बुंगद्यःया हंस मदइगु ई
नेवाःतय्सं बुंगद्यःयात लोकनाथ धकाः नं हनावयाच्वंगु दुसा थीथी धर्मालम्बीतय्सं नं थीथी कथंया नां बियाः बुंगद्यःयात पूजाआजा यानावयाच्वंगु खनेदु । बुंगद्यःयात बौद्धमार्गीतय्सं लोकेश्वर, अवलोकितेश्वर, पद्मपाणी धकाः नं धयावयाच्वंगु दु । अथे हे हिन्दूतय्सं रातो मच्छिन्द्रनाथ धया वयाच्वंगु दुसा शैवतय्सं (नाथ सम्प्रदाय) मच्छिन्द्रनाथ धयावयाच्वंगु दु ।
बैष्णव सम्प्रदायपाखें बिरन्ची नारायण धकाः नं धयाच्वंगु दु । बुंगद्यःयात सहकालया द्यः, वर्षातया द्यः अले अन्नया द्यः धकाः नं धयावयाच्वंगु दु । अले गुलिगुलिसिनं धाःसा बुंगद्यः धयाम्ह तत्कालिन कृषि विशेषज्ञ धकाः नं धयाच्वंगु दु । अनुुसन्धानकर्तातय् कथं बुंगद्यःया वास्तविक नां बुखाम खः ।
‘बुखाम’ हे अप्रभंस जुयाः ‘बुंगद्यः’ जूवंगु खः धकाः धया वयाच्वंगु दु । बुखाम धयाम्ह चाया विकासंनिसें अन्नया गुणस्तर अप्वयेकेगु नापं थीथी कथंया अन्नयात ल्वाकछ्यानाः न्हूगु कथंया अन्नया विकास याइम्ह धकाः अनुसन्धानकर्तातय्सं दावी याना वयाच्वंगु दु ।नेवाःतय्सं बुंगद्यःयात अन्ननाप स्वापू दुम्ह द्यःकथं आःतकं नाला वयाच्वंगु दु ।
उकिं बुंगद्यःयात ‘अन्नया द्यः’ नं धायेगु याः । सुं नं किसानं बुँज्या याइगु इलय् बुंगद्यःयात ‘जय करुणामय’ धकाः नां कायेगु चलन दु । पुवाचा पिइगु ई धयागु बुंगद्यःयात रथय् तइगु इलंनिसें जक यायेमाः धयागु मान्यता दु । अले वा पिइगु इलय् नं बुंगद्यःया हे नां कायेगु चलन दु ।
उलि जक मखु वा लइगु इलय् नं नेवाःतय्सं बुंगद्यःया नां काइगु चलन दु ।
बुंगद्यः खुला यलय् अले खुला बुंगय् तइगु जूसां नं बुंगद्यःया न्हवं यायेगु छन्हु न्ह्यः ल्हुतिपुन्हि कुन्हु बुंगद्यःया हंस लिकाइगु चलन दु ।
अले वा पानाः दुकाइगु इलय् नं बुंगद्यःया हे नां काइगु चलन दु । बुंग नापं थीथी लागाया नेवाःतय्सं आतक नं छुं नं कथंया अन्न छेँय् दुत यंकेवं दकलय् न्हापां बुंगद्यःयात निं छाइगु चलन दु । थौंकन्हय् तक नं बुंगद्यःयात अन्न छायेगु अले हाकनं लानायंकाः पुसाया रुपय् प्रयोग याइगु चलन दु ।
विशेष यानाः बुंगःया स्थानीयवासी व ख्वपवासीतय्सं बुंगद्यःयात छायाः अले लानाः अन्न पिइगु ज्या यानावयाच्वंगु खनेदु । बुंगद्यः खुला यलय् अले खुला बुंगय् तइगु जूसां नं बुंगद्यःया न्हवं यायेगु छन्हु न्ह्यः ल्हुतिपुन्हि कुन्हु बुंगद्यःया हंस लिकाइगु चलन दु । ग्वाःपालाःपाखें बुंगद्यःयात तान्त्रिक रुपं पुजा यानाः हंस लिकयाः गुरुजुं पुइगु मुखः अर्थात मुकुटय् तइगु खः ।
पसूका व बज्रं बुंगद्यःयात छ्यनय् थिइकाः तान्त्रिक रुपं पुजा यानाः स्वां आखे, ताय् तयाः पुजा यानाः धुपाँय् च्याकाः मन्त्र ब्वनाः बुंगद्यःया हंस लिकाइगु खः । उगु हंस गुरुजुया मुखः अर्थात मुकुटय् साधना यानाः तइगु खः । पारु कुन्हु व हे बुंगद्यःया हंस तयातःगु मुकुटय् नित्यपुजा याइ । अले पारुकुन्हु तान्त्रिक कथं पुन्हिकुन्हु थें हे पुजा यानाः बुंगद्यःया हंस हाकनं लिकयाः ब्रम्हक्वनय् तयेगु याइ ।
वहःयागु ब्रम्हक्वनय् लः, घ्यः, कस्ति, सादुरु, आखे, ताय् तया तइ । अबलय्निसें हे बुंगद्यःया आसनय् व हे ब्रम्हक्वं तयातइ । अले ब्रम्हक्वंयात हे बुंगद्यःया रुपय् न्हियान्हिथं पुजा आजा याइ । पारुकुन्हु हे बुंगद्यःया हंस मदुगु मूर्तियात यलया लगंख्यलय् यंकाः न्हवं यायेगु ज्या जुइ । न्हवं यानाः हंस मदुगु बुंगद्यःया मूर्तियात सिथं यंकेमाःगु चलन दु ।
अले सप्तमितक बुंगद्यःया मूर्ति अथें तयातयेगु याइ । थ्व इलय् बुंगद्यःया हंस ब्रम्ह क्वनय् लानाच्वनीगु खः । अथे बुंगद्यःया हंस मूर्तिइ मदइगु इलय् छुं नं कथंया अन्न तकं पिइ मत्यः धाइ । छुं नं कथंया अन्न पिइ मखु । थ्व इलय् अन्न पित धाःसा फ्वसा वइ धइगु मान्यता दु । अष्टमीया दिनय् हंस मदुगु बुंगद्यःया मूर्तियात लिकयाः निभालय् पाइ ।
रंगरोगन याइ । त्रयोदशी न्ह्यः तकया दुने रंगरोगन यायेगु ज्या क्वचायेकी । त्रयोदशीया दिन तक ब्रम्हक्वंयात हे बुंगद्यःया रुपय् पुजा याइ । थुगु ई धइगु बुंगद्यः मदुगु ई कथं नालातःगु दु । त्रयोदशीया दिनय् हाकनं ब्रम्हक्वनय् च्वंगु हंस लिकयाः बुंगद्यःया मूर्तिइ तयेगु ज्या याइ । न्हापा थें हे विधिपूर्वक तान्त्रिक कथं ग्वाःपाःलाःपाखें पुजा यानाः बुंगद्यःया हंस बुंगद्यःया मूर्तिइ तयेगु याइ ।
बुंगद्यःया पुनर्जन्म मजूतले अन्न पित धाःसा सइमखु धइगु मान्यता दु । उकिं बुंगद्यः मदुगु इलय् छुं नं कथंया अन्न पिइमजिउ धाइ ।
अनं लिपा मचाबू ब्यंकेगु, जा नकेगु, इहि यायेगु, कय्तापुजा यायेगु, बाह्राः तयेगु, जंक्व यायेगु नापं फुक्क कथंया संस्कार याइगु चलन दु ।
करिब च्यान्हु तक बुंगद्यःया मूर्तिइ हंस दइमखु । उगु इलय् बुंगद्यः छगू कथं सीगुया अर्थय् नं कयातःगु दु । दँय्दसं ल्हुतिपुन्हिकुन्हु न्हवं याइगु छन्हु न्ह्यःनिसें बुंगद्यः मदुगु ई कथं नालाः अन्न पिइ मजिउ धकाः धाइगुलिं नं बुंगद्यः धयाम्ह अन्न नाप गुलि स्वापू दुम्ह धयागु स्पष्ट जू ।
बुसादँ सँ खाकेगु, बरे छुकेगु, इहि यायेगु, बाःह्राः तयेगु निसें मिजं व मिसायात याइगु फुक्क कथंया संस्कार याइगु चलन दु । छगू कथं पुनर्जन्मया संस्कार याइगु खः । अथे पुनर्जन्म मजूतले अन्न पित धाःसा सइमखु धइगु मान्यता दु । उकिं बुंगद्यः मदुगु इलय् छुं नं कथंया अन्न पिइमजिउ धाइ ।
नेवाःतय्सं जक मखु तामाङ, मगः, गुरुङ, राई, लिम्बु नापं खय्तय्सं तकं बुंगद्यःयात तसकं हना वयाच्वंगु दु । दँय्दसं सकिमनापुन्हिया छन्हु न्ह्यः बुंगया बुंगद्यःयात देगः दुगु लागाय् वयाः चा च्वनेगु, मत च्याकेगु नापं म्यँे हालाः न्ह्याइपुकेगु याना वयाच्वंगु दु । अले पुन्हिकुन्हु सुथन्हापां हे बुंगद्यःयात पूजा याइगु चलन दु ।
उगु इलय् विशेष याना कःनि, छ्व, वा नापं थीथी अन्नया पुसा ज्वनावयेगु अले हाकनं द्यःया प्रसाद कथं उगु अन्न लानायंकाः अन्न पिइगु चलन दु । उगु इलय् गुलिं गुलिं नेवाःत नं वनेगु यानाच्वंगु दु । स्वनिगःया आदिवासी नेवाःतय्गु जीवन्त संस्कृति अले नेवाः सभ्यता कथं म्हसीका वयाच्वंगु धइगु बुंगद्यःया जात्रा खः ।
बुंगद्यःया जात्रा धइगु दकलय् ताःहाकःगु जात्रा खः । बुंगद्यःयात स्वनिगःया नेवाःतय्सं जक मखु स्वनिगः लागाय् च्वनाच्वंपिं थीथी समुदायपाखें नं उतिकं हे हना वयाच्वंगु दु । बौद्धमार्गी, हिन्दू, बैष्णवी व शैव (नाथ सम्प्रदाय)यापिंसं तकं थःथःगु कथं हनावयाच्वंगु दु बुंगद्यःयात । विशेष यानाः अन्नया द्यः अले सकलसित कल्याण याइम्ह द्यः कथं करुणमयया रुपय् हनावयाच्वंगु दु ।
बुंगद्यः यक्व कथंया विशेषता दु । गथेकि खुलातक बुंगय् च्वनीगु खःसा खुलातक यलय् च्वनी । झिंनिदँय् छकः बुंगद्यःया रथजात्रा बुंगंनिसें यलय् तक हयाः जात्रा यानाः हाकनं बुंगय् हे यंकाः क्वचायेकीगु चलन दुसा दँय्दसं बुंगद्यःया रथजात्रा यलय् जक याइगु, बुंगद्यःया ल्यासे किपूया प्यंगः थामय् च्वंम्ह खः धाइ, उकिं हे बुंगद्यःया जात्राया इलय् किपूया प्यंगःथामय् बुंगद्यःया प्रसाद बिइत पान्जुपिं वनेमाःगु चलन यानातःगु, बुंगद्यःया जात्राया झ्वलय् हेलागुलि लं अर्थात भोटो जात्रा मोहनि नखःया नलाःस्वने पारु तकया दुने नं क्यनेगु ज्या मजुल धाःसा ख्वपय् यंकाः भोटो जात्रा यायेमाःगु चलन दु धाइ ।
बुंगद्यः नेपालय् हःगु नापं बुंगद्यः नाप स्वापू दुगु खँ व वंशावली अले पान्जुपिंसं बुंगद्यःया बारे थुगु कथं कना वयाच्वंगु दु ।थनिं झिंन्यासः दँ न्ह्यः अर्थात कलिगत सम्वत ३५८८ अले विक्रम संवत ५४४ स स्वनिगलय् झिंनिदँ तक वा मवयाः हाहाकार जूगु अवस्थाय् दकलय् न्हापां कृषि पेशाय् आश्रित नेवाःतय्त प्रत्यक्ष प्रभाव लात ।
तान्त्रिक बन्धुदत्त आचाजु, यलया किसान ललित ज्यापु व जुजु नरेन्द्रदेव वनाः बुंगद्यःयात कामारुकामाक्ष पर्वतं स्वनिगलय् हःगु खः धाइ । कलिगत सम्वत ३६०० पाखे बुंगद्यःयात कुरुवा लागाः जुयाः हःगु खः धाइ । थुगु ल्याखं स्वल धाःसा बुंगद्यःया ऐतिहासिक, सांस्कृतिक रुपं जक मखु सामाजिक रुपं नं उलि हे महत्व खने दुसा बुंगद्यःयात जीवनया निंतिं मदयेकं मगाःगु अन्ननाप नं तसकं स्वानाच्वंम्ह द्यः खः धकाः धायेफइगु अवस्था दु ।
LEAVE YOUR COMMENTS