तिथिया विवादय् झी नेवाः

तिमिलाया गतिया आधारय् हे तिथि तय जुइगु खः । झीसं खनाकथं तिमिलाया कला वा अंग्रेजीं धायेगु खःसा फेज स्वयाः हे तिथिया निर्धारण जुइगु खः । तर झी नेवाःतसें विशुद्ध तिथिमानयात माने यानावयाच्वनागु खः कि निभाःद्यः लूगु ईया तिथियात उगु दिंया तिथि धकाः माने यानाः ज्याखँ न्ह्याका वयाच्वनागु खः? मू न्ह्यसः थुथाय् लाक्क दु ।

थौंया न्हि पारु खः कि दुतिया धकाः धायेत निभाःद्यः लूगु इलय् छु तिथि जुयाच्वन, उकिया हे ल्याखं न्ह्यानाच्वनागु खः । उगु तिथि गुलितक च्वनी अले मेगु तिथि गुबले सुरु जुइ धइगु सामान्यतः झीसं ल्याः मतया । गुलिं कर्म निभाःद्यः बीगु ईया तिथिया ल्याः तयाः ज्या याइगु नं दु ।

गुलिं शास्त्रय् सुद्र्यः लूगु ईया ३ मुहूर्त तक जक दुसां उगु हे तिथि माने यायेगु धइगु नं दु, गुलिगुलिसिनं ३ मुहूर्त जक दुसां उगु न्हि व हे तिथिया आधारय् ज्याखँ यायेगु धइगु नं दु । नेवाःतसें उकिया नं ल्याः मतसें सुद्र्यः लूगु इलय् दुगु तिथियात हे मान्यता बियावया च्वंगु खनेदु ।

नेपाल संवत् धायेवं तिमिलाया तिथि व विक्रम संवत् धायेवं सौर्यमानया गते धकाः धइगु प्रचारं यानाः नं आः वयाः शुद्ध चान्द्रमानया आधारय् न्ह्यायेमाः धइगु भावना प्रभावित जुयाः नं गुलिसिनं पात्रोयात माने याःगु खनेदत । थ्व वास्तवय् सही मखु । हाकनं थुलि बजे तक जक चतुर्दशी वयांलिउ आमाइ क्यनीगु धकाः धइगु खँ नं न्हापांखुसि न्यंपिं नेवाःत नं न्हूगु खँ सिल धकाः लय्तायाः नं शुद्ध चान्द्रमानया पक्षय् ब्वाँय् जूगु खनेदु ।

थुकिं यानाः नेवाः दुने हे विभाजन नं खनेदत । संविधानसभा धकाः धाःबलय् नं म्वाःमदुगु खँ धकाः धाइपिं आपाः दु, संघीयता धकाः धाःबलय् नं म्वाःमदुगु खँ धकाः न्यने हे मयःपिं आपाः दुगु खः । अझ नेवाः स्वायत्त राज्य धायेवं हे नं माओवादी नवःगु खँ धकाः धइपिं नं दु । गुलिं धाःसा नेवाः धकाः नां काल धायेवं हे ब्वाँय् जुइमाःपिं नं दु ।

पञ्चाङ्ग निर्णायक समितिं सीदयेक हे शुद्ध तिथिमानया दुने हे ज्या जुइमाःगु धइगु न्हूगु सिद्धान्त कय् च्यात । न्ह्याबलें सुथय् सापुजा यानाः बहनी लक्ष्मी पुजाा याइपिंत थौंकुन्हु बहनी लक्ष्मी पूजा याकाः कन्हय्कुन्हु सापूजा याकल ।

अथे हे धाःथें समस्या वस्तुगत ज्ञानया अभावया हुनिं जुयाच्वंगु खनेदत । स्वन्ति नखः कार्तिक १०, ११, १२ गते माने यायेगु लाकि ११, १२, १३ गते माने यायेगु धकाः धइगु बहस स्वयाः छम्ह नेवाःनं धाल– गते स्वयाः नं नखः हनीगु खःला ? तिथि स्वयाः हनेगु मखुला ? अरे बाबा ! गते चले जुयाच्वंगु जूगुलिं उकियात हे रिफरेन्स दयेकूगु धइगु नं मथूपिं नं नेवाःत दयाच्वन ।

सुद्र्यः लूगु इलय् गुगु तिथि दयाच्वनी, उगु तिथि छन्हु न्ह्यः सुरु जुयाः सुद्र्यः लूगु खास ई लिपा क्वचाइ । थ्व स्वाभाविक खः । पञ्चाङ्ग निर्णायक समितिं सीदयेक हे शुद्ध तिथिमानया दुने हे ज्या जुइमाःगु धइगु न्हूगु सिद्धान्त कय् च्यात । न्ह्याबलें सुथय् सापुजा यानाः बहनी लक्ष्मी पुजाा याइपिंत थौंकुन्हु बहनी लक्ष्मी पूजा याकाः कन्हय्कुन्हु सापूजा याकल ।

थ्व गुज्वःगु चलन खः ? थुकिं समितिं सुथय्सिया पूजा जूसा सुथय् तिथि दुगु इलय् व बहनीसिया पूजा जूसा बहनी तिथि दुगु इलय् धइगु सिद्धान्त क्वबिउगु खनेदत । थ्व खँ गनं शास्त्रय् न्ह्यथनातःगु मदु । तर नेवाः बाहेक मेपिं धाःसा गनं हाःगु खनेमदु । पञ्चायत वःसा पञ्चायत हे संविधान माने याइपिं, बहुदल वःसा बहुदलीय संविधान हे माने याइपिं व गणतन्त्र वःसा गणतन्त्रया संविधान माने याइपिं कर्मचारी वर्ग थें तुं मेपिं लानाच्वन ।

इमित हानं संविधान स्वयाः छु छु च्वयातःगु दु, कण्ठ याये हथाय् जुइधुंकी धइथें ज्वःपिं लानाच्वन । मेता थुइकेमाःगु खँ छु धायेबलय् ज्योतिषशास्त्र व धर्म शास्त्र छगू हे मखु । ज्योतिषशास्त्र प्याथोलोजी ल्याब खः धाःसा धर्मकर्मया सवालय् धर्मपरम्पराया बाज्यापिं प्याथोलोजी ल्याबया रिजल्ट स्वयाः वासः च्वयाबीपिं डाक्टर थें खः ।

ल्याबया रिपोर्ट जक स्वयां मगाः मनूया अवस्था नं स्वयाः वासः च्वयाबीमालेफु, अले सल्लाह सुझाव नं बीमालेफु । झीथाय् समस्या छु जुल धायेबलय् परम्परांनिसें धर्मकर्म, कर्मकाण्डया ज्या यानाजूपिं वाज्यापिं व मू गुरुजुपिं थ्व सवालय् तिरिक्क हे महाः । सके अध्ययन यायेगुसिकं नं पूजापाठ, कर्मकाण्डया लजगाः जक ज्वनाच्वंपिं दुगुलिं नं थथे जूगु खःला?

झीथाय् व भारतय् संस्कृतिइ समानता दुसां व हे धाःसा मखु । गनं गनं हा व हे जुइफु । अझ थनया परम्पराय् नं गुलि लिपा अतिक्रमण जूगु नं दयेफु । न्हून्हूपिं धाःसा भारतीय सफू हे ब्वनाः सयेका सीकाः वःपिं व नेपाःया पुलांगु सफूया बारे ज्ञान मदुपिं जुयाः नं समस्या वःगु खनेदु । थ्व सवाल नं विचारणीय जू ।

संक्षेपय् धायेगु खःसा आः वयाः छेँय्छेँय् थःत माःगु विधिव्यवहारया सम्बन्धय् व तिथि व धर्मशास्त्रया सवालय् नेवाःतसें ज्ञान कयातयेमाःगु जरुरी खनेदु । न्हापान्हापा जूसा नेपाल लिपिं च्वयातःगु थ्यासफू झी बाज्या, तापाःबाज्यापिसं अःपुक ब्बनेफु, ब्वनाः हे स्वस्थानीया बाखं कनावयाच्वंगु खः ।

गतेया हिसाब मवः तिथिया हिसाब याइगु, थौं नःलास्वने चःह्रे खतसा आः स्वन्ति चःह्र लच्छि मानी धइगु । अले गते नं म्वाः ला (महिना) नं म्वाः । थुकथं झीगु समाज न्ह्यानाच्वंगु खः । मचाबुइ न्ह्यः धौबजी नकेगु निसें कयाः सीधुंकाः याइगु लोचाः घःसू इत्यादिया विधि व सामग्री नं आपाःसिनं सिउ ।

थुकथं संस्कृति हे जीवन, जीवन हे संस्कृति यानाः नेवाःत न्ह्यानाच्वंगुली आः विदेशया ज्ञान जक मखु, अनेकन् खँ दुहाँ वयाः झीगु थासय् हे झी तनावन । थःगु खँ मसीकाः झीपिं सःसिउ जुयाः पिहाँ वया । थःत माःगु खँ झीके लिपिबद्ध यानातयागु नं मदु । न्हापा लिपिबद्ध जुयाच्वंगु नं ब्वनेमसः, थुइकेमसः ।

अले गुलिसियां सु गुरु, गुलिसियां सु गुरु जुयाः हे झी विभाजन जुल । थ्व सकतां थःत थःम्हं म्हमसिउगुया हे लिच्वः खः । थःत थःम्ह म्हसिकेगुया अर्थ धइगु झीगु तजिलजि, शास्त्र व परम्पराकथं हे खः, वस्तुगत आधारयहे खः, गुलिं जिपिं नेवाःत खः धकाः भावनात्मक रूपं जक पक्का मखु ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS