स्वच्छ समाज निर्माणया सवाल

थः सु खः ? थःगु हैसियत छु खः ? अले थः व कतःया सम्बन्ध गय् गथे जुइमाः धइगु वाः चायेके मफुत धाःसा व्यक्ति व समाजय् थीथी कथंया पंगः ब्वलनी । मनूतय् दथुइ पारस्परिक सम्बन्ध गथे जुइमाः छु जुइमाः धइगु वाःचायेके मफुतलेया लागिं झीसं थीथी कथं दुःख सी मालाच्वनी । अथे जुयाः पारस्परिक जवाफदेहिता महत्वपूर्ण सवाल खः ।

नागरिक समाज व थीथी निकायत जवाफदेही जुइ मफइगु इलय् थीथी कथंया समस्या ब्वलनीगु नं स्वाभाविक खः । उकिं सत्ता, स्थानीय निकाय व नागरिक समाजया स्वापू बांलाके फत धाःसा आः नं स्वच्छ समाज निर्माण यायेगु ज्या ताःलाके फइ । थज्याःगु कथंया मान मर्यादा व अनुशासन समाजय् कायम मजूगु ल्याखं नं थौं देसय् अराजकता अप्वयाच्वंगु दु ।

बलात्कार व हत्या हिंसाया घटना नं अप्वयाच्वंगु दु । थांै अराजक स्थिति थुकथं नं वयाच्वंगु दु । आन्दोलनया माग धइगु सित धाःम्ह मनू म्वाःगु कारणं डाक्टर बिरुद्ध व अस्पताल विरुद्ध आन्दोलन जुयाच्वंगु दु । गाडीया चालकत चिकं खुइ दयेमाः धइगु माग यानाः आन्दोलित जुयाच्वंगु अवस्था दु ।

अले गाडी चालकतय्सं नं गाडी ब्याक यानाः जूसां मनू सिक्क क्यले दयेमाः धइगु मनस्थतिइ थ्यंगु दु । देश निर्माण यायेत, देशयात न्ह्यःने यंकेया लागिं राज्य व्यवस्थायात सशक्त यायेमाः । तर राज्य सशक्त जुइ मफुगु हे कारणं थौं तराई लागाय् वंसा तपुति पुयाः क्वफ्यलं पुनाः वने मजिउगु स्थिति दु ।

राज्य सशक्त जुइ मफुगु हे कारणं थौं तराई लागाय् वंसा तपुति पुयाः क्वफ्यलं पुनाः वने मजिउगु स्थिति दु । उमिगु मिखाय् थ्व पहाडी मनूतय्सं थःपिंत अन्यायपूर्वक शासन यानाच्वंगु व थःपिनि शत्रु धइपिं हे पहाडी खः धइगु मानसिकता विकास याकातःगु दु ।

उमिगु मिखाय् थ्व पहाडी मनूतय्सं थःपिंत अन्यायपूर्वक शासन यानाच्वंगु व थःपिनि शत्रु धइपिं हे पहाडी खः धइगु मानसिकता विकास याकातःगु दु । उकिं नं मधेशया मौलिक हक कायम यायेगु नामय् पहाडीया व मधेशी धकाः थीथी कथं विभाजन यानाः पञ्चायतकालंनिसें हे आपालं खँय् बेमेल सिर्जना याकातःगु दु ।

डाँका, लुच्चात धइपिं व अपराधीत धइपिं थौं प्रहरी स्वयां छपलाः न्ह्यःने लानाच्वंगु दु । आः नं कैलालीया निर्मला पन्तया हत्यारां थःपिंत ज्वनी, कुनी व मुद्दा चले याइ धइगु हे ग्याःचिकुं प्रमाण नष्ट यायेत ताःलाःगु अवस्था दु । उमिसं प्रहरीया आड भरोसा कयाः हे ज्या यानाच्वंगु खने दुगु खँ नं सार्वजनिक जुया वयाच्वंगु दु ।

अथे खःसां इतिहासय् न्हापांखुसी केपी ओलीया सरकारं प्रहरी अधिकृततय्त निलम्बन यानाः निर्मला हत्या काण्डया दोषी पत्ता लगे यायेगु सवालय् ज्यात न्ह्याकाच्वंगु दु । अपराध धइगु त्वपुइवं त्वपुइ फइमखु । स्वीदँ तक क्वँय् जक ल्यंका तःगु सीम्ह छगू लेख रचनाय् च्वयातःगु आधारय् सीगालं आः नकतिनि लिकाःगु दु ।

थथे चेग्वेभाराया स्वीदँ पुलांगु सीम्ह लिकाःगु खँ विश्वय् न्यंगु समाचार जुल । अथेहे भारतया रानी बुराही हत्या काण्ड १३ दँ लिपा पत्ता लगे यात । ख्वपया सुडालय् नं स्वीदँ लिपा थःथितिपिं जानाः स्यानाः गालय् थुनातःगु लाश लुइकूगु घटना जूगु दु । थथे स्वयेगु इलय् झी साधारण मनू जक मखु कि ततःधंपिं मनूतय्गु हत्याया घटनाय् नं ‘पाप धुरीबाट कराउँछ’ धइथें थीथी कथं अपराध धइगु थःपिंसं पोले याना हइगु जुयाच्वन धइगु खँ बांलाक क्यनाच्वंगु दु ।

अमेरिकाया पुलांम्ह राष्ट्रपतिया हत्या प्रकरण आः तकं रहस्यमय जुयाच्वंगु दनि । नेपाःया राजदरवार हत्याकाण्ड आः तकं त्वपुयाच्वंगु दनि । प्रतिवेदन पिहां वःसां उकियात सुनानं पत्याः यायेफुगु स्थिति मदु । नापं प्लेन जहाज तंगु रहस्यमय घटना, हेलिकोप्टर मलूगु नेपाः दुनेया घटनां नं अपराधी साधारण मनू स्वयां छपलाः न्ह्यःने लानाच्वनी धइगु खँ प्रमाणित जुयाच्वंगु दु ।

आः नं भ्रष्टाचार याइपिं, तस्करी याइपिं, अनेकौं कथंया मूर्ति खुइपिं व लागू औषध व्यापार याइपिं मनूत सर्वसाधारण मनूत स्वयां तसकं चलाक, ततःधंपिं मनूतय् तकं साथ कयाच्वंपिं व योग्यतां गाःपिं जुइ । उकिं तःधिकःम्ह न्या पत्ता लगे याये मफयाः ३३ किलो लुँ प्रकरण दथुइ थानाच्वंगु दु ।

ठेकेदारत, तस्कर व भ्रष्टाचारीतय्गु बिगबिगीया कारणं थौं तक नं देश गुलि मात्रां विकास जुइमाःगु खः उलि विकास जुइ फयाच्वंगु मदु । उकिं नं झीगु देसय् समाजयात न्ह्यःने यंकीपिं स्वयाः नं समाज लिउने लाःसां तबि नं व्यक्तिगत फाइदा स्वइपिं मनूतय्गु हालिमुहाली जुयाच्वंगु खः ।

विकास निर्माणया ज्याय् ठेकेदारी प्रथा अले नां जकया उपभोक्ता समिति दयेकाः उमिसं नं छम्ह ठेकेदारयात हे ज्या याकाः ज्या पूवंकेगु प्रथा सुरु जूगु कारणं ठेकेदारी प्रथा हे अप्वःगु खनेदु । अले दां वा बजेटया ४—५ प्रतिशत बाहेक ज्या मजुइगु मेगु बिडम्बना नं ल्यं दनि । बजेट खर्च यानाः हाकनं मेगु सालय् बजेट तयेकेगु ल्याखं असार महिनाय् बजेटं ज्या सुरु जक यायेगु व अथें त्वःताः सितिं छ्वयेगु ज्या तकं यानाच्वंगु दु ।

थथे धायेगु इलय् थीथी कथंया प्रमाण मालेगु ज्या नं याये मालाच्वनी । अथे प्रमाण मलेत वनेगु झ्वलय् तस्कर, भ्रष्टाचार व ठेकेदार कम्पनीं बिउगु दांया आधारय् जक प्रचार प्रसार जुइगु वा प्रचार प्रसार मजुइगु नं खने दयावःगु दु । स्वच्छ समाज निर्माण यायेगु झ्वलय् थीथी कथंया अध्ययन अध्यापन याकेगु झ्वलय् ख्वप नगरपालिकां बिस्कं कथंया ज्याझ्वः ख्वप कलेज, ख्वप इन्जिनियरिङ कलेज व ख्वप बहुप्राविधिक शिक्षालय चायेकाः दँय् द्वलंद्वः मनूतय्त आखः ब्वंकातःगु दु ।

करिब २ अर्बया बजेट तयार याःगु ख्वप नगरपालिका चीधंगु नगर जुयाः नं अप्वः बजेट दुगु जिल्ला खः । अथेहे मध्यपुरय् नं डेढ अरबया बजेट तयार यानातःगु दु । थुकी माःगु खँय् जक व्यवस्थित रुपं बजेट खर्च यानाः उचित ज्या जुल धाःसा जनता गुलि लय्ताइगु खइ । अझ १० लाख बजेट दयेवं १५ लाखया ज्या जुल धाःसा मनूत गुलि लय्ताइ ।

अथे मजुसें थन ला १० लाख बजेट दुसा ५ लाख खर्च यानाः दश लाख वंगु हिसाब क्यनी । वहे खः कानुनी भ्रष्टाचार धइगु । विकासया पद्धतिइ ज्या यायेगु ज्या अःपु धाःसा ख हे मखु । विलाशी सामान अप्वः थन दुहां वःगु धइगु हे छगू ल्याखं आर्थिक अराजकता खः । रोजगार व उद्योग चले यानाः मनूतय्त उद्यमी यायेगु उद्यमीशिलता दकलय् आर्थिक रुपं महत्वपूर्ण पक्ष खः । उकिं नं सफा स्वच्छ समाज निर्माणय् बः बी ।

 

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS