नेवाः दुने बौद्धिक बहसया अभाव
नेवाः आन्दोलन थीथीकथं न्ह्यानाच्वंगु दु। चायेकं वा मचायेकं न्ह्यानाच्वंगु आन्दोलनया गति सुस्त जुयाच्वंसां नं न्हू पुस्तां आन्दोलनयात थीथीकथं न्ह्याकेगु ज्या यानाच्वंगु दु। थ्व छगू कथं सुखद खँ खत । स्वनिगलय् दुगु हिति ल्यंकेगु नामय् जुइमा वा झी पुर्खां तयातःगु फल्चा संरक्षण यायेगु नामय् जुइमा, सतक विस्तार पीडितया नामं जुइमा वा फास्ट ट्राय्कया नामय् छाय् मजुइमा उकिया विरोधय् जुयाच्वंगु आन्दोलन धाये वा थीथीकथं नेवाःतय् सम्पदा ल्यंकेगु नामय् जुयाच्वंगु आन्दोलन मुक्कं नेवाः जातिया अस्तित्वनाप स्वानाच्वंगु आन्दोलन खः ।
न्हापा भाषिक अधिकारया नामं आन्दोलन न्ह्यानाच्वंगु खः । भाषिक अधिकार लिसेलिसें उकी राजनीतिक अधिकारया खँ नं वयेगु यानाच्वंगु दु। वयां लिपा जातीय अधिकारया खँ वल । तर जातीय अधिकारयात कयाः जुयाच्वंगु आन्दोलन आः वयाः छुं भचा लिउने लानाच्वंगु अवस्था खः । खतुं जातीय अधिकारनाप स्वाना वइगु मुक्कं आन्दोलन जातीय अधिकारनाप स्वानाच्वंगु दु। तर थुकियात झीसं झी दथुइ हे माक्व बहस व सहलह याये फयाच्वंगु मदु।
माओवादी जनयुद्धया झ्वलय् न्ह्यःने वःगु छगू मुद्दा खः ‘जातीय स्वशासन सहितया संघीयता ।’ तर निक्वःगु संविधानसभा लिपा माओवादी पार्टी कुचा दःगु जक मखु संविधानसभाय् स्वंगूगु पार्टीकथं स्थापित जुइवं जातीय स्वशासन सहितया संघीयताया मुद्दा नं छखे लाः वन । तत्कालीन अन्तरिम संविधान अःखः दयेकूगु वर्तमान संविधानं अन्तरिम संविधानय् न्ह्यथनातःगु मुद्दायात तकं संबोधन यायेगु ज्या मयात । गुकिया लिच्वःकथं आदिवासी जनजाति, अल्पसंख्यक, लिउने लाकातःगु समुदाय, मिसातय् समस्या आदियात वर्तमान संविधानं संबोधन याये फयाच्वंगु मदु। थुकिया दथुइ आः वयाः संविधानय् न्ह्यथनातःगु अधिकार जक जूसां कायेमाः धकाः छथ्वः नेवाः समुदाय दुने बहस जुयाच्वंगु दु। धाथें थ्व बहस आःया निंतिं पाय्छि खः कि मखु धइगु न्ह्यसः नं थन ब्वलनाच्वंगु दु। अथे धइगु नेवाः स्वायत्त सांस्कृतिक क्षेत्र जक जूसां कायेमाः धइगु खँ थौंकन्हय् न्ह्यःने वयाच्वंगु दु। तर थ्व माग थौंया इलय् गुलित पाय्छि खः वा मखु धइगु बहस धाःसा जुइ फयाच्वंगु मदु ।
अथे ला थौंकन्हय् नेवाःतय् दथुइ बौद्धिक बहस धइगु म्हो जक जुयाच्वंगु दु। थथे छाय् जुल धइगु खँय् नं थौं बिचाः यायेमाःगु अवस्था वयाच्वंगु दु। खतुं नेवाःत नेपाःया हे सभ्य व शिक्षित वर्ग जूगुलिं नेवाः अधिकारयात कयाः जक मखु देय्या समग्र विषयवस्तुइ हे बहस जुइगु यानाच्वंगु खः । तर निक्वःगु संविधानसभां न्हूगु संविधान जारी यायेधुंकाः नेवाःतय् दथुइ न्ह्यानाच्वंगु राजनीतिक व बौद्धिक बहस नं शुन्य जूगु खःला धइगु आभाष जुयाच्वंगु दु ।
निक्वःगु संविधानसभां न्हूगु संविधान जारी यायेधुंकाः नेवाःतय् दथुइ न्ह्यानाच्वंगु राजनीतिक व बौद्धिक बहस नं शुन्य जूगु खःला धइगु आभाष जुयाच्वंगु दु ।
नेपाःया राजनीतिक व्यवस्थाय् हिउपाः हयेगु ज्याय् नेवाःतय् विशेष भूमिका दु धकाः दक्व धयाथें राजनीतिक पार्टीं स्वीकार याना वयाच्वंगु दु। राणाकालनिसे कयाः गणतन्त्र हयेगुलिइ तकं नेवाःतय्सं बिस्कं भूमिका म्हितेगु खः । तर समग्रय् राजनीतिक व्यवस्था परिवर्तनय् आपालं योगदान याःसां नं राज्यसत्ताय् धाःसा नेवाःतय् उपस्थिति न्ह्यथनेबहकथं जुइ फयाच्वंगु मदु। उकिया हे लिच्वःकथं अन्तरिम संविधानय् दुथ्यानाच्वंगु पहिचान सहितया संघीयता थौं कायम जुइ मफुत । गुकिं यानाः आःया संघीयताया स्वरुप तकं विरुप खने दत ।
अथे खःसां अझ नं नेवाःतय् मू मुद्दा धइगु जातीय स्वशासन सहितया संघीयता हे खः । आः झीसं न्ह्याकेमाःगु मूल मुद्दा नं थ्वहे खः । मूलतः राजनीतिक अधिकार कायेगु निंतिं राजनीतिक रुपं हे न्ह्याः वनेमाःगु थौंया आवश्यकता खः । तर थुगु खँ थौंकन्हय् नेवाः आन्दोलन न्ह्याकाच्वंपिं युवा पुस्तायात ध्वाथुइकेगु ज्या धाःसा झीसं याये फयाच्वंगु मदु। अझ मेता ग्यानापुगु खँ छु धायेबलय् थौं नेवाः आन्दोलनय् वनाच्वंपिंसं धायेगु यानाच्वंगु दु, ‘जिपिं राजनीतिक पार्टीया कार्यकर्ता मखु, छुं नं राजनीतिक पार्टीइ वनेमखु’ थ्व दकलय् ग्यानापुगु खँ खः ।
नेवाःतय्सं आः यानाच्वंगु दक्व धयाथें आन्दोलनया चरित्र राजनीतिक हे खः । उकियात समाधान याइगु लँपु धइगु नं राजनीति हे खः । व चाहे भाषिक आन्दोलन जुइमा वा सम्पदाया आन्दोलन जुइमाः । थुकियात संबोधन याकेगु धइगु राजनीतिक रुपं हे खः । अथे जुयाः आः न्ह्यानाच्वंगु गुलि नं आन्दोलन दु, फुक्कं आन्दोलनयात एकीकृत रुपं न्ह्याकेमाःगु आवश्यकता दु। उकिया निंतिं बौद्धिक बहस थौंया आवश्यकता खः । बौद्धिक रुपं विचार विमर्श मयासे न्ह्याकेगु आन्दोलनं गति मकाइगु जक मखु, आन्दोलन गुबसं पूमवनिगु व थासय् नं थ्यनीमखु। थज्याःगु आन्दोलन यायेगुया औचित्य नं मदु ।
बौद्धिक रुपं बहस, छलफल विचार विमर्श मयासे न्ह्याइगु छुं नं कथंया आन्दोलन गतिशील जुइमखु। उकिया निंतिं नेवाः आन्दोलन व अधिकार बारे आपालं बहस, सहलह जुइमाःगु थौंया आवश्यकता खः । थौं छगू पुचलं नेवाः स्वायत्त क्षेत्रया बारे खँ तयेगु यानाच्वंगु दुसा गुलिं सम्पदाया बारे खँ तयेगु यानाच्वंगु दु। राजनीतिक रुपं गबलय् तक थःपिं हे राज्यसत्ताय् थ्यनीमखु, उगु इलय् तक झीगु माग पूवनी धकाः धायेफइगु अवस्था मदु ।
अथे जुयाः नेवाःतय्सं आः नं मुक्कं ल्ह्वनेमाःगु माग धइगु जातीय स्वशासन सहितया संघीयता हे खः । थुकिया निंतिं आपालं बौद्धिक बहस यानाः न्ह्याः वनेमाःगु थौंया आवश्यकता खः । गबलय् नेवाः स्वशासन सहितया संघीयता झीसं कायेफइ अबलय् सम्पदा ल्यंकेत झीसं हाकनं राजनीतिक रुपं आन्दोलन यानाच्वनेमाःगु अवस्था दइ मखु। मूलतः आःया बहस व सहलह अझ नं घनीभूत रुपं संघीयतायात कयाः हे जुइमाः । गुगु बहस थौंकन्हय् नेवाःतय् दथुइ जक मखु, आदिवासी जनजातिया दथुइ तकं थातिं लानाच्वंगु विषय खः । अथेजुयाः आः वयाः हाकनं छकः समग्र रुपं संघीयतायात कयाः बहस व सहलह न्ह्याकाः आन्दोलनयात न्हूगु रुप बीमाःगु आवश्यकता थौं जुयाच्वंगु दु। मखु झ बिस्कं बिस्कं जुयाः छम्हेस्यां छगू मेम्हेस्यां मेगु विषय ल्ह्वनाः आन्दोलन जक न्ह्याकाच्वनेगु खःसा नेवाः आन्दोलन थासय् मलाइगु स्वाभाविक खः । अथे जुयाः आः वयाः आन्दोलन यानाच्वंपिं फुकसित छथाय् तयाः बौद्धिक रुपं सहलह यानाः मंकाः कथं आन्दोलन न्ह्याकेमाःगु आवश्यकता थौं जुयाच्वंगु दु ।
LEAVE YOUR COMMENTS