षडयन्त्रया राजनीतिइ जिम्बावे

६० या दशकनिसें ९० या दशक तक प्रजातान्त्रिक व्यवस्था धालकि जनता हुरुक्क जुइगु खः । व इलय् चुनावया इलय् नं अत्यधिक जनतां चुनावय् भाग कयाः बांलाःपिं नेतात जनतां ल्ययेगु ज्या यानाच्वनी । बांलाःपिं नेतातय्सं देश व जनताया कल्याण यायेगु ज्या याइगु स्वाभाविक खः ।

व इलय् एशियाया छुं छुं देशय् व युरोपया सारा देशयात उबलय्या नेतातय्सं विकास यानाः क्यनाबिल । ९० या दशक लिपानिसें एशियाय् जक मखु, युरोपय् तक नं जनता प्रजातन्त्रया शब्द न्यन कि हे वाक्क दिक्क जुइगु सुरु जुल । थौंकन्हय् ला प्रजातन्त्र प्रति हे जनताया वितृष्णा अप्वया वनाच्वंगु दु ।

एशिया, अफ्रिका व ल्याटिन अमेरिकाया खँ त्वःता छ्वये । युरोपया जनता तकं प्रजातन्त्रया नारा न्यने मयये धुंकल । कारण प्रजातन्त्रया नामं अप्रजातान्त्रिक ज्या यानाः देश व जनतायात कंगाल यानाः नेतात व नोकरशाहीतय्सं जक भ्रष्टाचार, कमिशन नयाः अझ थुलि जक मखु विदेशीया इशाराय् चले जुयाः देश बर्बान यानाच्वंगुलिं खः ।

थ्व हे कारणं यानाः युरोपय् जक मखु विश्वया आपालं देशय् चुनावय् भाग कायेगु कम जुजुं वनाच्वंगु दु । चुनावया इलय् बल्ल बल्ल ५० प्रतिशत जनतां चुनावय् भाग काल धाःसां नं जनतां विश्वास यायेगु ज्या मयाः । छाय्धाःसा चुनाव धयागु हे छगू तःधंगु नाटक, खेल जुयाच्वंगु दु । चुनावया छगू नियम दु –५०प्रतिशत जनतां भाग काये हे माः ।

यदि ५० प्रतिशत मत कुहां मवन धाःसा चुनाव अर्थहीन जुइ । थौंकन्हय् छुं नं देशय् चुनाव जुल धाःसा ५० प्रतिशत स्वयां नं अप्वः भोट कुहां वन धाःसां जनतां िवश्वास मयाः । कारण चुनाव धयागु हे धाँधली यायेगु खेल जुयाच्वंगुलिं खः । तर विडम्बना पार्टी व नेतातय्त जनतां अविश्वास यानाच्वंसां पार्टीया संख्या अप्वया वनाच्वंगु दु ।

पार्टी संख्या अप्वया वनाच्वंगु कारण खः– राजनीतिया नामं अनैतिक ज्या यानाः ध्यबा कमे यायेगु अथवा नकारात्मक सोचं ग्रष्ट जुयाच्वंगु नेतात सक्रिय जुयाच्वंगु खः । अफ्रिकी राष्ट्र जिम्बावेया भूपू राष्ट्रपति मुगावें ३७ दँ लगातार सत्ताय् च्वने फुगु कारण नं चुनावया इलय् अनेक षडयन्त्र यानाः नाटक म्हितेफुगु कारणं खः ।

मुगावें मुद्रा कोषयाके त्यासा काःगु इलय् मुद्रा कोषया कडा शर्त पालना यायेगु मुगावें बचन बिल । कडा शर्तया छगू बुँदा खः, गोरा जमिन्दारतय्सं नियन्त्रण यानातःगु कम्पनीतय्त सरकारं सुविधा बीमाःगु । जब मुद्राकोषयाके त्यासा काल, छुं दँ लिपा देशया अवस्था झन स्यना वन ।

वंगु भदौ २० गते मुगावै ९५ दँया वैंशय् स्वर्गारोहण जुल । मुगावे स्वगवास जूगुलिं जिम्बोवया जनतां जक मखु मेमेगु आपालं अफ्रिकी देशया जनतां नं मुगावेयात लुमंकेगु ज्या यात ।भुपु राष्ट्रपति भुगावेया राजनीतिक घटनाक्रमया बारे छुं भचा उल्लेख यायेगु कुतः यानागु दु । मुगावे छम्ह क्रान्तिकारी देशभक्त नेता नं खः ।

मुगवो अंग्रेजतय् उपनिवेश विरुद्ध गुबलें सशक्त संघर्ष याना च्वनीसा गुबलें जनविद्रोह धकाः लखौं लाख जनता सतकय् क्वकयाः अंगे्रजया विरुद्ध जुलुस यानाच्वनी । अग्रेजी उपनिवेशया विरुद्धय् सारा जनता सतकय् कुहां वनाच्वंगुलिं यानाः अंग्रेज सरकार झस्के जुल । सन् १९७९ सालय् बाध्य जुयाः अंग्रेज सरकारं जननेता मुगावे नाप शान्ति सम्झौता यायेत बाध्य जुल।

अथे धयागु शान्तिपूर्वक सत्ता लःल्हायेगु ज्या जुल । सत्ता मुगावेयात लःल्हाःगु इलय् अंग्रेज व मुगावेया दथुइ छगू सम्झौता थथे नै यानातःगु दु । व सम्झौता खः– अंग्रेजतय्सं कब्जा यानातmगु जमिन १० वर्ष तक सुं नं सरकारं लित काये मजिउ । मुगावे सरकारं नं अंग्रेजनाप जूगु सम्झौतायात पालना यानाः तुं च्वन ।

लिपा वयाः अर्थात सन् १९९७ सालय् तिनि अंग्रेजतय्सं कब्जा यानातःगु भूमियात लित कयाः भूमिहिन किसान व पार्टीया कार्यकर्तातय्त वितरण यायेगु ज्या यात । शुरु शुरुइ ला मुगावें शिक्षा, स्वास्थ्य, उद्योग व कृषि अनेक कार्यक्रम हयाः देशयात विकास याना वनेगु कुतः याःगु खः ।

अझ कृषि क्षेत्रयात प्राथमिकता बियाः कृषि उत्पादन अप्वयेकेगु यानाः देशया आर्थिक अवस्था सुधार यायेगुलि नं पलाः छिना वनाच्वंगु खः । तर निरन्तरता बिया वनेमफुत । सन् २००० साल पिाखे गोरातय्सं चले यानाच्वंगु छुं छुं कृषि फर्म हाउसया भूमियात लखौं अश्वेत जनतातय्सं जबर्जस्ती कब्जा यात ।

गोरातय्गु जमिन कब्जा याःगु ज्यायात सारा देशवासी हाइ हाइ धकाः तारिफ यानाच्वंगु इलय् मुगावेया सरकारं फास्ट ट्र्याक मार्फत भूमि वितरणया कार्यक्रम लागु यानाः मुगावे लोकप्रिय जुल । तर मुगावेया भूमिसुधारया कार्यक्रम पश्चिमी राष्ट्रया जनता जक मखु सरकार नं अति क्रोधित जुल ।

पश्चिमी राष्ट्रतय्सं मुगवो सरकारया विरुद्ध विपक्षी पार्टी व नेतातय्त ध्यबा वर्षा यानाः आन्दोलन चर्को याकल । मुगावे सरकारंनं गुलिं गुलिं आन्दोलन चर्को यात विपक्षी पार्टीइात उलि हे दमन नीति ज्वनाः आन्दोलनकारीतय्त दबय् यायां वनाच्वन । गुलि दमन यात उलि हे आन्दोलन चर्को जुयावन ।

महिनौ तक आन्दोलन जुया वनाच्वंगुलिं यानाः देशय् नकारात्मक असर लात । अथे धयागु अराजक, अस्थिर, अशान्ति जुया वनाच्वंगुलिं यानाः जनतां मुगवो सरकारयात घृणा यायेगु सुरु जुल । देशया आर्थिक अवस्था डाँवाडोल जुया वनाच्वंगुलिं यानाः मुगावे बाध्य जुयाः सन् १९९१ सालय् आइएमएफ (अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष)याके लखौं लख डलर त्यासा कायेत बाध्य जुल ।

मुद्रा कोषयाके त्यासा काःगु इलय् मुद्रा कोषया कडा शर्त पालना यायेगु मुगावें बचन बिल । कडा शर्तया छगू बुँदा खः, गोरा जमिन्दारतय्सं नियन्त्रण यानातःगु कम्पनीतय्त सरकारं सुविधा बीमाःगु । जब मुद्राकोषयाके त्यासा काल, छुं दँ लिपा देशया अवस्था झन स्यना वन । देशया अवस्था स्यनावःगुया अर्थ देशया अर्थतन्त्र टाटपल्टे (ध्वस्त) जुल ।

जब आर्थिक अवस्था स्यना वनी, स्वाभाविक रुपं देशय् बेरोजगारी अप्वइ । मन्दी वइ । मुगावें देशया अर्थतन्त्रयात सुधार याना वने मफुत । व हे इलय् देशय् आन्तरिक राजनीति गडबड जुल । अथे धयागु मुगावें धमाधम मन्त्रीतय्त बर्खास्त यायेगु सुरु यात । मुगावे थः जहान ग्रेसीयात राष्ट्रपति यायेगु खेल म्हितल ।

व हे इलय् शक्तिशाली रक्षामन्त्री इमर्सन मानगाग्वयात नं पदं चिइकल । व इलय् जनता व सेना तकं मुगावे खनाः असन्तुष्ट जुल । थ्वहे कारणं यानाः सेना न्ह्यःने बढे जुयाः मुगावेयात राजीनामा याकाः मानागाग्व देशया राष्ट्रपति जुल ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS