माल्दिभ्सया राजनीति

एशिया महादेशया चीधंगु देश माल्दिभ्सय् पाचौं शताब्दीपाखे मानव बसोबास सुरु जूगु खः धकाः इतिहासय् उल्लेख यानातःगु दु । प्राकृतिक सम्पदाया धनी, शान्त, सुन्दर देशयात शक्तिशाली देतय्सं कुदृष्टि तया वयाच्वंगु दु । माल्दिभ्सयात पोर्चुगल, रुस व ब्रिटेनं औपनिवेशक शासन यानाः यक्व धन सम्पत्ति लुटे यानायंकूगु खः ।

सन्१९६५ साल पाखे जक ब्रिटिस उपनिवेशं मुक्त जूगु खः । देय् स्वतन्त्र जुयधुंकाः न्हापांम्ह राष्ट्रपति इब्राहिम नसिर जूगु खः । राष्ट्रपति नसिर निक्वः तक राष्ट्रपति जूगु खः, तर वयागुपालय् देश विकासयायेगु मस्वसे तानाशाही प्रवृत्ति बढे जुया वनाच्वंगुलिं यानाः जनतां आन्दोलन सुरु यात । आन्दोलनया नेतृत्व अब्दुल गयुमं यानाः सफल यात ।

श्रीलंकाय् भारत व अमेरिकां डलर खर्च यानाः राष्ट्रपतिया चुनावया इलय् राजापक्षेयात बुकाः मैत्रीपाल सिरिसेनायात राष्ट्रपति दयेकाबिल । सिरिसेना राष्ट्रपति जुइ धुंकाः चीन लिसे यानातःगु सम्झौता फुक्क खारेज यायेमाल धकाः भारतं दबाब बीगु सुरु यात । आः माल्दिभ्सय् नं इब्राहिमयात भारतं थज्याःगु हे दबाब बीफु धयागु जनताया चिन्ता जुयाच्वंगु दु ।

सफलया अर्थ खः राष्ट्रफति चुनावया प्रणालीयात हेरफेर यायेत बाध्य जुल । अथे धयागु राष्ट्रपतिया चुनावय् न्ह्याम्ह व्यक्तित्व नं उम्मेदवार जुइ दइ कथं संविधान संशोधन याकेत सफल जुल । जनतां अब्दुल गयुमयात प्रजातन्त्र प्रेमी नेता कथं ययेकू । आखिरय् सन्१९७८ सालय् जूगु राष्ट्रपतिया चुनावय् अब्दुल गयुम अत्यधिक मत हयाः माल्दिभ्सया राष्ट्रपति जुइत ताःलात ।

राष्ट्रपति गयुमं देशया आर्थिक स्थिति मजबुतया लागि पर्यटन क्षेत्रय् माक्व सुरक्षा व सुविधा बिइगु यात । विदेशी पर्यटकत नं धमाधम माल्दिभ्स वयेगु अप्वया वन । छक्वः पर्यटकत माल्दिभ्सया भूमिइ वल कि बरोबर हानं वयेगु यानाच्वनी । छाय्धाःसा प्राकृतिक सौन्दर्य यक्व, दु उकी मध्ये नं सामुद्रिक तट, कञ्चन लः, मगाया चट्टान पर्यटक आकर्षिक याइगु तत्व खः ।

माल्दिभ्सया अर्थतन्त्र बल्लाकेगुली पर्यटन क्षेत्रया तःधंगु ल्हाः दु । थ्व देशय् न्या निर्यातं नं आर्थिक लाभ यानाच्वंगु दु । सार्क राष्ट्र मध्ये दकलय् चीधंगु जूसां नं थ्व देशया प्रतिव्यक्ति आम्दानी धाःसा करिब करिब ५००० डलर दु । सार्क राष्ट्र मध्ये माल्दिभ्सया जनता आनन्द, शान्त व सुविधासम्पन्न जुयाः म्वानाच्वंगु दु ।

लिपा वया गयुम थः आसेपासे व परिवारवादया भूमरीइ लानाः तानाशाह ज ुयावःगुलिं यानाः जनतां विश्वास यायेगु त्वःताहल । सन् २००८ पाखे जूगु राष्ट्रपतिया चुनावय् डेमोक्रेटिक पार्टीया नेता मोहम्मद नसिद गयुमयात बुकाः माल्दिभ्सया राष्ट्रपति जुल । राष्ट्रपति नसिदं थःगु देश मुस्मां राष्ट्र खःसां नं उदारवादी नीति ज्वनाः बहुसंख्यक जनतायात लय्तायेकाः च्वनेत ताःलात । नसिदं न्हून्हूगु प्रविधि दुत हयाः संचार, कृषि व औद्योगिक ख्यलय् प्रगति यानाच्वंगु नं खः ।

तर सन्२०१० सालय् नसिद सरकारं भारतीय जीएमआर कम्पनीयात ५१ करोड डलरया आयोजना राजधानी मालेय् अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल दयेकेगु ठेक्का बिल । अझ थुलि जक मखु, विमानस्थल तयार जुलकि हानं २५ वर्ष तक भारतीय जीएमआर कम्पनीं हे संचालन यायेगु अधिकार नं बिल । भारतीय कम्पनीयात थथे पुरा अधिकार बिउगुलिं यानाः माल्दिभ्सया जनतां जक मखु स्वयम पुलिस प्रशासनया उच्च तहया कर्मचारीतय्सं तकं नसिदयात भारतीय दलाल खः धकाः धायेगु यात ।

आखिरय् स्वयम पुलिस प्रशासन न्ह्यःने बढे जुयाः आन्दोलन यानाः राष्ट्रपति भवन कब्जा यानाः नसिदयात राजीनामा यायेत बाध्य याकल । राष्ट्रपति नसिदया राजीनामा लिपा उपराष्ट्रपति जुयाच्वंम्ह मोहम्मद वाहिद माल्दिभ्सया राष्ट्रपति जुल । राष्ट्रपति मोहम्मद वाहिद भारतीय कम्पनी जीएमआर नाप सम्झौता यानातःगु रद्द यानाः देशभक्तया परिचय बीत सफल जुल ।

दछि लिपा अर्थात सन्२०१३ सालय् जूगु राष्ट्रपतिया चुनावय् अब्दुल्ला यामित राष्ट्रपति जुइत सफल जुल । माल्दिभ्सया जनता नं भारतया स्वार्थ नीतियात ययेका च्वंगु मदु । जनतां ला थथे नं धायेगु यानाच्वंगु दु कि– भारतयात न्ह्याक्व हे विश्वास याःसां नं भारतं सकारात्मक दृष्टिं स्वयेगु मयाः । माल्दिभ्सया जनतां जक मखु, भुटान, श्रीलंका व नेपाःया जनतां नं धयागु वयाच्वंगु थ्व हे खँ खः ।

राष्ट्रपति यामिन जुयाच्वंगु इलय् नं भारतं यामिनयात थःगु प्रभावय् तयेगु लागि यक्व हे तन्त्र मन्त्र यात, तर यामिन फसय् मजुल । अःखबतं चीनयाके आर्थिक ग्वाहालि कयाः सतक विस्तार यात, ताँ दयेकल, अस्पताल दयेकेगु ज्या यात, अन्तराष्ट्रिय विमानस्थल नं निर्माण यानाः क्यनाबिल ।

चीन नाप स्वापू अझ मजबूतया लागि यामिनं चीन भ्रमण यानाः चीनलिसे खुल्ला व्यापार सम्झौता यात । यामिनया ज्याखं भारत झस्के जुइत मजबूर जुल । अझ अमेरिका व युरोपियन युनियन तकं यामिन खनां मि जुल । भारत झस्कय् जुइगु स्वाभाविक नं खः । छाय्धाःसा हिन्द महासागर क्षेत्र भारतया प्रभाव व अधिकारय् लानाच्वंगुयात चीनं न्हापांनिसें स्वीकार यानाच्वंगु मदु ।

यामिन सरकारं थःगु जलक्षेत्र अधिकारय् लानाचवंगुयात चलखेल यायेगु अधिकार चीनयात बीफु धकाः भारत आँटय् जुल ।वंगु असोज ८ गते माल्दिभ्सय् जूगु राष्ट्रपतिया चुनावय् भारत व अमेरिकां डलर व भारु वर्षा यानाः यामिनयात पराजित यायेत सफल जुल । आः माल्दिभ्सया राष्ट्रपति जुइत सफल जूम्ह खः इब्राहिम मोहम्मद सोल्लेट्टले ।

थौंकन्हय् माल्दिभ्सया राजनीतिक विज्ञ व जनतां थथे नं धायेगु सुरु यात– छुं दँ न्ह्यः श्रीलंकाया राष्ट्रपति राजापाक्षे चीन नाप सतिना वंगुलिं भारत व अमेरिकां डलर खर्च यानाः राष्ट्रपतिया चुनावया इलय् राजापक्षेयात बुकाः मैत्रीपाल सिरिसेनायात राष्ट्रपति दयेकाबिल । सिरिसेना राष्ट्रपति जुइ धुंकाः चीन लिसे यानातःगु सम्झौता फुक्क खारेज यायेमाल धकाः भारतं दबाब बीगु सुरु यात ।

आः माल्दिभ्सय् नं इब्राहिमयात भारतं थज्याःगु हे दबाब बीफु । श्रीलंकाय् धाःसा सिरिसेनां चीनलिसे यानातःगु सम्झौता देय्यात हितय् हे दुगुलिं अज्याःगु सम्झौता खारेज मयासे निरन्तरता हे बियावन । थौंकन्हय् विश्वया भू राजनीति परिवर्तन जुया वनाच्वंगु दु, अथे धयागु जमिनया भू राजनीतियात गौण यानाः जलक्षेत्रयात प्राथमिकता बिया वनाच्वंगु दु ।

जलक्षेत्रया राजनीति महत्वपूर्ण जुया वयाच्वंगुलिं यानाः शक्तिशाली राष्ट्रतय्सं दक्षिण पूर्व एशियाय् ध्यान केन्द्रित यानाच्वंगु खः । चीन व भारतं नं दक्षिण पूर्व एशियाय् ध्यान केन्द्रीत याइगु स्वाभाविक खः । थौंकन्हय् माल्दिभ्स भूराजनीतिया निंतिं महत्वपूर्ण जुयाच्वंगुलिं यानाः अमेरिका, चीन व भारतं मिखा तया हयाच्वंगु दु ।

 

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS