नेपालय् भाषिक नीति व नियत

केपी ओली नेतृत्वया सरकारं २०७३ भाद्र महिनाय् भाषा आयोग गठन याःगु खः, लवदेव अवस्थीयात अध्यक्ष दयेकाः । थौं स्वदँ दये धुंकल आयोगयात पूर्णता तकं बिउगु मदुनि । थुकिया अर्थ खः भाषा आयोगयात सरकारं खास हे प्राथमिकता बिउगु मदु । भाषा आयोग धइगु नांयागु जक आयोग जुयाच्वंगु दु ।

मेमेगु आयोग दयेके थें आयोग दयेकेगु नामय् आयोग दयेकातःगु जक खनेदु । बहुभाषिक मुलुक अले छुं नं छगू भाषाया बाहुल्यता मदुगु मुलुकय् भाषा थेंजाःगु गम्भीर विषययात कयाः तकं सत्तापक्ष नापं प्रतिपक्षी तकं गम्भीर जूगु खनेमदु । न त भाषा आयोग व भाषिक आधिकारयात सदनय् ल्ह्वनेगु ज्या यानाच्वंगु दु न भाषा आयोगया बारे हे वहस यानाच्वंगु दु ।

छगू कथं थ्व ई धइगु भाषाया दृष्टिकोणं अले मातृभाषाया अधिकारया खँ ल्हाइपिनिगु नितिं तसकं गम्भीर विषय खः । अले भाषा आयोगं छु यायेफुगु अवस्था दुरु भाषा आयोगपाखें गुकथं ज्या याइगु खः धकाः तकं चिउताः तयेमाःगु खः । तर सुना नं चिउताः तयाच्वंगु मदु । भाषा आयोगया अवधि खुदँ धयातःगु दु तर थौं स्वदँ फुइन अझ नं आयोगयात पूर्णता बिउगु तकं मदुनि थ्व छु खः धकाः भाषिक अधिकारया खँ ल्हाइपिंसं सम्बन्धित ब्यक्ति व सम्बन्धित थासय् तकं न्ह्यसः तःगु खने मदु ।

येँ महानगरपालिकाय् नेपालभाषा, धनुषा जिल्ला विकास समिति व राजविराज नगरपालिकाय् मैथली भाषायात कामकाजी भाषाया रुपय् मान्यता बिउगु विरोधय् सर्वोच्च अदालतं फैसला याःगुलिं मातृभाषाया सः थ्वयेका वयाच्वंपिंसं जेष्ठ १८ गते थुगुसी २० क्वःगु हाकुगु न्हि तकं हन ।

न्हापा न्हापाया दँय् खास हे ततःधंगु गतिविधि मजूसां थुगुसी धाःसा नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघ नापं भाषिक अधिकार संयुक्त संघर्ष समितिं मंकाः कथं गोष्ठी नापं सतकय् वया भाषिक अधिकारया सवालय् सः थ्वयेकेगु ज्या यात । छुं नं मजुयाच्वंगु थासय् छुं कथंया गतिविधि जुइगु धइगु नं मि च्याकेगु नितिं मि पुसा तयेगु थेंजाःगु ज्याझ्वः जूगु खनेदु ।

प्रदेशयात भाषाया सवालय् निर्णय
यायेगु अधिकार तकं मदु । स्वयेबलय् अधिकार बिउगु थें च्वनीगु तर
ब्यवहारय् धाःसा मदइगु कथं तसकं चलाखीपूर्ण रुपं संविधानय् भाषाया व्यवस्था यानातःगु खनेदु ।

थुगु कथंया ज्याझ्वलं आः भाषिक अधिकारया सवालय् गम्भीर जुइमाल धकाः सन्देश बिउगु दुसा भाषिक अधिकारया सः तयाच्वंपिं अधिकारमुखी आन्दोलन यानाच्वंपिंत धात्थें नेपाःया संविधानय् भाषाया गुगु कथंया अधिकार दु आः भाषाया अधिकार कायेफइगु अवस्था गुलि तक दु धकाः स्वयेत बाध्य याना बिउगु दु।

संविधानसभापाखें जारी याःगु न्हूगु संविधानय् भाषाया सवालय् तसकं गोलमटोल यानाः मनूतय्त कन्फ्यूज जुइक च्वयातःगु दु । नेपाःया संविधानया प्रस्तावनाय् तःताजि भाषाया मुलुक अर्थात बहुभाषिक देय् धकाः च्वयातःगु दु । संविधानया धारा ६ स नेपालय् ल्हाइगु फुक्क कथंया भाषात राष्ट्रभाषा धकाः उल्लेख यानातःगु दुसा धारा ७ य् देवनागरि लिपिइ च्वइगु नेपाली भाषा नेपाःया सरकारी कामकाजया भाषा जुइ धकाः च्वयातःगु दु ।

उगु हे धाराय् नेपाली भाषाया अतिरिक्त प्रदेशय् प्रदेश दुने बहुसंख्यक जनतां ल्हाइगु छगू वा छगू सिबें अप्वः मेगु राष्ट्रभाषायात प्रदेश कानुन बमोजिम प्रदेशया सरकारी कामकाजया भाषा निर्धारण यायेफइ धकाः च्वयातःगु दु । उकथं हे भाषा सम्बन्धी मेगु खँ भाषा आयोगया सिफारिसय् नेपाल सरकारं निर्णय याःगु कथं जुइ धकाः तकं च्वयातःगु खनेदु ।

अथे हे शिक्षा सम्बन्धी हकय् नेपालय् बसोबास याइपिं प्रत्येक नेपाली समुदाययात कानुन बमोजिम थःगु मातृभाषां शिक्षा कायेगु व उकिया नितिं स्कूल संचालन नापं शैक्षिक संस्था चायेकेगु व संचालन यायेगु हक दइ धकाः च्वयातःगु दु । अथे हे भाषा व संस्कृतिया हकय् नं प्रत्येक ब्यक्ति व समुदाययात थःपिनिगु मांभाय्या प्रयोग यायेगु हक दइ धकाः नं च्वयातःगु दु।

नेपालय् बसोबास याइपिं प्रत्येक नेपाली समुदाययात थःगु भाषा, लिपि, संस्कृति सभ्यता व सम्पदाया संवद्र्धन व संरक्षण यायेगु हक दइ धकाः नं च्वयातःगु दु ।उकथं हे धारा २८७ स भाषा अयोग बारे उल्लेख यानातःगु दु । थुगु धाराय् थ्व संविधान प्रारम्भ जूगु मितिं दच्छिया दुने नेपाल सरकारं प्रदेशतय्गु प्रतिनिधित्व जुइगु कथं छगू भाषा आयोग दयेकी धकाः च्वयातःगु दु ।

भाषा आयोगया अध्यक्ष नापं मेमेपिं नं सदस्यत दइ, भाषा आयोगया अध्यक्ष व सदस्यतय्गु पदावधि नियुक्त जूगुयां खुदँ तकया जुइ । उमिगु पुनः नियुक्ति जुइ मखु धकाः नं च्वयातःगु दु ।

भाषा आयोगया काम, कर्तव्य व अधिकार कथं सरकारी कामकाजया भाषाया रुपय् मान्यता कायेत पुरा यायेमाःगु आधारत निर्धारण यानाः नेपाः सरकारयात सिफारिस यायेगु, भाषातय्गु संरक्षण, सम्वर्धन व विकासया नितिं अवलम्बन यायेगु उपायत नेपाल सरकार समक्ष सिफारिस यायेगु, मातृभाषातय्गु विकासया स्तर मापन यानाः शिक्षाय् प्रयोगया सम्भाब्यताया बारे नेपाल सरकारयात सुझाव पेश यायेगु, भाषातय्गु अध्ययन अनुसन्धान व अनुगमन यायेगु धकाः उल्लेख यानातःगु दु ।

नेपाःया संविधानय् च्वयातःगु भाषा सम्बन्धि थुगु कथंया व्यवस्था अले ब्यवहारय् सरकारं यानाच्वंगु स्वल धाःसा नेपालय् प्रदेशय् खय्भाय् बाहेक मेमेगु मातृभाषायात कामकाजी भाषाया रुपय् मान्यता बीकेगु तसकं थाकुगु विषय जुयाच्वंगु दु। खय् भाय् च्वंनिसें क्वय् थ्यंकं हे संवैधानिक ब्यवस्था हे यानाः कामकाजी भाषाया रुपय् संघ, प्रदेश व स्थानीय सरकारय् लागू जुयाच्वंगु दुसा मेमेगु मातृभाषायात धाःसा राष्ट्रभाषा धायेगु तर गन लागू यायेगु धकाः उल्लेख संविधानय् यानातःगु खने मदु ।

कम्ति नं न्हय्गू प्रदेश दयेकूगु इलय् छु प्रदेशय् छु भाषा ल्हाइपिं अप्वः दु धकाः नेतातय्सं मथूगु ला अवश्य नं मखु । सकारात्मक सोच तयेगु खःसा अबले हे संवैधानिक व्यवस्था कथं थ्व थ्व भाषायात थ्व थ्व प्रदेशय् कामकाजया भाषाया रुपय् मान्यता बीगु जुइ अले मेमेगु भाषायात नं मान्यता बिया वनेगु जुइ धकाः धायेफुगु खः, संविधानय् च्वयेफुगु खः तर अथे च्वयेगु ज्या मयात ।

धायेत स्वंगू तहया सरकार धयाच्वंगु दु अले स्वंगू तहया सरकारया सवालय् कि त स्थानीय सरकार व प्रदेश सरकारं थःपिनिगु नितिं माःगु कथं मातृभाषायात कामकाजी भाषाया रुपय् मान्यता बीफइ धकाः च्वयातःगु जूसां थौं प्रदेश सरकारं याइ धकाः धाये तर अथे नं मखु भाषा आयोग दयेकेगु अले उमिगु सिफारिस कथं केन्द्र सरकारं निर्णय यायेगु धकाः च्वयातल ।

उकिया अर्थ प्रदेशयात भाषाया सवालय् निर्णय यायेगु अधिकार तकं मदु । स्वयेबलय् अधिकार बिउगु थें च्वनीगु तर ब्यवहारय् धाःसा मदइगु कथं तसकं चलाखीपूर्ण रुपं संविधानय् भाषाया व्यवस्था यानातःगु खनेदु । मातृभाषायात संरक्षण सम्वद्र्धन यायेगु अले मातृभाषां शिक्षा कायेगु अधिकार धकाः च्वयातल तर राज्यया दायित्व जुइ अले राज्यं यायेमाः धकाः च्वयातःगु मदु ।

उकिं हे जुइ थौं तक नं राज्यं खस नेपाली भाषायात जक लगानी यानाच्वंगु दु । कर सकल भाषिक समुदाययाके कायेगु अले लगानी धाःसा खस नेपाली भाषायात जक यायेगु यानाच्वंगु स्पष्ट जू । अथे धइगु उमिगु नियतय् हे शंका यायेमाःगु ई वःगु दु ।

उलि जक मखु यदि खस भाषायात जक संरक्षण सम्वद्र्धन यायेगु विकास यायेगु खःसा खस नेपाली भाषायात मातृभाषा कथं नालाच्वंपिके जक कर धकाः ख्याच्वः बीमाःगु ई नं वइ । उकिं थुगु विषययात कयाः मातृभाषाप्रेमितय्सं गम्भीर जुयाः बिचाः याना वनेमाःगु ई वःगु दु ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS