उपत्यका प्राधिकरण छाय् खारेज यायेमाः ?

राजधानी येँ देय्या छेँ दयेकेगु लागिं न्हापा दयेकातःगु भवन निर्माणसम्बन्धी मापदण्ड येँ महानगरपालिकां संशोधन यायेवं उकी उपत्यका विकास प्राधिकरणं पंगः थं वःगु दु । येँ मनपां दयेकूगु भवन निर्माण सम्बन्धी न्हूगु संशोधन प्राधिकरणं तयार याना तःगु संशोधन स्वयां ‘कमजोर’ जूगुलिं उकियात लित कायेमाः धइगु तर्क प्राधिकरणं तःगु दु । उकिया लिसल मनपां थःपिंसं दयेकागु मापदण्ड मिले मजू धकाः आदेश बीगु अधिकार प्राधिकरणयाके मदु धासें बरु थ्व प्राधिकरण धाःगु निकाय हे खारेज यायेमाः धइगु प्रस्ताव न्ह्यःने हःगु दु । फलतः आः मनपा व प्राधिकरणया विवाद भवन मापदण्डय् जक सीमित मजुसे न्हूगु विषयवस्तुइ प्रवेश जूवंगु दु ।

स्वनिगःया थीथी थासय् स्थानीय जनताया छेँ थुनाः सतक विस्तार यायेगु ज्या न्ह्याकेवं उपत्यका विकास प्राधिकरण स्वनिगःया स्थानीय जनताया दथुइ छम्ह राक्षसया रूपय् चित्रण जूवंगु खः । जनतायात न्यागः ध्यबा मुआब्जा तकं मबिसे उमिगु छेँ थुनाः जग्गा अधिकरण यानाः कायेगु निरंकूश शैलीइ प्राधिकरण कुहां वयेवं स्वनिगःया जनतां थ्व संस्थाया विरोध याना हःगु खः । आः स्वनिगःया वहे जनतां त्याका छ्वःपिं जनप्रतिनिधितय्गु स्थानीय सरकारलिसे थ्व निकायया टक्कर शुरु जूगु दु । छगू सरकारी निकायं स्वयम् सरकारलिसे हे टक्कर कायेगु ज्या यात धाःसा उगु संस्थाया औचित्य बारे नं बिचाः यायेमालीगु स्वाभाविक खः ।

उपत्यका प्राधिकरण व येँ महानगरपालिका दथुइ विवाद जूगुया मू कारण धइगु देशय् लागू जूगु संघीय प्रणाली खः । देशय् संघीय व्यवस्था वयेधुंकाः स्थानीय निकाय शक्तिशाली जुइवं उपत्यका प्राधिकरण थेंज्याःगु निकायया भूमिका अस्पष्ट जूवंगु दु । थःगु क्षेत्रया सम्पूर्ण विकास यायेगु जिम्मेवारी व अधिकार आः संविधानतः स्थानीय सरकारयात प्राप्त दु । स्थानीय सरकारं थःत माःगु कानून तक ला थःपिंसं हे तर्जुमा यायेदु धासेंलि भवन निर्माणसम्बन्धी मापदण्ड संशोधन याये मदइगु खँ हे मंत ।

न्हापा स्थानीय ‘निकाय’ मन्त्रालयया छगू युनिट थें जक जुयाच्वंगु इलय् प्राधिकरणयात यक्व अधिकार नं दुगु खत । आः व अधिकार फुक्क स्थानीय सरकार मातहत लाःवनेवं प्राधिकरण थेंज्याःगु निकायया आवश्यकता मंत । संघीय व्यवस्था वयेधुंकाः आवश्यक मजूगु आपालं निकायत संघीय सरकारं स्वतः खारेज यायां यंकाच्वंगु दु । देशय् बहुदलीय व्यवस्था वयेवं गथे अञ्चलाधीश कार्यालय खारेज यात आः संघीय प्रणाली वयेवं उपत्यका प्राधिकरण नं खारेज हे याना छ्वयेगु खः । न्हूगु संविधानय् थज्याःगु निकाययात गनं नं स्थान बियातःगु मदु । वास्तवय् उपत्यका प्राधिकरण धइगु नं अधिकार केन्द्रित याना तयेगु तत्कालीन पञ्चायती शासकतय्गु सोच कथं हे वि.सं. २०४५ सालय् गठन याःगु संस्था खः । विकासय् निर्वाचित पदाधिकारीतय्गु भूमिकायात गौण यानाः शासकया ल्हातिइ लगाम लाका तयेगु डिजायन कथं थ्व निकायया रचना जूगु खः ।

मेगु खँ, संघीय प्रणाली वयेधुंकाः जिल्ला धइगु प्रशासनिक युनिट हे मदयेधुंकल । जब जिल्ला हे मदयेधुंकलसा वहे जिल्लाया आधारय् (स्वंगू जिल्ला तयाः) दयेकातःगु निकायया औचित्य छु ?

ज्या यायेगु धकाः थ्व निकाय ला दयेकल, तर थ्वं छु ज्यात ले ? थ्व नं आः ल्ह्वनेमाःगु विषय खः । प्राधिकरणया प्रमुख आयुक्त डा. भाइकाजी तिवारीं छुं न्हि न्ह्यः छगू अनलाइन पत्रिकायात अन्तर्वार्ता बीगु झ्वलय् धयादिल— येँ देय् थुलि अस्तव्यस्त जुइधुंकल कि आः थ्व शहर दिल्लीया चाँदनी चौक थें जुइगु अवस्थाय् दु । थथे धयादीम्ह वय्कःयात झीसं न्यनेमाःगु दु— शहरयात व्यवस्थित यायेगु धकाः उपत्यका विकास प्राधिकरण थेंज्याःगु संस्था गठन यानातःगु दयेक दयेकं थ्व शहर गय् चाँदनी चौक थें जू वन ? थ्व शहर कुरुप जुजुं वनाच्वंगु इलय् उपत्यका विकास प्राधिकरण छु स्वयाच्वन ? येँ देय् चाँदनी चौक जूवंगु धइगु उपत्यका प्राधिकरणया असफलता खः लाकि मखु ? प्राधिकरणं छुं हे ज्या याये मफुगु वा मयाःगुया लिच्वः कथं हे थ्व शहर कुरुप जूवंगु मखुला ?

येँ मनपाया प्रवक्ता ईश्वरमान डंगोलं नं नकतिनि हे छगू पत्रकार सम्मेलनय् धयादिल– येँ देय्या ८० प्रतिशत छेँ मापदण्ड विपरित दनातःगु दु । ८० प्रतिशत छेँ मापदण्ड विपरित दनाच्वंगु इलय् प्राधिकरण छु यानाच्वन ?

थ्व तथ्यांकं क्यनी कि आखिर प्राधिकरण दुसां नं थ्वं ज्या ला याये मफु खनिं । थ्वं ज्या याये मफुगुया कारण प्रशासनिक जक मखु संस्थागत नं जुइफु । संस्थाया भूमिका स्पष्ट मजुल धाःसा वं ज्या याये फइ मखु । थथे ज्या याये मफुगु संस्थायात ल्यंका तयाया छु अर्थ ? उकिं नं थ्व खारेजीया भागिदार खः ।

लुमंकेबहः जू, नेवाःतय्गु जात्रा, पर्व व अज्याःगु पर्व सञ्चालन याइपिं स्थानीय जनतायात दुःख बीगु जूगुलिं स्वनिगःया नेवाःतय्सं गुथि संस्थान नं खारेजीया माग याःगु खः ।

धायेत प्राधिकरणय् शहरी विकासया यक्व ज्ञान दुपिं विशेषज्ञत दु धाइ । तर उमिगु ज्ञान खनाः धाःसा अजू चाः । खास यानाः येँय् सतक विस्तारया लागिं उमिसं वि.सं. २०३२ सालया कानून न्ह्यःने तयाः ज्या न्ह्याकेत्यंगु आश्चर्यया विषय खः । २०३२ सालय् थ्व येँ देय् गथे च्वं, आः गथे जुइधुंकल । थनया जनसंख्या वृद्धि, विकासया गति, सामाजिक परिवेश, भूमिया वितरण, आर्थिक गतिविधि आनकातान पायेधुंकल । २०३२ सालय् थन गुगु परियोजना शुरु याये धकाः प्रस्ताव यानातःगु खः व अबलय् हे कार्यान्वयन याःगु जूसा शायद यक्व प्रतिफल नं बीगु जुइ, तर आः उकियात लागू याये फइगु अवस्था हे मदयेधुंकल । ०३२ सालय् तयार यानातःगु विकासया योजना ४० वर्ष लिपा वयाः गथे खः अथे हे कार्यान्वयन याये धाइपिं विज्ञत गज्याःपिं जुइ ?

छगू दसु न्ह्यब्वये— ०३२÷३३ सालपाखे येँनं ख्वपय् तक ट्रलिबस चले जुइगु खः । व आः बन्द जुइधुंकल । थौं येँनं ख्वपय् वनेगु लँ गुकथं निर्माण जुयाच्वन अन न्हापा थें हे ट्रलिबस चले याये धयां जी ला ? यदि चले हे यायेगु खःसां उकिया लागिं न्हापाया योजनाय् गाक्कं परिवर्तन याये मानि अले बजेट नं गाक्कं वृद्धि याये मानि । ट्रलिबस चले यायेगु गलत मखु, तर अन ४० वर्ष न्ह्यःया ट्रलिबस चले याये फइ मखु ।

गन तक महानगरपालिकां नकतिनि याःगु भवन निर्माणया मापदण्ड संशोधनया खँ दु, थ्व मापदण्ड कथं छेँ दना हल धाःसा छु जुइ धइगु ला आः न्ह्यसः हे मखयेधुंकल । छाय्धाःसां थौंकन्हय् येँ देय्या ८० प्रतिशत छेँ ला मापदण्ड विपरित दना हे तयेधुंकल । व फुक्क छेँ थुनेगु अवस्था आः मदु । उकिं उमित कानुनी रुपं हे नियमय् दुने तयाः व्यवस्थापन यायेगु खःसा मापदण्ड संशोधन बाहेक मेगु उपाय मदु । थ्व संशोधन येँ देय्या पुलांगु वस्तीइ जक लागू जुइगु खः गन च्वंपिं नेवाःतय्के आः अंशबन्डा जक यायेगु खःसां नं मेगु थप बुँ मदयेधुंकल ।

छेँ तखा याये मजिउगु कारणं क्वथा बीमाःसां थाय् मगाः । छेँ त्वःताः पिहां वनेगु खःसां नं आः शहरं तापाक च्वं वनेगु बाहेक मेगु विकल्प मदु । ‘कोर’ लागाय् च्वंपिं मनूत धमाधम त्वाः त्वःताः पिहां वन धाःसा त्वालय् मंकाः रुपं हनेमाःगु जात्रा पर्वत प्रभावित जू वनी । जुया नं च्वंगु दु । थुकिं यानाः ‘कोर’ लागाय् नेवाःतय् संख्या म्हो जुयाः आप्रवासीतय् ल्याः अप्वया वनी । नेवाःत अल्पमतय् लाइ । अले त्वाः त्वःताः वंम्ह मनुखं नं पिने गैरनेवाःतय् पुचलय् च्वने मालीबलय् थःगु संस्कार व संस्कृति हने खनी मखु । फलतः अन नं व थःगु पहिचान तंकेत बाध्य जुइ । अले थ्व मापदण्ड गुगु संशोधन जुल, थ्व झीगु संरक्षित सम्पदा क्षेत्रय् लागू जुइ मखु धकाः मनपां स्पष्ट नं याना हे च्वंगु दु ।

उकिं मापदण्ड संशोधन यानाः आः छेँ तजाः यायेगु गुगु ज्या जुल, व मूलतः ‘कोर’ लागाय् च्वंपिं नेवाःतय्गु अस्तित्व बचे यायेत खः । तजाःगु छेँ नियमय् दुहां मवःतले प्राधिकरणया कर्मचारीतय्सं ‘अनियमित जुल’ धकाः छेँथुवाःपाखें घूस नये खनाच्वनी । उपिं नियमय् दुहां वल धाःसा कन्हय् वनाः अनियमितताया नामय् घूस नये दइ मखु । थ्व मापदण्डयात भाइकाजी तिवारीं विरोध यानाच्वंगुया मू कारण थुलि हे जक खः ।

लुमंकेबहः जू, स्थानीय तहया चुनाव जूबलय् स्थानीय नेवाःतय्पाखें नेवाः जागरण मञ्चं सार्वजनिक कार्यक्रम हे यानाः मेयरया उम्मेदवार जुयादीपिं सकसितं थ्व मापदण्ड फुकुवा याये माःगु माग लिखित रुपं न्ह्यःने तःगु खःसा सकलें उम्मेदवारतय्सं उगु माग पूरा यायेगु बचं नं बियादीगु खः । उकिं थ्व मापदण्ड न्ह्याम्ह हे उम्मेदवार त्यानाः मेयर जूगु खःसां नं कार्यान्वयन जुइगु हे विषय खः । येँ देय्या चिन्ता यमितय्त गुलि जुइ व पिनें वःपिं ‘विज्ञ’तय्त जुइ मखु । यमितय्गु छेँ थुनाः सतक तब्या यायेमाः धाइपिं विकासवादी ‘विज्ञ’ तय्सं न्यंकाच्वंगु भ्रमपाखें झी मुक्त जुइ, आःयात थुलि जूसा गाः ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS