जनतायात दुःख सीके दइमखु

नेपाःया थःगु हे भूमिइ नेपाःमितय्त छ्वया महयेत धासें भारत उत्तराखण्ड पिथौरागढ जिल्लाया उप जिल्लाधीशं नेपाःया जिल्ला प्रशासन ज्याकू, दार्चुलाय् पौ छ्वयाहःगु धइगु अजू चायापुगु खँ खः । तर न्हापा नं कालापानी, गुञ्जी, नाबी, कुटी, लिपुलेक लागाय् वनेत दार्चुला जिल्ला प्रशासन ज्याकू वा दार्चुला जिविसया सिफारिस माःगु जुयाच्वन । उगु लागा हे भारतीय सीमा सुरक्षा बल व सेनाया कब्जाय् लानाच्वंगु जुयाच्वन । थ्व वास्तवय् दुर्भाग्यपूर्ण खँ खः । नेपालं थःगु भूमि धकाः दाबी याःसां थ्वयां न्ह्यः ला नेपाः-भारत सीमासम्बन्धी संयुक्त कार्यदलया मुँज्याय् जक दावी याइगु जुयाच्वन । व्यापकस्तरय् व अझ राजनीतिक तवरय् थ्व खँकथं व्यवहार जुयाच्वंगु मखु जुयाच्वन । थ्व वास्तवय् नेपाः व नेपाः सरकारया कमजोरी हे खः । आः वयाः सन् १८१६ या सुगौली सन्धीकथं महाकाली खुसि नेपाःया भूभाग खः व नेपाःया भूभागय् नेपाःमित आवतजावत जुइगु स्वाभाविक खः धकाः धार्चुलाय् च्वंगु पिथौरागढ जिल्लाधीशया ज्याकुथिइ लिसः च्वयाछ्वःगु दु। थुकी भारतीय पक्षं छु धाःगु खनेमदु, बल्कि इमिसं नं सीमा सुरक्षा बलयात खटे यानाः नेपाःमितय्त पनीगु हे खनेदु।

नेपाः व भारत दथुइया सीमा विवाद धइगु महाकाली खुसि सीमा नदी खः कि मखु धइगुलिइ मखसे गुञ्जी गामं दक्षिणपाखे ह्वनाच्वंगु खुसि मध्ये गुगु महाकाली खुसि खः धइगुलि लानाच्वंगु दु। झीसं लिम्पियाधुरां वइगु व गुञ्जी गांया पश्चिम जुयाः कुहां वयाच्वंगु खुसि हे महाकाली खुसि खः धकाः धयाच्वना । उगु खुसियात पुलांगु नक्साय् काली आर. धकाः क्यनातल । तर लिपाया नक्साय् उकियात कुटीयाब्दी धकाः धयातल । स्तवय् स्थानीय भासं कुटीयाब्दी धकाः धाःगु नं काली खुसि हे धाःगु जुयाच्वन । तर भारतीय पक्षं लिपुलेक, कालापानीं वइगु खुसियात हे काली नदी धयाच्वन । उकिया निंतिं इमिसं अन काली देगः नं दयेकातःगु जुयाच्वन । देगःया नापं तुकुचा खुसि ति ज्वःगु खुसिचा दु। उकियात हे काली खुसि व नेपाः व भारतया सीमा धकाः धयावयाच्वन ।

विवाद थुकथं खः । तर पुलांगु भ्वं, नक्सा इत्यादिपाखें गुञ्जी गांलिसेंया क्षेत्र नेपाःया खः धकाः क्यनावयाच्वंगु दु। थ्व खँय् आतक वार्ता जुयाः नेपालं प्रमाण न्ह्यब्वये मखंनि । आतक जूगु सीमा संयुक्त कार्यदलया मुँज्याय् नेपालं पुलांगु नक्सा पेश याइगु व भारतं पुलांगु नक्सा वैज्ञानिक मजू धकाः सन् १८५९ लिपाया नक्सा पेश याइगु जुयाच्वन ।

वास्तवय् भारतय् शासन यानाच्वंपिं बेलायतीतय्त तिब्बतय् दुहां वनेत अःपुगु लँपु माःगु खः । अथे जुयाः हे कुमाउँ गढवाल लागा कब्जा यानाः महाकाली खुसियात नेपाःलिसेया सीमा कायम याःगु खः । तर लिपा वनाः इमिसं लिपुलेकया लागां तिब्बत वनेगु अःपुगु लँपु लुइकल । अले इमिसं हे गडबडी सुरु याःगु जुयाच्वन व लिपाया नक्साय् मेगु हे खुसियात महाकाली खुसि धाःगु जुयाच्वन । बेलायतीतसें हे थुकथं नक्सा दयेका तयेधुंकूगु जूगुलिं भारतीय पक्षयात आः थःगु दावी न्ह्यब्वयेत अःपुगु जुयाच्वन ।

आःया इलय् वयाः कालापानीया खेल सन् १९६२ सालया चीन-भारत युद्ध लिपा सुरु जूगु खः । कालापानीइ भारतीय सेनां अनया रणनीतिक महत्व स्वयाच्वंगु खः । गुकियात जुजु महेन्द्रं अघोषित स्वीकृति बीधुंकूगु धइगु खँ पिहां वयेधुंकूगु दु। थुकथंया खँ विचाः यायेबलय् उगु लागाया सम्बन्धय् भारतं नेपाःलिसे खँ हे मल्हाइगु व ल्हाःसां त्वःता बीगु सम्भावना मदु। अथे जूगुलिं अन्तर्राष्ट्रिय न्यायालय, संयुक्त राष्ट्रसंघ गुहारे यायेमाः वा स्वंगूगु पक्षया ग्वाहालि कायेमाः धइगु सः देय् दुने थ्वयाच्वंगु दु। तर देय् दुनेया राजनीतिक नेतृत्व थुकिया निंतिं तयार मदु। थथे हे जुयाच्वनेगु खःसा कालापानीलिसेया नेपाःया भूभागया मामिला ज्यनीगु गुगुं संकेत मदु ।

थुज्वःगु स्थितिइ नेपाःयात स्थानीयस्तरय् हे तःलय् लाकेत भारतं प्रयास यानाच्वंगु खनेदु। थुमिसं न्हापा जिल्ला प्रशासन ज्याकूया सिफारिसं जक वने दइगु थासय् नेपाःया हे भूमि धकाः सरकारं नाले धुंकाः भारतीय पक्षयात संबोधन यानाः हाकनं पौ च्वयाः सिफारिस बीगु खँ मजुल । मनूत अथें हे वन । थथे स्थानीय मनूत अथें वंलबय् भारतं पौ छ्वयाहल । भारतीय पौया लिसः नं वन । आः थुमिसं नेपाःया मनूतय्त अन मछ्वइगु आपाः सम्भावना दु। थुकिं यानाः स्थानीय वासिन्दा नेपाःमितय्त समस्या जुइगु खनेदु ।

नेपाः व भारत दथुइया थ्व विवादयात अन्तर्राष्ट्रियकरण यायेमाः धकाः माग जुयाच्वंगु दु। गुलिसिनं नेपाःया प्रधानमन्त्रीं भारतया प्रधानमन्त्रीयात प्रत्यक्ष स्वापू तयाः खँ ल्हायेमाः धकाः नं धयाच्वंगु दु। तर देय्या राजनीतिक नेतृत्वय् दुपिं नेतातसें धाःसा थुकियात निगू देय्या दथुइ कूटनीतिक वार्ता यानाः ज्यंकेमाः धकाः जक धयावयाच्वंगु दु। विदेश सचिवस्तरय् वार्ता जुइमाः धइगु नेपाः सरकारया खँ दु। तर भारतं वार्ता यायेगु खँ स्वीकार यानाच्वंगु मदु। म्होतिं नं केपी शर्मा ओली प्रधानमन्त्री जुयाच्वंतले गुगुं वार्ता जुइमखु धइगु खँ अनौपचारिक तवरं धयावयाच्वंगु नं दु। नापं केपी शर्मा ओलीयात चीकेगु खँय् नं भारतं समर्थन यानाच्वंगु खँ नं पिहां वयाच्वंगु दु ।

प्रधानमन्त्री ओलीं भारतनाप जोरी खोजे याःगु धइगु हे थःगु पार्टी दुनेया आन्तरिक विवाद व थःगु नेतृत्वय् वयाच्वंगु हाथ्यायात चीकेगु कुतः खः धकाः भारतीय राजनीतिक वृत्तं थुइका कयाच्वंगु दु व उकथं हे प्रचार नं यानाच्वंगु दु। मेखे महाकाली सन्धीया इलंनिसें भारतनाप सत्तीनाच्वंम्ह केपी ओली आः वयाः भारतयात त्वःताः चीन व अमेरिका पक्षय् वनेगु कुतः यानाच्वंगु खनेदु। एमसीसी पास यायेगु निंतिं जुयाच्वंगु कुतः व कांग्रेस नायः देउवायात सःताः नाप लायेगु ज्याखँपाखें पर्यवेक्षक व विश्लेषकतय्सं थ्व हे खँया आंकलन यानाच्वंगु दु ।

जनताया स्तरय् मूलभूत सरोकारया विषय धइगु जनतां दुःख सी म्वाःलेमाः धइगु खः । वीरेन्द्र व राजीव गान्धी ल्वानाः नेपाःया जनतां अबलय् नाकाबन्दी भोगे यानाः दुःख सिल । भारतं दूत छ्वयाहलं नं नेपालं संविधान जारी यायेगु ई लित मछ्वः धकाः भारतं नाकाबन्दी याःगु धाःसा भारतया बदमासी खः । तर थ्व नाकाबन्दी धाःसा हाकनं गुगुंकथं घोषित मखु, औपचारिक रूपं मधेस केन्द्रीत दलतय्त दोष बीगु ज्या जूगु खः । तर थुकी नं १२ गू बुँदा सम्झौताया इलंनिसें ग्वाहालि यानाः राजतन्त्र चीकेगु खँय् तक भारतं राजनीतिक दलतय्त ग्वाहालि याःगु व व हे दलतसें भारतया खँ मन्यंगु धइगु दलत व भारत दथुइया स्वापू थुकी जिम्मेवार खनेदु। जनतां धाःथें मुद्दा अन्तर्राष्ट्रियकरण मजुइगु, तर दुःख धाःसा जनतां सीमालीगु धइगु दुर्भाग्यपूर्ण खँ खः ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS