व्यवस्था हिउसां प्रबृत्ति वहे

नेपाःया राजनीतिक इतिहासय् राणाकालीन जहाँनिया व्यवस्था, पंचायती व्यवस्था, बहुदलीय व्यवस्था जुयाः आः गणतान्त्रिक–लोकतान्त्रिक व्यवस्थाय् हिलेधुंकूगु दु । तर देय्या राजनीतिक व्यवस्थाय् न्ह्याक्व हे हिउपाः वःसां व्यवस्थायात न्ह्याकीपिं, थ्व व्यवस्थाय् शासन याइपिं व व्यवस्थायात चलायमान याइपिं राष्ट्र प्रमुख, सरकार प्रमुख धाःपिनि चरित्र, स्वभाव, प्रवृत्ति व संस्कारय् धाःसा आः तक छुं हे हिउपाः वःगु खने मदु ।

एकतन्त्रीय जहाँनिया शासनंनिसें कयाः थौं संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रया व्यवस्था तक थ्यने धुंकूसां प्रबृति व संस्कार धाःसा वहे जुयाच्वंगु थौं तःधंगु समस्याया विषय जुयाच्वंगु दु । न्हापा राजतन्त्र दुगु इलय् नं राजसंस्था निरंकुश जुल, राजनीतिइ दरवारियातय् चलखेल अप्वः जुल, दरवारियातय् सुख सुबिधा अप्वयेकेगु ज्या जुल, बिलाशिता अप्वः जुल, परिवारवादय् तक्यना च्वन धकाः द्वपं बीगु याइ ।

तर आः ला राजतन्त्र मदये धुंकल । राजसंस्था नं मदयेधुंकल । राजपरिवार धइगु नं मदये धुंकल । शासन व प्रशासनय् दरवारियातय् चलखेल मदयेधुंकल । आः देय् पूर्ण रुपं संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रय् रुपान्तरण जुइधुंकल । तर थ्व गणतन्त्रया इलय् नं पुलांगु राजतन्त्रया अबशेष धाःसा कायम हे जुयाच्वंगु दनि । सरकारया प्रबृत्ति, संस्कार नं वहे कायम जुयाच्वंगु दनि ।

थौं नं राष्ट्र प्रमुख, सरकार प्रमुखया रवैया न्हापाया राजपरिवारया रवैया स्वयां खास हे पाःगु खने मदु । उपिं गनं ‘सवारी’ जुल धाःसा निघौ स्वघौ न्ह्यवंनिसें लँ बन्द यानाः सर्वसाधारण जनतायात दुःख बीगु कम जूगु मदुनि । विरामी ज्वना वःगु एम्बलेन्सयात तकं लँ पना तइ । राजतन्त्रया इलय् जुजु विशेष तःधंगु व राजकीय ज्याय् जक उखेथुखे सवारी जुइ ।

देशय् राजतन्त्रयात चीकाः संघीय लोकतान्त्रिक व्यवस्थाया राष्ट्र प्रमुखंनिसें स्थानीय तहया पदाधिकारीत नापं सुविधाया पुखुली चुर्लम्म डुबे जुयाच्वंगु दु । सकलें पदाधिकारीत थःथःगु सुबिधा बढे यायेगु, विदेशय् चाःहिलेगु आदि थेंज्याःगु ज्याय् तक्यनाच्वंगु दु ।

तर गणतन्त्रया राष्ट्रप्रमुख चिचीधंगु ज्याझ्वलय् ब्वति कायेत वा सामान्य कथंया शिलान्यास व सम्मेलनया उद्घाटनय् यायेगु ज्याझ्वलय् तकं थ्यनाच्वनी । अले सतक बन्द यानाः नागरिकतय्त सास्ती यानाच्वनी । राष्ट्रपतिया न्ह्यःने लिउने लस्कर गाडीत दइ । राजतन्त्रया इलय् जक चले जुइगु चलन आः नं कायम हे जुयाच्वंगु दनि । थ्व खनाः सर्वसाधारण नागरिकतय्सं धायेगु यानाच्वनी– राजतन्त्रया राजा वन गणतन्त्रया राजा वल ।

थज्याःगु अवस्थाय् महामहिम राष्ट्रपतिजुं नं थःगु बुद्धि विवेक छ्यलाः जनतायात दुःख मजुइगु उपाय मालेगुपाखे सुझाव बी माःगु खः । अझ थौकन्ह्य ला जनतां तुइनया भरय् खुसि छी मालाच्वंगु दु, राष्ट्रपतियात धाःसा १८ करोडया गाडी माल धकाः सरकारयात दबाब बियाच्वंगु दु । राष्ट्रपतिया अदुरदर्शिता थुकिं बांलाक हे क्यनाच्वंगु दु । गुकिं यानाः लोकय् वय्कःया बदनाम नं जुयाच्वंगु दु ।

संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र व्यवस्था नं थौंकन्हय् नातावाद, कृपावाद, चाकरी, चाप्लुसी, भ्रष्टाचार व अनियमितताय् चुर्लुम्म डुबे जुयाच्वंगु दु । थीथी राजनीतिक दलया ततःधंपिं नेता मन्त्रीतय् कलाःपिं समानुपातिकपाखें सांसद जुयाः मन्त्री तकं जुयाच्वंगु दुसा गुलिं चाहिँ एनजीओ, आइएनजीओया प्रमुख हर्ताकर्ता जुयाः हरेक लागाय् राजनीतिकरण यासें भागबण्डा यानाः शिक्षा, स्वास्थ्य, यातायात, उद्योग, ब्यापार, व्यवसायय् सिण्डिकेट यानाच्वंगु दु ।

थुकिं यानाः शान्ति सुरक्षा अस्तव्यस्त जुयाः हरेक लागाय् राजनीति हावी जुयाच्वंगु दु । देशय् राजतन्त्रयात चीकाः संघीय लोकतान्त्रिक व्यवस्थाया राष्ट्र प्रमुखंनिसें स्थानीय तहया पदाधिकारीत नापं सुविधाया पुखुली चुर्लम्म डुबे जुयाच्वंगु दु । सकलें पदाधिकारीत थःथःगु सुबिधा बढे यायेगु, विदेशय् चाःहिलेगु आदि थेंज्याःगु ज्याय् तक्यनाच्वंगु दु ।

देय् व नागरिकतय् आवश्यकतायात सहज यायेगुपाखे छुं नं कथंया कुतः यानाच्वंगु खने मदु । वा यानाच्वंगु हे मदु धाःसां जिउ । तर भाषण यायेगु ज्याय् धाःसा उखान टुक्का न्यंकेगु, रेल व पानी जहाजया चर्चा यायेगु, ग्याँसया पाइप लाइन हयेगु खँ जक ल्हानाः जनतायात अझ नं मख्ख हे यानाच्वंगु दनि । शान्ति सुरक्षा, महंगी, भ्रष्टाचार, आर्थिक अनियमितता गन खः अन हे तिनि ।

न्हियान्हिथं बलात्कारया घटनात सार्वजनिक जुयाच्वंगु दु । तर नियन्त्रण व कारवाहीया समाचार धाःसा गनं पिहां वःगु खनेदु ।गणतान्त्रिक लोकतन्त्रय् शासकतय्सं सादा जिवन उच्च बिचारया नीतियात नाला काये फयाच्वंगुु मदु । धाइपिंसं ला वंगु निर्वाचन लिपा गठन जूगु नेकपाया दुई तिहाइया सरकार अस्तित्वय् वःगु गुला दयेधुंकूसां सरकार जनसरोकारया ज्या नागरिकतय् अपेक्षा कथं छँं प्रतिशत तक नं याये फयाच्वंगु मदु धायेगु यानाच्वंगु ुद ।

देय् व जनताया समस्या गन खः अन हे तिनि । अथे ला गुलाया ई धइगु उलि ताहाकःगु ई मखु । अय्नं खस भासं छगू उखान दु नि – हुने बिरुवाको चिल्लो पात । थौंकन्हय् अथे जुयाच्वंगु मदु । तर दुई तिहाइया सरकारय् च्वंपिं मन्त्री, सांसद, दलया नेतातय्सं क्यनीगु फुइँ धाःसा न्हियान्हिथं बढे हे जक जुयाच्वंगु दु । आत्मग्लानीया अनुभव गनं नं जूगु खने मदु ।

अथेला नागरिकतय्सं अपाय्च्वः ततःधंगु अपेक्षा व चाहना नं यानाच्वंगु दु । ततःधंगु आकांक्षा नं जनतायाके मदु । न्हियान्हिथं अःपुक जनजीविक चले यायेत माःकथंया हलंज्वलं सहज जक जूसां गाः धइगु उमिगु इच्छा खः । देशय् शान्ति सुरक्षा दयेमाः, नागरिकतय्त राष्ट्र प्रमुखया सवारीया नामय् सास्ति याये मजिउ हे जक धायेगु यानाच्वंगु दु । लोकतन्त्रय् जन चाहना कथं राज्य न्ह्याकेमाः ।

सरकार उकथं हे चलायमान जुइमाः । यायेमाः । स्थानीय सरकार, संसद, सरकार प्रमुख, राष्ट्र प्रमुखतय्सं जनचाहना कथं ज्या यायेमा, देय् व जनताया लागिं ज्या यायेमाः धइगु हे जक उमिगु इच्छा खः । सरकारय् च्वंपिं मन्त्री व संसदय् च्वंपिं सांसद अले नेतातय्सं थःगु बानी ब्यहोरा मिजास बोली चरित्र व नैतिकता बांलाकाः घमण्ड यायेगु त्वःते हे माः ।

जनताया न्ह्यःने उमिसं फुइँ यायेगु मखु । नरम जुइमाः । सहनशील जुइमाः । जनताया खँयात नुगः बियाः न्यनेमाः । थुलि जक याना बिल धाःसां आःयात जनतां राहत महसुस याइ । जा तक हे नये मखंपिं जनतायात ततःधंगु आश क्यनाया छुं अर्थ मदु ।

 

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS