नेवाः स्वायत्त अधिकार व नेतृत्व

नेवाःतय्गु इतिहासय् न्ह्यनेबहःगु निगू आन्दोलन छगू कथं सफल जूगु दु । व निगू आन्दोलन धइगु गैर न्यायिक सतक विस्तार आन्दोलन व गुथि विधेयक विरुद्धया आन्दोलन । थ्व निगुलिं आन्दोलनत स्वल धाःसा आःया अवस्थाय् उपलब्धी हासिल जूगु दु । दुई तिहाइ बहुमतया सरकारया मन्त्री मण्डलं निर्णय यानाः याःगु पुनरावलोकनयात तकं खारेज यायेगु ज्या अदालतं याःगु दु ।

थ्व सामान्य खँ मखु । छगू कथं राज्य पक्ष हे पराजय जूगु खः । जनता त्याःगु खः । ब्रम्हुवादी चिन्तन पराजय जूगु खः । सतक विस्तारया विषययात कयाः स्वल धाःसा सर्वाेच्च अदालतया गुगु कथंया फैसला वल व धइगु वास्तवय् नेवाःतय्गु नितिं तसकं बांलाःगु ज्या जूगु दु । स्वनिगःया सांस्कृतिक सम्पदायात सतक विस्तारया नामय् स्यंके मदइगु, नेवाःतय्त विस्थापित याये मदइगु कथंया फैसला वःगु खः ।

थुगु फैसला आः तक नं कार्यान्वयन यायेगु सवालय् राज्य पक्ष न्ह्यचिलेगु ज्या मयासे अःखतं ज्या यानाः अझ नं नेवाःतय्त दुःख बियाच्वंगु दु । नेवाः सम्पदायात संरक्षण यानाच्वंगु मदुनि । थ्व धइगु ब्रम्हूवादी चिन्तनं ज्या यानाच्वंगु दु । थुकिया विरुद्ध अझ नं संघर्ष यायेगु ल्यं दनि ।

नेवाःतय्सं आंशिक रुपं जूसां आः तकया दुने उपलब्धी हासिल याःगु मेगु आन्दोलन धइगु गुथि विधेयक विरुद्धया आन्दोलन खः । गुथि विधेयकया आन्दोलनं दुई तिहाइ बहुमतया सरकारयात तकं न्हासं चुइत बाध्य याना बिउगु दु । लखौं नेवाःत सतकय् कुहां वइगु जुइवं अन्ततः विधेयक हे लित कायेमाःगु अवस्था वःगु धइगु नेवाःतय्गु नितिं उपलब्धी हे खः ।

आः गुथियात स्वायत्तता बीकेगु नितिं माःगु भूमिका म्हितेगु ज्या धाःसा ल्यं दनि । गुथियात स्वायत्तता बीकेगु धइगु प्रथाजन्य कानून कथं संचालन याके बीगु राज्यपक्षं हस्तक्षेप मयाकेगु अर्थय् खः । अन्तर्राष्ट्रिय मान्यता कथं नं आदिवासीया प्रथाजन्य संस्थायात राज्यं हस्तक्षेप याये दइगु अवस्था मदु ।

थ्व निगुलिं मुद्दायात स्वल धाःसा आदिवासी जनजाति नाप स्वानाच्वंगु दु । थ्व निगू हे मुद्दा नेवाः आदिवासीत नाप स्वानाच्वंगु अले नेवाः पहिचान नाप स्वानाच्वंगु दु । थुगु कथंया निगू मुद्दां उपलब्धी हासिल याःगुली मूल रुपं युवातय्गु विशेष भूमिका व नेतृत्व दु । पुलांपिं नेवाः न्ह्यलुवात खास हे खने मदु ।

उकिं अःपुक हे धाये फइ थ्व निगू हे मुद्दा न्हूगु कथं न्हूगु हे पुस्तां याःगु आन्दोलनया कारणं हे उपलब्धीपूर्ण जूगु धकाः । यदि पुलांगु पुस्तायापिं न्ह्यलुवातय्सं नेतृत्व याःगु जूसां इपिं राजनीतिक दलनाप सत्ता नाप स्वानाच्वनीगु अले दथुइ हे सहमति यानाः आन्दोलन कमजोर जुइ अले उपलब्धी मजुइगु जुइ शायद ।

तर थुगुसी अथे मजुल । न्हूगु सोच, न्हूगु नेतृत्व, न्हूगु हे कथं पहलकदमी याःगुलिं उपलब्धी जूगु खनेदु । नेवाः समुदाय दुने थ्व इलय् नेवाः सम्पदा संरक्षण, फाष्ट ट्राय्क, बाहिरी चक्रपथ, सुरुङ मार्ग, रंगशाला, सुख्खा बन्दरगाह लगायतया नं मुद्दा नेवाः युवातय्सं ल्ह्वनाच्वंगु दु । थ्व मुद्दा नं पुलांपिं नेतृत्वपाखें हयाच्वंगु अले नेतृत्व यानाच्वंगु खने मदु ।

थ्व फुक्क कथंया मुद्दा नं न्हूगु हे नेतृत्वं यानाच्वंगु दु । थुगु कथं गुथि विधेयकनिसें सतकया सवाल अले सम्पदा संरक्षण, फाष्ट ट्राय्क, बाहिरी चक्रपथ, सुरुङ मार्ग, रंगशाला, सुख्खा बन्दरगाह लगायत मुद्दायात छगू हे थासय् तया वनेगु अले उपलब्धी हासिल यायेगु खःसा नितान्त न्हूगु हे सोच ज्वनाः राजनीतिक पार्टी सिबें नं ब्यागलं कथं च्वनाः नेपाःया नापं अन्तराष्ट्रिय सन्धि सम्झौता कथंया लाइन ज्वना वनेमाः ।

उकिया नितिं स्वनिगःया आदिवासी नेवाःत खः अले नेवाःतय्त आदिवासी कथंया ब्यवहार यायेमाःगु नापं आदिवासीया अधिकारया दयेमाःगु कथंया लाइन ज्वना वनेमाःगु अवस्था दु । व धइगु थ्व इलय् संविधानय् हे ब्यवस्था जुयाच्वंगु कथं स्वनिगःयात नेवाः सांस्कृतिक स्वायत्त क्षेत्र घोषणा यायेगु अभियान खः ।

नेपाःया संविधानया प्रस्तावनाया हे स्वायत्तता व स्वशासनया सिद्धान्तयात स्वीकार यानातःगु दुसा धारा ५६ या ५ स राज्यया प्यंगू तहया संरचनाया व्यवस्था यानातःगु दु । उकी संघ, प्रदेश, स्थानीय यानाः स्वंगू अले प्यंगूगु तह कथं विशेष क्षेत्र, स्वायत्त क्षेत्र व संरक्षित क्षेत्रया व्यवस्था यानातःगु दु ।

व धइगु सांस्कृतिक, सामाजिक व आर्थिक ल्याखं खः । राजनीतिक अधिकार मदुगुलिं थुगु व्यवस्थां छुं हे उपलब्धी जुइ मखु धकाः नेवाः न्ह्यलुवातय्सं धायेगु याना वयाच्वंगु खःसा आः वयाः मखु सांस्कृतिक अधिकार धइगु हे आदिवासीतय्गु दकले तःधंगु अधिकार धकाः आम नेवाःतय्सं थुइधुंकूगु दु ।

उलि जक मखु आदिवासीतय्गु दकले तःधंगु ल्वाभः धइगु छगू भूमि खः, मेगु संस्कृति खःसा अले स्वंगूगु धइगु भाषा खः । थ्व स्वंगू हे ल्वाभः छगू नाप मेगु स्वानाच्वंगु दु । नेवाःतय्त माःगु नं भूमि खः, संस्कृति खः अले भाषा खः । थ्व स्वंगूया अधिकार कायेगु नितिं दकले न्हापांगु आधार धइगु सांस्कृतिक अधिकार खः ।

सांस्कृतिक अधिकार कायेगु नितिं नेपाःया संविधान कथं हे वने फइगु अवस्था दु । अथे वन धाःसा नेवाःत विभाजित जुइ मखु, नेवाः नापनापं आदिवासी जनजाति व मेमेपिं नं नापं वइगु अवस्था जुइ ।

स्थानीय सरकार संचालन कार्यविधि ऐन २०७४ या ९९ नम्बर बुँदाय् तकं छगू वा छगूसिबें अप्वः जिल्ला, छगू वा छगू सिबें अप्वः नगरपालिका वा छगू वा छगू सिबें अप्वः गाउँ पालिका नापं वडास्तरिय तकं स्वायत्त, संरक्षित व विशेष क्षेत्रया व्यवस्था याये फइ धकाः स्पष्ट रुपं च्वयातःगु दु ।

उकिं नेपाःया संविधान व कानुन कथं नं स्वनिगःयात नेवाः सांस्कृतिक स्वायत्त क्षेत्र घोषणा याके फइगु अवस्था दु । उकिया नितिं सम्पदा संरक्षण, फाष्ट ट्रायक, बाहिरी चक्रपथ, सुरुङ मार्ग, रंगशाला, सुख्खा बन्दरगाह लगायत मुद्दायात ज्वना वयाच्वंपिं, सतक आन्दोलननिसें गुथि विधेयक आन्दोलनय् तकं नेतृत्वदायी भूमिका म्हितादीपिं युवातय्सं हे पहलकदमी यायेमाः अले नेतृत्व यायेमाः ।

न्हूगु पुस्तां हे नेवाः सांस्कृतिक स्वायत्त क्षेत्र घोषणाया आन्दोलनयात पूवंके फइगु अवस्था दुगुलिं थ्व इलय् नेवाःतय्गु वस्ती वस्ती अभियानया रुपय् हे ज्या याना वनेमाःगु आवश्यकता दु ।

उकिया नितिं सम्पदा संरक्षण, फाष्ट ट्रायक, बाहिरी चक्रपथ, लगायत मुद्दायात ज्वना वयाच्वंपिं, सतक आन्दोलननिसें गुथि विधेयक आन्दोलनय् तकं नेतृत्वदायी भूमिका म्हितादीपिं युवातय्सं हे पहलकदमी यायेमाः ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS