नेवाः स्वायत्त क्षेत्रया निंतिं न्ह्याःवनेमाः

नेपाः संघीय संरचनाय् वनेधुंकाः न्हय्गू प्रदेशया नां छु तयेगु धइगु बारे ब्यापक बहस जूगु खःसा गुलिं गुलिं प्रदेशया नां धाःसा भौगोलिक पहिचानया आधारय् साझा नां धकाः सम्बन्धित प्रदेशया संसदपाखें तयेधुंकूगु दु । सम्बन्धित प्रदेशय् दुपिं आदिवासी जनजातितय्गु असन्तुष्टिया बाबजुद नं दुई तिहाइ बहुमत दुपिं सांसदतय्सं पार्टीया नेतृत्वं बिउगु निर्देशनयात स्वीकार यानाः प्रदेशया नां तःगु खः ।

संविधानसभापाखें जारी याःगु संविधानं हे थःपिंत विभेद यात धकाः आदिवासी जनजाति, उत्पीडित समुदायपाखें असन्तुष्टि प्वंका वयाच्वंगु इलय् हाकनं प्रदेशया नांया सवालय् नं असन्तुष्टी प्वंका वयाच्वंगु हे जुल । थ्वहे दथुइ ३ नम्बर प्रदेशया नांया सवालय् नं नेपाःया आदिवासी जनजातितय्सं सरोकार क्यनाः नेवाः–ताम्सालिङ प्रदेश नां तयेमाः धकाः सः थ्वयेकेगु नापं थःगु हे कथं दबाब मबिउगु नं मखु ।

अथे हे नेवाःतय्गु दथुइ ३ नम्बर प्रदेशया नां नेपालमण्डल तयेमाः धकाः नं सः थ्वयेकेगु ज्या यानाच्वंगु जूसां संस्थागत रुपं धाःसा ज्या जुयाच्वंगु खने मदु । नेवाः, तामाङ नापं आदिवासी जनजातितय्सं मंकाः कथं नेवाः ताम्सालिङ प्रदेश नां तयेमाः धकाः संघर्ष यानाच्वंगु दु । अथे जूसां नं ३ नम्बर प्रदेशया राजनीतिक समीकरण नापं सांसदतय्गु संख्या स्वल धाःसा नेवाः ताम्सालिङ प्रदेश धकाः नां च्वनीगु संभावना तसकं म्हो जक दु ।

आःया अवस्थाय् ३ नम्बर प्रदेशया नां बागमति वा मेगु छुं नं कथंया भौगोलिक पहिचानया आधारय् साझा पहिचान धकाः नां तइगु सम्भावना अप्वया वयाच्वंगु दु । आः तक राजनीतिक दलया प्रदेश सांसदतय्सं म्हिताच्वंगु भूमिका व प्रमुख दलया नेतातय्गु भूमिका व भावना थुइकाः स्वयं आन्दोलनकारीतय्सं नं ३ नम्बर प्रदेशया नां नेवाः–ताम्सालिङ प्रदेश नां तइगु अवस्था मदु ।

अय्नं आश यायेमाः अले सः तयाच्वनेमाः धकाः दबाब बीगु ज्या जक यानाच्वंगु खनेदु । नेपाःया आदिवासी जनजाति, मधेसीनिसें उत्पीडित समुदायपाखें संविधानप्रति असन्तुष्टी प्वंका वयाच्वंगु अले प्रदेशया नांया सवालय् नं सः थ्वयेका वयाच्वंगु अवस्थाय् राजनीतिक दलया नेतात नं थुगु सवालय् यःसां मयःसां न्ववायेत बाध्य जुयाच्वंगु दु ।

आः तक राजनीतिक दलया प्रदेश सांसदतय्सं म्हिताच्वंगु भूमिका व प्रमुख दलया नेतातय्गु भूमिका व भावना थुइकाः स्वयं आन्दोलनकारीतय्सं नं ३ नम्बर प्रदेशया नां नेवाः–ताम्सालिङ प्रदेश नां तइगु अवस्था मदु ।

आदिवासी जनजाति, मधेशी नापं उत्पीडित समुदायया माग पूरा यायेमाः धायेगु यानाच्वंगु दु । प्रमुख दलया नेतातय्सं नाप नापं सांसदतय्सं नं आदिवासी जनजाति, उत्पीडित समुदायया माग सम्बोधन यायेमाः धायेत बाध्य जुयाच्वंगु धइगु रहरं मखु बाध्यतां खः । उकथं न्ववायेगु ज्या मयात धाःसा कन्हय् वनाः आदिवासी जनजातिनिसें उत्पीडित समुदाय थःपिंनाप तापाना वनी धइगु ग्याःचिकु उमिके दु ।

नेपाःया संविधानय् व्यवस्था जुयाच्वंगु अले यायेगु धकाः धयातःगु ज्या जक यायेत दबाब बीगु ज्या जुल धाःसा कन्हय् वनाः पहिचानया मुद्दायात न्ह्यःने यंकेत नापं नेवाःतय्गु भाषा, जाति, संस्कृति नापं सभ्यतायात ल्यंकाः तयेगु अले नेवाःतय्त न्ह्यःने यंकेगु छगू आधार जुइफु ।

व धइगु स्वनिगःयात नेवाः स्वायत्त विशेष क्षेत्र घोषणा याकेफत धाःसा स्वनिगः धइगु नेवाःतय्गु आदिभूमि खः धइगु सवालय् सुनानं निगू मत क्यने मफइगु वर्तमान अवस्थाय् नेवाः स्वायत्त क्षेत्रया सवालया मुद्दा ल्ह्वनेगु धइगु संवैधानिक अधिकार नापनापं फुक्क नेवाःतय्त छप्पँ छधी याये फइगु अवस्था दु ।

नेपाःया संविधानय् विशेष क्षेत्र, स्वायत्त क्षेत्र व संरक्षित क्षेत्र धकाः दयेकेफइगु व्यवस्था यानातःगु दु । संविधानय् स्वंगू तहया सरकार केन्द्रीय सरकार अर्थात संघीय सरकार, प्रदेश सरकार व स्थानीय सरकारया व्यवस्था दुसा अनं लिपा विशेष क्षेत्र, स्वायत्त क्षेत्र व संरक्षित क्षेत्रया व्यवस्था नं दु ।

संविधानया भाग ५ या राज्यया संरचना व राज्यशक्ति बाँडफाँडय् दुगु धारा ५६ अन्तर्गतया ५ नम्बरय् उगु खँ उल्लेख यानातःगु दु । उगु धाराय् च्वयातःगु दु कि ‘संघीय कानून बमोजिम सामाजिक सांस्कृतिक संरक्षण व आर्थिक विकासया निंतिं विशेष, संरक्षित वा स्वायत्त क्षेत्र कायम यायेफइ ।’

थुकिया अर्थ स्वनिगःया येँ जिल्ला, यल जिल्ला व ख्वप जिल्ला आदिवासी नेवाःतय्गु आदिभूमि जूगुलिं थुगु लागायात नेवाः विशेष क्षेत्र वा नेवाः स्वायत्त क्षेत्र धकाः घोषणा याये फइगु अवस्था दु । स्वनिगःयात नेवाः स्वायत्त विशेष क्षेत्रया रुपय् घोषणा यायेफत धाःसा कन्हय् वनाः स्वनिगलय् नेवाःतय्गु सांस्कृतिक, धार्मिक, भाषिक नापं फुक्क सवाल दुथ्याकाः नेवाः पहिचानयात हे लिच्वः लाइगु कथं ज्या यायेत नेवाःतय्के सहमति कायेमाः धाये फइगु अवस्था वइ ।

थुगु खँय् न्ह्यागु हे राजनीतिक दलया नेतांनिसें कार्यकर्तातय्सं तकं विरोध याये फइ मखु । थुकिया अर्थ नेवाःतय्गु पहिचान ल्यंकेमाः, पहिचानयात संरक्षण यायेमाः, विकास यायेमाः धइगु सवालय् तकं छगू आम सहमति जुइ । उकिं नेवाः अधिकारयात ल्यंका तयेगु नापं कन्हय् वनाः प्रदेशय् हे नेवाःतय्गु विशेष अधिकार दयेमाः धकाः सः तयेगु छगू तःधंगु आधार जुइ ।

नेवाःतय्गु पहिचान ल्यंका तयेगु नितिं थ्व छगू तःधंगु ज्या जुइ । देय्या राजधानी हे स्वनिगलय् जुयाच्वंगु अवस्थाय् स्वनिगलय् हे नेवाः पहिचान सुरक्षित, विकास नापं संरक्षण यायेगु ज्या यायेगु धइगु प्रदेश सरकारं जक मखु केन्द्रीय सरकारं नं प्राथमिकता बीत बाध्य जुइ ।

स्वनिगःयात नेवाः विशेष स्वायत्त क्षेत्र घोषणा याकेफत धाःसा नेवाःतय्गु नितिं जक मखु समग्र नेपाःया आदिवासी जनजातितय्गु निंतिं नं पहिचानया आन्दोलन न्ह्याकेगु नितिं छगू आधार जुइफइ । छगू कथं पुसा जुयाच्वनी ।

नेवाः पहिचानया आधारय् प्रदेशया नां तयेगु निंतिं पहल यायेगु व दबाब बीगु ज्या ला छगू कथं याना हे च्वँच्वं हे नं संविधानय् हे दुकथं स्वनिगःयात नेवाः स्वायत्त विशेष क्षेत्र घोषणा याकेगु नितिं नं सः थ्वयेकेगु व माःगु कथंया पहलकदमि यायेगु नितिं नेवाः पहिचान पक्षधरत सकलें छप्पँ जुया वनेमाःगु अवस्था दु ।

संवैधानिक व्यवस्था कथंया नेवाः स्वायत्त विशेष क्षेत्रयात कयाः आः थत्थें हे राजनीतिक दलया नेतात छगू हे थासय् तयाः वहस शुरु यायेमाः । थुगु खँयात कयाः वहस न्ह्याकल धाःसा छुं नं पार्टीया नेतातय्सं छुं नं कथंया असहमति प्वंकेफइगु अवस्था मदु । छुं नं कथंया अधिकार कायेगु नितिं असहमति मदइगु थासं बांलाःगु थासं हे ज्या न्ह्याकेमाः ।

ज्या यायेगु झ्वलय् गुगु ज्या यात धाःसा सफल जुइ उगु हे थासं शुरु यायेमाः । छगू ज्या सफल जुल धाःसा मेगु ज्या यायेगु नितिं लँपु चालीगु खः । उकिं स्वनिगःया आदिवासी नेवाःतय्गु नितिं सफल जुइगु ज्या यायेगु धइगु हे थ्व इलय् नेवाः स्वायत्त विशेष क्षेत्र स्वनिगःयात घोषणा याकेगु जुइफु । थुगु खँयात कयाः नेवाः समुदाय दुने वहस शुरु यायेमाःगु अले माःगु कथंया पहलकदमी यायेमाःगु आवश्यकता दु ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS