इरान–अमेरिका विवादं चिकंया संकट

‘किसि किसि ल्वानाः घाँय् च्वदु’ । नेवाःतय् थ्व उखान कथं शायद आः नेपाःया लिसें दक्षिण एशियाया देय्त घाँय् जुइगु अवस्थाय् दु । अले ल्वाइपिं किसि जुइ – अमेरिका व इरान ।अमेरिका ला थःत सर्वशक्तिमान धया वयाच्वंम्ह किसि हे जुल, इरान धाःसा अमेरिका थें शक्तिशाली मखुसां पेट्रोलियम पदार्थ (चिकं)या निंतिं तःधंगु शक्ति देय् खः ।

अले थ्व हे चिकनय् नेपाःया लिसें दक्षिण एशियाली देय्तय्सं मार फयेमालीगु अवस्था वयाच्वंगु दु ।अमेरिकां ताःई न्ह्यवनिसें इरान विरुद्ध थीथी कथं नाकाबन्दी तया वयाच्वंगु दु । इरानयात आर्थिक रुपं धराशायी यायेगु निंतिं अमेरिकां इरानया चिकनय् नं प्रतिबन्ध तयातःगु दु । थ्व प्रतिबन्ध कथं इरानया चिकं न्याःगु देय्यात तकं अमेरिकां प्रतिबन्ध तयेफु ।

थ्व हे कारणं न्हापा चिकं न्यानाच्वंपिं युरोपेली कम्पनीतय्सं इरानपाखें चिकं कायेगु लगभग बन्द यायेधुंकूगु दु । छुं न्हि न्ह्यव तक चीन, भारत, जापान, दक्षिण कोरिया व टर्किं जक इरानंं चिकं न्याना वयाच्वंगु खः । अमेरिकां थुपिं देय्तय्त इरान पाखें चिकं न्याये फइगु धकाः बियातःगु म्याद वंगु मे २ तारिख निसें क्वचाःगु दु ।

अमेरिकां चीन लगायत भारतयात नं मे २ तारिख तक जक इरानं चिकं न्याये दइगु म्याद बियातःगु खः । थ्व म्याद क्वचायेवं यदि आः इरानं चिकं न्यात धाःसा भारत, चीन, जापान, दक्षिण कोरियायात नं अमेरिकां प्रतिबन्ध तइगु जुइ । थ्व हे कारणं आः दक्षिण एशियाली देशय् चिकनय् तःधंगु समस्या वइगु खनेदयाच्वंगु दु ।

खय्त ला नेपालं इरानपाखें तप्यंक चिकं न्याइमखु, तर नेपालय् गुलि नं चिकं वइ, व भारत पाखें वइ । अले भारतय् वइगु चिकं बछिं मल्याक इरान पाखें हे वइ । इरानपाखें चीन धुंकाः भारतं दकलय् अप्वः चिकं न्यायेगु याना वयाच्वंगु खः । भारतं इरानपाखें दँय् १३ अर्ब डलर बराबरया चिकं न्यानाच्वंगु दु । थ्व हे चिकं नेपालय् नं वइगु खः ।

यदि आः अमेरिकाया दबाबया कारणं भारतं नं इरानपाखें चिकं कायेगु बन्द यात धाःसा थुकिया असर नेपालय् नं पक्कां हे लाइ । खय्त ला अमेरिकां इरानया चिकनय् प्रतिबन्ध तयेगु झ्वलय् विश्वयात चिकंया हाहाकार जुइमखु धयागु आश्वासन बिया वयाच्वंगु दु । इरानं उत्पादन याइगु बराबरया चिकं अमेरिकाया ग्वाहालिमि देय्त साउदी अरब व युएर्इं उत्पादन यानाबी धयाच्वंगु दु ।

तर विज्ञतय्सं धाःसा इरानया चिकंया पूर्ति यायेत साउदी अरब व युएईं जक उत्पादन अप्वयेकां गाइमखु धयाच्वंगु दु । उमिगु कथं इरानया चिकंया पूर्ति यायेगु खःसा रुसं नं थःपिनि उत्पादन अप्वयेकेमाः ।

अमेरिकां छु चाहे जुयाच्वंगु दु ?
अमेरिकाया मू उद्देश्य धयागु इरानयात आर्थिक रुपं धराशायी यायेगु व थ्व धुंकाः इरानया सत्ता हिलेगु खः । इरानया अर्थतन्त्रया बल्लाःगु जग धयागु हे चिकं खः । चिकंया निर्यात हे पनाबिल धाःसा इरानया अर्थतन्त्र घ्वार्रं हे दुना वइ धयागु अमेरिकां सिउ । उकिं इरानं चिकं मी मफयेकेगु निंतिं इरानं चिकं न्याःपिंत तकं प्रतिबन्ध तयेगु ख्याच्वः अमेरिकां बियातःगु दु ।

थुकिया असर इरानय् खने नं दया वयेधुंकूगु दु । अमेरिकी प्रतिबन्ध लिपा युरोपेली देय्तय्सं जक चिकं मन्यायेवं इरानया अर्थतन्त्र डाँवाडोल जुइधुंकूगु दु । थन दँय्दसं प्यदुगंया ल्याखं मूल्यवृद्धि जुया वयाच्वंगु दु । इरानी मुद्राया तच्वःगु अवमूल्यन जुइधुंकूगु दु । थुकियात अझ दबाब बीफत धाःसा इरानय् सत्ता हे हिलेफइगु अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पया विश्वास दु ।

उकिं अमेरिका छुं नं हालतय् इरानया चिकं पित मछ्वयेगु रणनीतिइ दु । चीन, भारत, दक्षिण कोरिया, जापानयात इरानं चिकं न्यायेगु निंतिं अमेरिकां बिया वयाच्वंगु छुट नं वंगु बिहीवा मे २ निसें क्वचाःगु दु । थ्व म्याद फुइधुंकाः नं इरानं चिकं हल धाःसा अमेरिकां चिकं हःगु देय्यात नं प्रतिबन्ध तयाबीगु जुइ ।

इरानया तेवर
अमेरिकां चिकनय् प्रतिबन्ध तयाः थःगु अर्थतन्त्र डाँवाडोल यायेत स्वयाच्वंगुयात इरानी सत्तापक्ष थुकियात गैरकानुनी धयाच्वंगु दु । इरानी विदेशमन्त्री मोहम्मद जवाद जरीफं अमेरिकाया थ्व प्रतिबन्धयात कयाः लिसः बिइगु निंतिं थःपिंके यक्व विकल्प दु धायेधुंकूगु दु । जरीफं यदि अमेरिकां थःपिनि चिकं मीत पनाच्वन धाःसा थुकिया गम्भीर लिच्वः फयेमालीगु ख्याच्वः बिइधुंकूगु दु ।

यदि थथे हे जुयाच्वन धाःसा इरानं परमाणु अप्रसार सन्धिपाखें ल्हाः लिकायेफु । अथेहे इरानं चिकं ल्ह्ययेगु निंतिं सामारिक महत्वया होरमुल जलसन्धि मार्ग हे पनाबीगु ख्याच्वः बिउगु दु । इरानी सेनाया छम्ह उच्च पदस्थ जनरलं धाःगु दु, ‘यदि इरानया चिकं थनं पिहां वनीमखुसा निश्चित रुपं मेमेगु देय्या चिकं नं थ्व लँपु जुयाः वनेफइमखु ।’ यदि थथे जुल धाःसा विश्वय् चिकंया संकट जुइफु । अथेहे इरानपाखें परमाणु हतियार खतरा नं ब्वलनेफु ।

नेपालय् छु जुइ ?
नेपाःया चिकंया आपूर्ति आः भारतं छु पलाः ल्ह्वनी धयागु खँय् निर्भर जुइ । भारतं अमेरिका लिसे टक्कर हे कयाः इरानं चिकं न्याइ ला धयागु दकलय् तःधंगु न्ह्यसः खः । भारतया इरान लिसेया स्वापू चिकं न्यायेगुली जक सीमित मखु, सामरिक, रणनीतिक व सांस्कृतिक रुपं नं स्वापू क्वातु । अमेरिकाया ल्वापुइ साथ बीगु निंतिं जक भारतयात इरानपाखें ल्हाः लिकाये अःपू मजू ।

अथे खःसां भारतीय पेट्रोलियम मन्त्री धर्मेश प्रधानं छगू ट्विट यासें भारतय् कच्चा चिकंया आपूर्ति सुनिश्चित यायेगु निंतिं सरकार न्हूगु योजनासहित तयार दु व मेमेगु देय्पाखें तःधंगु मात्राय् चिकं आपूर्ति यानाःसां चिकंया माग पूवंकेगु जुइ धाःगु दु । पेट्रोलियम मन्त्रीया धापू कथं भारतं नं इरानं चिकं मकासे मेमेगु देशं चिकं आपूर्ति यायेफु धयागु खनेदु ।

यदि भारतं इरानपाखें चिकं कायेगु बन्द यानाः मेमेगु देशं चिकं कायेगु सुरु यात धाःसा थौंकन्हय् गुलि चिकं आयात यानाच्वंगु खः, उलि हे वइ कि मवइ धयागु खं नं नेपालं थःत माक्वः चिकं हयेफइ कि मफइ धयागु निर्भर जुइ । यदि मेगु देशं उत्पादन यायेमफया भारतं हे म्हो जक चिकं हयेमाःगु अवस्था जुल धाःसा थुकिया लिच्वः तप्यंक नेपाःयात लाइगु जुइ ।

कच्चा चिकंया आपूर्ति हे म्हो जुल धाःसा भारतं थःगु बजाःया मागः पूवंकाः ल्यं दुसा जक नेपाःयात चिकं बीगु जुइ । अथे जुल धाःसा नेपाःयात याकनं चिकंया संकट नं वयेफु । वर्तमान अवस्थाय् इरानलिसे राजनीतिक–सांस्कृतिक रुपं नं स्वापू दुसां भारत अमेरिका विरुद्ध दनीगु धाःसा खनेमदु ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS