क्षेत्र घोषणा याकेगु नापं उकियात ब्यवहारय् कार्यान्वयन याकेगु खः । स्वनिगःयात नेवाः सांस्कृतिक स्वायत्त क्षेत्र घोषणा याकेगु ज्या व कार्यान्वयन याकेगु ज्या जुल धाःसा ख्वना, बुंगयात बचे यायेत आन्दोलन याना च्वनेमालीमखु, ग्वल, चाबहीया नेवाःतय्त विस्थापित याये दइमखु धकाः आन्दोलन याये मालीमखु, गैर न्यायिक सतक विस्तारया नामय् नेवाःतय्त विस्थापित याये दइमखु धकाः आन्दोलन यायेमाली मखु, नेवाः संस्कृतिनिसें नेवाःतय्गु प्रथाजन्य संस्था गुथिइ हस्तक्षेप याये दइमखु धकाः आन्दोलन यानाच्वने मालीमखु। उलि जक मखु स्वनिगलय् स्थानीय पाठ्यक्रम नेपालभाषां ब्वंकेगु निंतिं ततःसलं हालेमाली मखु। थ्व धइगु हे नेवाःतय्गु अस्तित्व बचे यायेगु, नेवाः सभ्यता बचे यायेगु मन्त्र खः । नेवाः सांस्कृतिक स्वायत्त क्षेत्रया निंतिं आःया अवस्थाय् सतक आन्दोलन नापनापं कानूनी उपचारकथं मुद्दातकं तया वनेमाःगु अवस्था वःगु दु। थुगु खँय् सकल नेवाःतय्सं ध्यान तयाः ब्यापक बहस यानाः न्ह्याः वनेमाःगु आवश्यकता दु ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS