राजनीति तःधं कि संविधान ?

सिद्धान्त तःधं कि व्यवहार तःधं ? धकाः न्यन धाःसा गुलिसिनं सिद्धान्त धाइ व गुलिसिनं व्यवहार तःधं धइगु लिसः बी । थःथःगु पक्षय् तर्क नं तइ । गुलिं सिद्धान्तया लिउलिउ ब्वाँय् वनीपिं दुसा गुलिं व्यवहार जक स्वयाः वनीपिं नं दु। तर जीवन चिकुला जक मखु, ताल्ला नं खः, न्हिन जक मखु, चान्ह नं खः । तुयुगु जक मखु, हाकुगु नं खः, ह्याउँगु जक मखु, वाउँगु नं खः । उत्तरी धुर्व जक मखु, दक्षिणी धुर्व नं खः । सिद्धान्त धइगु नं व्यवहार स्वयाः दयेकातःगु वा चिनातःगु मान्यता जक खः । अले उकिं लिपाया व्यवहारयात निर्देशित यायेत तिबः जूवनी । गुगुं सिद्धान्तकथं व्यवहार न्ह्याकेबलय् मजियाः वा मछिना वल धाःसा सिद्धान्तय् संशोधन नं जुइफु । अथे जूगुलिं सिद्धान्त मंत धाःसा मिखा मदु थें जुइसा व्यवहार मंत धाःसा ल्हाःतुति मदुथें जुइ ।

थ्व हे खँ राजनीति तःधं कि संविधान तःधं ? धइगु सम्बन्धय् नं लागू जुइ । न्हापा न्हापा ला संविधान धइगु हे मदु। हुकुमी शासन । जुजुपिनि सनकय् देय् न्ह्याइगु। थुकिं जनतायात अन्याः अत्याचार जूगु जक मखु, देय् नं स्यन । थथे जुयाः हे संविधान माःगु खः, ऐन, कानून व नियम माःगु खः । सकलें उगु नियम दुने च्वन धाःसा जक देय् बांलाक न्ह्याइगु खः । देसय् शान्ति सुरक्षा कायम जुयाः सकलें उन्नति प्रगतिया लँपुइ न्ह्याइगु खः । छम्हेसिनं मेम्हेसित त्यल धाःसा मेम्हेसिनं थः बल्लाका वयाः जिउला, बल्लाःम्ह मनूया भर कयाः जिउ, मेम्हेसित नं त्यलेत स्वइ । मनूत थुकथं न्ह्यायेगु खःसा जंगली अवस्थाय् हे लानाच्वनी । सभ्यता व संस्कृति धइगु दइमखु ।

आः वयाः नेपाः अधिराज्यया संविधान २०४७ व संविधानसभां दयेकूगु २०७२ सालया संविधान स्वयेगु खःसा विदेशी संसदीय व्यवस्थाकथं हे नेपाः अधिराज्यया संविधान २०४७ सालय् प्रधानमन्त्रीं संसद विघटन यायेदुगु व्यवस्था तल । तर नेपाःया नेतात विदेशी नेतात थें मखुगु जुयाच्वन ! इमिसं लोकतन्त्रया मू व मान्यता मथू जुयाच्वन । उकिं यानाः उगु धारायात थःगु हतियार जक दयेकल । थुकिं अनावश्यक चुनाव व त्रिशंकु संसद जुयाः विकृति व विसंगति जक न्यन । अथे जुयाः उकियात चीत हे २०७२ सालया संविधानय् प्रधानमन्त्रीं संसद विघटन यायेदइगु अधिकारयात हे चीकल । संविधानकथं गुगुं दलया बहुमत वल धाःसा ला खँ हे मंत । वं हे सरकार दयेकाः चले याइगु जुल । तर यदि त्रिशंकु संसद जुयाः निगू स्वंगू दल मिले जुयाः सरकार दयेकल वा दकलय् आपाः सिट वःगु दलं सरकार दयेकल धाःसां ३० न्हुया दुने संसदय् बहुमत सिद्ध यायेमाः । २०५१ सालय् मनमोहन अधिकारी प्रधानमन्त्री जुयाः दकलय् तःधंगु दलया हैसियतं सरकार दयेकूबलय् छक्वःया निंतिं कांग्रेसं नं भोट तयाः बहुमत खाका बिउगु खः । तर छुं जुयाः उकथंया सरकारयात भोट मबिल धाःसा संसदय् बहुमत सिद्ध मजूगु सरकार कायम जुइमखु। जनतायाके हाकनं न्हूगु म्यान्डेट काये माली । उकिं संविधानं सरकारयात संसदया बहुमतया समर्थन दयेमाः धइगु सिद्धान्त कय् च्यानाच्वंगु दु। थ्व वास्तवय् संसदीय लोकतन्त्रया मू व मान्यता नं खः । तर उकथं जुइमफुगु अवस्थाय् धाःसा संसद विघटन यानाः चुनावय् वने हे माली व वनी । थुज्वःगु अवस्थाय् संसद विघटन यायेगु सिफारिस याइम्ह प्रधानमन्त्री हे जुइसा राष्ट्रपतिं विघटनया घोषणा याइ । तर संविधानं संसद विघटन जुइगु अवस्था क्यनातःकथं सही याइपिं प्रधानमन्त्री व राष्ट्रपतिया ज्या ला खाली रिट पुरा यानाबीगु जक खः, वास्तविकता इमिगु हे अधिकार मखु ।

प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीं अधिकार हे बिया मतःसां संसदयात फ्वंसि दयेका बिउगु धइगु खँ थुइकेत थाकु मजू। नेपाःया नेतात धइपिं लगातार हे माकः हे जुया जूगु दु धइगु खँ नं थुकिं खनेदत । थ्व घटनां यानाः संविधानयात राजनीतिं मिचे याःगु, क्वत्यःगु खनेदत ।

वास्तवय् विदेशय् जुयाच्वंगु संसदीय अभ्यासकथं नेपालय् संसद विघटन यायेगु अधिकार प्रधानमन्त्रीयात २०४७ सालया संविधानय् च्वया बिउबलय् नेपालय् माकःयात फ्वंसि बिउथें याना बिउगुलिं २०७२ सालया संविधानय् उकिया मतः । तर आः प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीं अधिकार हे बिया मतःसां संसदयात फ्वंसि दयेका बिउगु धइगु खँ थुइकेत थाकु मजू । नेपाःया नेतात धइपिं लगातार हे माकः हे जुया जूगु दु धइगु खँ नं थुकिं खनेदत। थ्व घटनां यानाः संविधानयात राजनीतिं मिचे याःगु, क्वत्यःगु खनेदत ।

संविधान धइगु सिद्धान्त खःसा राजनीति धइगु व्यवहार खः धकाः नं झीसं थुइके जिउ । न्हापा जुजु संविधान स्वयां च्वय् च्वना च्वंगुलिं वयात नं संविधानय् दुने तयेत हे आन्दोलन व संघर्ष जूगु खः । उकिं ल्हाः द्यःने लाःपिंसं ल्हाः द्यःने हे लाकेत ला स्व हे स्वइ, राजनीतिक हतियार छ्य हे छ्यली । तर सर्वसाधारणं ला अथे जुइके बीमजिउ धइगु खँ हे थनथाय् पाय्छि जुइ । छम्ह बल्लाःम्हेसिनं यात धाःसा लिपा मेपिं नं बल्लाकेत स्वइ व थः बल्लाकाः अथे हे यायेत स्वइ । थ्व लँपु उन्नति प्रगति व समृद्धिया लँपु जुइमखु, शक्ति संघर्षया लँ जू वनी । २००७ सालनिसें हे नेपालय्श क्ति संघर्षया राजनीति जुयाः उन्नति प्रगति जुइ मफुत, आः राजनीतिक विवादयात जनतां हे ल्यःपिं प्रतिनिधिमार्फत संविधान दयेकाः ज्यंके धुंकाः छगू सुस्थिर राजनीतिक व्यवस्था कायम जुइ व देय्यात समृद्धिया लँपुइ यंकेफइ धकाः मनूतसें विचाः याःगु खः । तर अथे मजुल ।

संविधानसभां नेपालय् राजनीति याना वयाच्वंगु दलतय्त ला जीकाबिल, छिंकाबिल । तर थनया आदिवासी जनजाति, मधेसी, दलित, महिलाया समस्या मज्यंकूनि । उकिया निंतिं हे अझं अग्रगमनया राजनीति यायेमाःगु दु धकाः धयाच्वंगु खः । तर दल दुनेया शक्ति व नेतातय्त हे लुधंक राजनीति यायेगु अवस्था मवःनिगु जुयाच्वन । प्रधानमन्त्री जूम्हसिनं खुफिया विभाग नं थःगु हे अन्तर्गत तल, सर्वोच्च अदालतय् नं थः हे मनू तल, अख्तियारय् नं थः हे मनू तल, निर्वाचन आयोगय् नं थः हे मनू तल । थुकिं यानाः न्हापाया दरवार बराबर शक्तिशाली जुल । तर नापनापं जुयाच्वंपिं पासापिं हाःनाः मदुपिं जुल । छुं खँ चले मजुल धकाः नं संघर्ष न्ह्याःगु हे खः ।

मेखे थः पासापिंत च्यः दयेकाः शक्तिशाली जूम्ह पासां जवंखवंया शक्तिकेन्द्रनाप साँठगाँठ यानाः न्ह्यागुं यायेत तयार जुयाच्वंगु दु धइगु खँ नं पिहां वयाच्वंगु हे दु। थुकिं यानाः माधव नेपाल, झलनाथ थुज्वःपिं नेतात नं वयागु कार्यकर्ता जुइगु ला कि वयागु कार्यकर्ता जुइगु धइगु अवस्था नं वःगु हे खः । कार्यकर्ता मखु धइगु खँ ब्वयेत नं नां जकया जूसां पद कायेमाःगु अवस्था नं वःगु हे धायेमाः ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS