गुथि विधेयक विरुद्ध आन्दोलन छाय् ?

सरकारं गुथि सम्वन्धी कानुनयात एकिकरण व संशोधन यायेत दयेकूगु विधेयक २०७५ यात कया थीथी कथं न्ह्यसः ब्वलना वयाच्वंगु दु । अले आन्दोलन गुगु कथं जुयाच्वन धकाः नं मनूतय्सं चिउताः तयाच्वंगु खनेदु । तत्कालया अवस्थाय् ब्वलंगु न्ह्यसः थुकथं दु —
थ्व इलय् आकाझाकां सतकय् गुगु कथं आन्दोलन सुरु जुल अले आन्दोलन गुगु कथं न्ह्यानाच्वन धकाः न्ह्यसः ब्वलना वयाच्वंगु दु ।

अथेहे गुथि धइगु छु खः ? छु गुथियारत थःगु अधिकार मदइगु जुल ला धकाः ग्यानाः जक आन्दोलन यानाच्वंगु खः ला ? गुथिइ गज्वःगु लिच्वः लाइ ? गुठीसम्बन्धी विधेयकं स्वनिगःया आदिवासी नेवाःतय्गु संस्कृतिक व सभ्यताय् गुगु कथं लिच्वः लाकी ? छु थुकिं आः नेवाःतय्त जक लिच्वः लाकीगु खः ला ? धयागु न्ह्यसः नं ब्वलनाच्वंगु दु ।

दकलय् न्हापां गुथिसम्बन्धि विधेयकयातकयाः सतकय् जुयाच्वंगु आन्दोलनया बारे वने । गुथिसम्वन्धि विधेयकया सवालयात कयाः बौद्धिक रुपं सञ्चार माध्यमय् बहस व गोष्ठी जुयाच्वंगु दु । छुं न्हि न्ह्यवनिसें केदारभक्त माथेमा, भरत जंगमपिंसं थुगु कथंया बहसयात न्ह्याकाच्वंगु खः ।

गुथि विधेयक सम्वन्धी अथे बहस जुयाच्वंगु अवस्थाय् गुथि विधेयक नेवाःतलिसे तसकं स्वापू दुगु खँ तायेका नेवाः न्ह्यलुवाः डा. महेशमान श्रेष्ठ, सुरेश मानन्धर व जि श्रीकृष्ण महर्जन दथुइ तत्काल हे छगू अन्तक्र्रिया ज्याझ्वः यायेमाल धकाः सहलह जूगु खः ।

सहलहया झ्वलय् तत्कालया नितिं गुथि विधेयकया बारे स्वयं सरोकारवाला पक्ष गुथि संस्थानया अध्यक्ष मिनराज चौधरीयात हे पाहां कथं ब्वनाः जनस्तरपाखें अन्तक्र्रिया ज्याझ्वः यायेगु खँ जुल, अले अन्तक्र्रिया ज्याझ्वः नं जुल । उगु ज्याझ्वलय् गुथि विधेयक पारित जुल धाःसा नेवाःतय्गु संस्कृतिइ तःधंगु लिच्वः लाइगु, नेवाःतय्सं तत्काल हे दबाब बिइमाःगु आवश्यकता दुगु कथंया बिचाः पिहां वल ।

अले अन्तक्र्रिया ज्याझ्वलय् ब्वति कयादीपिंसं तत्काल हे आन्दोलन घोषणा यायेमाःगु माग यात । औपचारिक रुपं ज्याझ्वः क्वचाये धुनेवं जुलुस पिकयाः सतकय् वनाः गुथि विधेयक च्याकेगु व आइतवाःनिसें संसदया विषयगत समितिइ थुगु विधेयकया बारे सहलह जुइगु जूगुलिं उकुन्हु हे माइतिघर मण्डालाय् विरोध प्रदर्शन यायेमाः धइगु खँ क्वःजिउगु खः ।

थुगु विधेयकय् गुथियारयात अधिकार बिइगु फुक्क कथंया लिखत स्वतः निष्क्रिय जुइ धकाः उल्लेख यानातःगु दु । थुगु कथं स्वल धाःसा आः गुथियात छुं हे अधिकार मदइगु अले फुक्क अधिकार प्राधिकरणय् वनीगु अवस्था ब्वलंगु दु ।

कार्यक्रम क्वचाये धुनेवं हे जुलुस पिकयाः विधेयक च्याकाः आन्दोलन सुरु जूगु घोषणा जुल । माइतिघर मण्डलाय् विरोध प्रदर्शन यायेगु झ्वलय् नं १२ बजेनिसें १ बजे तक धर्ना खःसां पौने १ बजे हे प्रहरीं हस्तक्षेप यात, उकिं झन् तनावपूर्ण अवस्था ब्वलन । विधयेक खारेज यायेमाः धकाः माग यानाः नारावाजी यानाच्वंगु इलय् लःया फोहरां छ्वाकेगु नाप नापं लाठिचार्ज याःगु खः ।

उगु प्रदर्शन औपचारिक रुपं समापन यायेगु तयारी जुयाच्वंगु हे अवस्थाय् प्रहरीं हस्तक्षप याःगु खः । प्रहरी हस्तक्षपय् लानाः महेश कारंजित, कृष्ण मानन्धर व सजिब बज्राचार्य अस्पतालय् हे यंके मायेक घाःपाः जुल । प्रहरीं स्वर्त स्फूर्त रुपया उगु आन्दोलनया संयोजन यानादीपिं मध्ये छम्ह नेवाः न्ह्यलुवाः डा. महेशमान श्रेष्ठयात गिरफ्तार यात ।

प्रहरीं यानाः कृष्ण भायो, अनिस बैद्य व विकास महर्जनयात यानाः प्यम्हेसित ज्वना यंकूगु खः । प्रहरी हस्तक्षपया विरोधय् तत्काल ५ बजे हे विरोध प्रदर्शन यायेगु धकाः आकस्मिक बैठक च्वनाः निर्णय जुल । नेवाः देय् दबूया ज्याकुथिइ मुँज्या च्वनाः निर्णय याःगु खःसां नेवाः दुनेया जातीय संगठन, खलः पुचःया नं प्रतिनिधित दुथ्याःगु बैठकं गुथि विधयेकया विरोधय् आन्दोलनय् कुहां वयेगु धकाः नं निर्णय यात ।

अथे हे बुधवाः बुंगय् बिचाः पुजा वनीगु ई जुयाः अन छगू सभा यायेगु अले जनतायात थुइकेगु, अथेहे मेमेगु थासय् नं फुफुपिंसं थःथःगु कथं संघर्षया ज्याझ्वः तया वनेगु धकाः खँ क्वःजिउगु खः । आन्दोलनया हे तयारीया झ्वलय् आइतवाः हे तत्काल प्रहरी हस्तक्षपया विरोधय् असनं विरोध जुलुस पिकायेगु तयारी याःगु खःसा अनं लिपा राज्यपक्षं आन्दोलन झन चर्के जुया वनीगु अवस्था वइ धकाः ५ बजे जुइ न्ह्यः हे गिरफ्तार जूपिं डा. महेशमान श्रेष्ठ, कृष्ण भायो, अनिस बैद्य व विकास महर्जनयात त्वःता हःगु खः ।

त्वःताः हःपिं असनय् थ्यने धुंकाः डा. महेशमान श्रेष्ठया नेतृृत्वय् विरोध जुलुस पिकाःगु खः । उगु विरोध जुलुस न्यूरोड जुयाः लगमय् वना क्वचायेकूगु खः । लगमय् औपचारिक रुपं विरोध प्रदर्शन क्वचाःगु घोषणा याये धुनेवं हे हाकनं युवातय्सं लगमंनिसें मसाल जुलुस नं पिकाल ।

प्रहरी हस्तक्षपया विरोधय् नापं गुथिसम्वन्धी विधयेक खारेज यायेमाःगु माग याना स्वतस्फूर्त रुपं मसाल जुलुस पिहां वःगु खः । सोमवाः येँया वंघलय् हाकनं ल्याय्म्हतय्सं स्वतस्फूर्त रुपं विरोधसभा यात । थुकथं आन्दोलनया क्रम न्हियान्हिथं विकास जुया वनाच्वंगु दु । थ्व इलय् आन्दोलनयात गुगु कथं व्यवस्थित यायेगु ? गुगु कथं संस्थागत यायेगु धकाः नेवाः ख्यलय् बहस सुरु जूगु दु ।

उकिं राजनीतिक पार्टीया नेवाःतय्गु संगठननिसें आन्दोलनय् ब्यानर ज्वना क्वहां वःगु संगठनया प्रतिनिधि, अथे हे सरोकार क्यना वयाच्वंगु संगठन व थुगु आन्दोलनया पहलकदमि यानादीपिं च्वनाः मंंकाः कथंया संघर्ष समिति दयेकेगु ज्या यानाः आन्दोलनयात व्यवस्थित रुपं यंकेफत धाःसा बांलाइगु जुइ ।

आः वइ गुथिसम्बन्धी ब्वलनाच्वंगु न्ह्यसःया बारे खँ । छुं नं कथंया संस्कृति, परम्परा, जात्रा, पर्व संचालन यायेगु निंतिं, देगः नापं धार्मिक व सामाजिक थाय्या संरक्षण सम्वद्र्धन यायेगु निंतिं स्थानीय मनूतय्सं दयेकातःगु छगू कथंया पुचः धइगु हे गुथि खः । गुथि धइगु थज्याःगु संगठन खः, गुगु संगठनं थःपिनिगु नितिं माःगु नीति नियम दयेकाः ज्या याना वयाच्वंगु दु, अले गुथि हे छगू कथं नेपाःया मौलिक मूर्त अर्मूत सम्पदा ल्यंकाः तयेगु निंतिं ज्या यानाच्वंगु, स्वयं थः हे नं छगू कथंया संस्कृति, सम्पदा व इतिहास खः ।

गुथि खँग्वः लिच्छिविकालय् हे सुरु जूगु खनेदु । जुजु मानदेवं विक्रम संवत् ५२१ स चाँगुनारायण देगलय् तयाथकूगु अभिलेखय् थुगु खँग्वः छ्यलातःगु खने दुसा बौद्ध लिक्क च्वंगु विक्रम संवत् ५१७ या शिलापत्रय् नं गुथि खँग्वः उल्लेख जुयाच्वंगु दु । धार्मिक, सांस्कृतिक व सामाजिक ज्याया नितिं जक मखु मंकाः कथं ज्या यायेगु अर्थात व्यवसाय् यायेगु निंतिं नं नेवाःतय्सं गुथि हे संचालन याना वयाच्वंगु खनेदु ।

मनूत सीगु इलय् सिथं यंकेत ला झन गुथि मदयेकं हे मगाः । थुकिया अर्थ सुयात नं समस्या जुल धाःसा गुथिपाखें हे ग्वाहालि यायेगु याना वयाच्वंगु दु धयागु खँ स्पष्ट जू । उकिं नेवाःतय्गु हरेक सवाल गुथि नाप हे स्वानाच्वंगु खनेदु । गुथियात स्यंकेगु, न्हंकेगु धइगु अज्याःगु कथंया नेवाःतय्गु व्यवस्थायात हे समाप्त यायेगु अले उमिगु स्वामित्वयात लाकाः सरकारीकरण यायेगु खः ।

यदि थ्व ज्या जुल धाःसा नेवाः संस्कृतिनिसें नेवाः सभ्यतायात तकं तःधंगु लिच्वः लाइगु अवस्था वइ । आः गुथि सम्बन्धि विधेयक बारे चर्चा याये । थ्व विधयेक कथं दयेकेत्यंगु प्राधिकरणपाखें धर्म संस्कृतिया संरक्षण, सम्वद्र्धन व विकास याइ धकाः तकं प्रस्तावनाय् च्वयातःगु मदु । सार्वजनिक व निजी गुथिायात राज गुथिइ हिलेगु व भूमिया उत्पादकत्व व उपयोग सम्वन्धय् जक बः बियातःगु दु ।

अथे हे सामाजिक, सांस्कृतिक व सेवामुलक ज्याय् स्थानीय समुदायया सृजनशीलताया प्रवद्र्धन व सांस्कृतिक विविधता कायम यानाः समानाता व सहअस्तित्वया आधारय् फुक्क जातजाती, समुदाय व धार्मिक सम्प्रदाय, धार्मिक, सांस्कृतिक सम्पदायात विकास व संरक्षण यायेत फुक्क खँयात चीकाछ्वःगु दु ।

चैत्य, स्तुप, विहार, बहाः बही, गुम्बा, छोर्तेन, गुरुद्धार, थन्हबा, मरुवा, ब्रह्मथान आदि धार्मिक स्थल संरक्षण सम्बर्धन व विकासया निंतिं धकाः उल्लेख यानातःगु मदु । थुकिया अर्थ सरकार नेपाःया आदिवासी जनजाति नापं थीथी धर्मयात सम्वद्र्धन, विकास व संरक्षण यायेगु पक्षय् मदुगु स्पष्ट जूगु दु ।

विधेयकया दफा २४य् थ्व ऐन लागू जूगु इलय् छुं नं कथंया समझदारी पत्र, सहमति पत्र, दानपत्र, लालमोहर, खड्ग निशान, सनद, सवाल थेंज्याःगु न्ह्याथेंजाःगु लिखित, अड्डा अदालतपाखें जूगु फैसला, आदेश, मिलापत्र, निर्णय वा मेगु छुं नं लिखित परम्पराया आधारय् वःगु गुथिया धार्मिक स्थलउपरया फुक्क कथंया अधिकार स्वतः हे समाप्त जुइ अले गुथियारयात अधिकार बिइगु फुक्क कथंया लिखत स्वतः निष्क्रिय जुइ धकाः उल्लेख यानातःगु दु ।

थुगु कथं स्वल धाःसा आः गुथियात छुं हे अधिकार मदइगु अले फुक्क अधिकार प्राधिकरणय् वनीगु अवस्था ब्वलंगु दु । उकिं थ्व विधेयकयात कयाः नेवाःतय्सं आपत्ति प्वंकाः आन्दोलन याना वयाच्वंगु खः ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS