तोखाया थीथी ध्वाखा

तोखा धयागु नामं प्रसिद्ध पुलांगु नेवाः नगर निवेश इतिहासय् ल्वःमनाच्वंगु यत्थे सीदु । उत्तर मध्यकालिक अवस्था थ्यंकः वःबलय् थ्व ला कान्तिपुर महानगरया उपनगर जुयाच्वन । अले महानगर थ्वहे उपनगर जुकाः नुवाकोट व्यापार केन्द्रय् थ्यंकीगु खः । हाकनं थुगु नुवाकोट केन्द्र जुकाः सँदेशया व्यापार केन्द्र केरुङ्ग थ्यंकाः नेवाःतय्सं मध्यकालिक अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार समेत न्ह्याकाच्वंगु खँ नं झीसं ल्वःमंके मफइगु आर्थिक इतिहास खः ।

न्हापाया थ्व हनेबहगु पुलांगु खँ थौंकन्हय् तोखामितसें हाकनं छक्वः लुमंके मालाच्वंगु दु । थौंकन्हय् तोखा नगरपालिकाया गठन जुसेंलिं थ्वया आर्थिक पक्ष नागरिक जीवन न्ह्यानाच्वंगुलिं थुकियात तिबः बियाच्वंगु इतिहास नापनापं न्ह्यथने माःगु खः । उकिं पुलांगु तोखाया नगर निवेश विषयक परिचर्चा भतिचासां थन यायेत्यनागु दु ।

तोखा उपनगर निवेशया अध्ययन यायेत आधारभूत तथ्यत थन यक्व हे न्हनावने धुंकल । छचाःखेरं पःखालं चाःहुइकातःगु तोखा उपनगर खंपिं थन सुं छम्ह हे दइमखुत । न त थुकियागु दसि क्यनातःगु ऐतिहासिक दस्तावेज सुं छम्हेसिनं क्यनातःगु हे दु । उकिं तोखाया पुलांगु उपनगर निवेशया अध्ययन ज्या न्ह्यायेमा धयागु तातुनाः थुगु ऐतिहासिक च्वखँ न्ह्यथनाच्वनागु दु ।

१. दक्षिण ध्वाखा
तोखा नगर निवेश अध्ययनया निंतिं थौंकन्हय् छगू हे जक ध्वाखाया प्रतीक ल्यनाच्वंगु दु, व खः –येता ध्वाखा । थौंकन्हय् किसि दुत यनेफइगु थ्व ध्वाखा थन मध्यकालिक नगर निवेशया खास अवशेष मखु । थ्व थासय् न्हापा चिकिधंगु ध्वाखा धस्वानाच्वंगु खः । अले थ्व हे ध्वाखालिसें स्वाकाः नगर निवेशया पःखालं चाःहुलाच्वंगु खः ।

थनया पुलांगु ध्वाखां पिने स्थापित ल्वहंहिति छधाःया अवशेष धाःसा थौंकन्हय् नं ल्यनाच्वंगु दनि । थुगु ल्वहंहितिया जःखः न्हापा फलेचा दइगु ला स्वाभाविक खः । तर थौंकन्हय् थज्याःगु फलेचाया चिं जक हे थन ल्यनाच्वंगु धाःसा खनेमदु । थ्वहे हितिगाः पुलावनाःलि न्हापा ध्वाखाया परिखा अर्थात खाइचिं नं चाःहुलाच्वनीगु खः ।

थौंकन्हय् थुगु येता ध्वाखां पिनेया खाइचिं नं स्वयेत मदये धुंकल । थ्व येता ध्वाखाया परिखा त्वपुइक ध्वाखाया खापा चालाच्वनीगु खः– न्हिछि तक । बहनी जुलकि थ्व खापा खिपतं सालाः ध्वाखा तीगु ज्या जुइ । अले कन्हय्कुन्हु सुथय् मजूतले खापा चाली मखुत । उबलय् तक सुं नागरिक थन देशय् दुहां वने खनीमखुत ।

थज्याःपिं न्ह्याम्हं ल्वहंहिति जःखः च्वंगु फलेचाय् चछि बिते यायेमाः । ध्वाखां दुने दुहां वनाःलि दर्शन यायेत स्थापित गणेद्यः थौंकन्हय् नं न्हापाया थासय् हे दनि । थन ल्वहंहितियात लःया मुहान नगर दुनेह े जुयाच्वंगु नं प्रत्यक्ष हे जू । थुगु ल्वहंहितिया अवशेष दुने उत्तरपाखे हितिफुस धयागु त्वाः थौंकन्हय् नं ल्यनाच्वंगु हे दनि । अले ध्वाखां दुनेया न्हापांगु वस्तीयात ध्वाखासि धाइगु खः ।

२. उत्तर ध्वाखा ः गणेश ध्वाखा
तोखा नगर निवेशया चर्चा यायेबलय् दक्षिण ध्वाखाया सिवय् उत्तरी ध्वाखायात बिस्कं न्ह्यथनेमाः । थुकिया छगू हे जक हुनि खः थ्व ध्वाखां तोखा उपनगरया भौगोलिक अवस्थिति क्यनाच्वंगु दु । थ्व उपमनगरयात गन्ह स्वरुप क्यनेत पाःचां क्वथ्याक्क थन हे सुरु जुयाच्वंगु दु ।
थुगु उत्तरी ध्वाखाया न्ह्यःनेसं दक्षिण स्वकाः नगरया थान गणेश मन्दिर स्थापित जुयाच्वंगु दु ।

टोखा उपनगर निवेशया अध्ययन यायेत आधारभूत तथ्यत थन यक्व हे न्हनावने धुंकल । छचाःखेरं पःखालं चाःहुइकातःगु टोखा उपनगर खंपिं थन सुं छम्ह हे दइमखुत । न त थुकियागु दसि क्यनातःगु ऐतिहासिक दस्तावेज सुं छम्हेसिनं क्यनातःगु हे दु ।

उकिं थ्व ध्वाखायात स्थानीय जनमानसय् गणेशध्वाखा धाइपिं नं दु । थुगु ध्वाखां अझ उत्तरपाखे स्वयाच्वंगु लँपुयात चण्डेश्वरी मार्ग धयाच्वंगु दु । अले थनं उत्तर पश्चिम स्वयाः क्वथ्याक्क वन धाःसा गुर्जे भञ्ज्याङ्गया मूलँपु वयाच्वंगु दु । थ्वहे गुर्जे भञ्ज्याङ्ग पुलाः न्हापान्हापा नुवाकोट व्यापार केन्द्रय् थ्यंकः वनीगु खः ।

आः थ्व हे उत्तर ध्वाखाया खवय् लाक्क मध्यकालिक भिंद्यःया मूर्ति स्वनातःगु दु ।थ्वयात बिस्कं तःधिकः यानाः थनातःगु जुयाः थुकिं प्राचीन व्यापार मार्ग धकाः हे संकेत बियाच्वंगु नं यत्थे सीदु । थुगु उत्तरी ध्वाखाया क्वसं ल्वहंहिति छधाः व फलेचा छगू दयेमाःगु खः । परन्तु थौंकन्हय् थन ल्वहंहितिया अवशेष तकं मदयेधुंकल । नापं ध्वाखायात तःधं यानाः पुनरुद्धार जुयाच्वंगुलिं थन पःखाः नापं परिखाया पुलांगु चिंत न्हनावने धुंकूगु खँ धाःसा थुइकेत थाकु मजू ।

३. पश्चिम ध्वाखा ः नासःपाः
तोखा उपनगरया संस्थान हाकनं छक्वः स्पष्ट याना क्यनेगु ज्या थनया पश्चिम ध्वाखां न्हापां यानाच्वंगु यत्थें सीदु । थ्वहे ध्वाखाया लागाय् तोखा उपनगरया नासःद्यः स्थापित जुयाच्वन । थन क्वथ्याक्क ल्वहंत्वाथः दयेकाः पाःचा छगू पुलाकथं हे ल्यनाच्वंगु दनि । थ्वयात तोखामितसें नासःपाः धकाः हे धाइगु जुयाच्वन ।

थौंकन्हय् थ्व नासःपाःचिया फुसय् च्वंगु पुलांगु ध्वाखा धाःसा मदयेधुंकल । थुगु थासय् लिपचा चुक, ओंजः चुकं पुलांगु भौतिक आधार क्यनाच्वंगु दनि । आः वयाः थन नासःपाः च्वसं छगू प्रतिकात्मक ध्वाखा न्हूकथं स्थापित यायेमाःगु समयोचित माग जुइफु । थ्व मागया तोखा नगरपालिकापाखें पहल जुइमाःगु खः । थुकिं तोखा उपनगरया पुलांगु संस्थान क्यनेत तिबः बियाच्वनी ।

४. पूर्वी ध्वाखा तनाच्वन ः चागल ध्वाखा
तोखा उपनगरया ध्वाखात मध्ये पूर्वी किनारपाखे च्वंगु ध्वाखा बारे थौंकन्हय् सुयाकें हे चिउताः मदु धाःसां जिउ । थन पूर्वी किनारयात चाःगल धाइगु खँग्वः जक न्यनाच्वंगु दु । थ्व हे ‘चाःगल’ खँग्वलं तोखाया पुलांगु नगर निवेशयात संकेत यानाच्वंगु खँ झीसं थुइकेफु ।
थुकथं तोखाया पूर्वी किनारय् ‘चागल ध्वाखा’या निर्माण मध्यकालय् जुयाच्वंगु खँ बिस्कं चर्चा यायेबह जू ।

थौंकन्हय् थ्व ध्वाखाया अवशेष छुं हे खनेमदु । परन्तु न्हापा थन ध्वाखाया अस्तित्व क्यनेगु ज्या धाःसा ल्वहंहितिया अवशेषं क्यनाच्वंगु दनि । थुथाय् तोखा नगरया मू बनोट क्वथ्यानाच्वंगु जुयाः थन चागल ध्वाखां पिने ल्वहंहिति दयाच्वंगु खँ प्रमाणित यानाच्वंगु दु । थ्व ध्वाखा तोखाया पूर्वी पाखाय् विष्णुमति खुसिया च्वसं लानाच्वंगु खः ।

थन ल्वहंहिति जःखः न्हापा फलेचा नं अवश्य दयेमाः । तर गुगु इलय् थन च्वंगु फलेचा न्हनावन धयागु खँ थौंकन्हय् ल्वःमनाच्वंगु दु ।
न्हापा चाःगल ध्वाखा लिसें स्वाकाः गन्ह निर्माण जुयाच्वंगुलिं थ्वयात ‘चाःगः’ धयागु खँग्वलं संकेत बियाच्वंगु धकाः थुइकेमाल । थन पुलांगु भूगोल स्यंकेगु ज्या आपलं जुयाः थन हितिं लः महाये धुंकल ।

नापं ध्वाखा मदसेंलि ध्वाखां पिनेया परिखा चिं सुदूधा न्हने धुंकल । तर ल्वहंहितिं धाःसा थनया पुलांगु ध्वाखायात लुमंका बिउगु दनि । उकिं थन थासय् ल्वहंहिति फुसंतुं पुलांगु ध्वाखाया प्रतीक स्वरुप छगू ध्वाखा तोखा नगरपालिका पाखें हे निर्माण जूसा तोखा उपनगरया हे छगू स्मारक जुइ धकाः थन तातुनाच्वना ।

तोखा नगर निवेशया प्रसंग न्ह्यथनेगु थपालेया कुतलय् छता खँ तिफ्यायेत थाकुयाच्वन । नेवाः नगर निर्माणया वास्तु सिद्धान्त कथं ध्वाखां पिने प्वःत व ध्वाखां दुनेसं लाक्क नाय् बस्तीया निवेश अपेक्षित यानातःगु खः । थुकिं नेवाः नृतत्व शास्त्र (ब्लतजचयउययिनथ)यात नं बः बियाच्वंगु खनेदु ।

थन तोखा उपनगरया उत्तर ध्वाखा अर्थात गणेश ध्वाखां पिने प्वःतय् बस्ती न्हापा दु धाइगु खँ न्यना । नाय् वस्ती धाःसा नासःपाःचिया दुने (ध्वाखा दुने) लाःगु खँ जक न्यनेदत । परन्तु प्वःतय् वस्ती व नाय् वस्तीया ज्याथजिथि दुजःतय्के प्रत्यक्ष न्यनेकने यानाः थुगु अध्ययन क्वचायेकेगु अवसर थपाले चूमलात ।

तोखा नगर निवेशया प्रसंगय् थन नेवाः वस्तीयात सांस्कृतिक विभाजन कथं निगू पक्षय् ब्वथलातःगु खनेदु । दक्षिण पाखेर सरस्वती देगःया नां क्वकयाः सरस्वती लागा धयाच्वंगु दुसा उत्तरपाखेर प्रसिद्ध चण्डेश्वरी स्थानया नामं चण्डेश्वरी लागा धकाः तोखा उपनगर वस्ती हे विभाजित जुयाच्वंगु थौंकन्हय् नं कायम हे दनि ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS