विचरा …. इपिं दलया बन्दी जुइ !

विश्व प्रसिद्ध नाटककार बर्नार्र्ड शानं ‘पार्टी सिष्टम’ अर्थात दलीय व्यवस्था नांया छपु निबन्ध च्वःगु दु । यक्व न्ह्यः । तर । अय्नं । उगु निबन्धया तर्कत अझ नं सत्य । समसामयिक खने दइ । दलीय व्यवस्थातय् बहुमत प्राप्त दल सरकारय् वइ । सरकार संचालन याइ । अल्पमत प्राप्त दल प्रतिपक्षय् च्वनी । थ्व दलीय व्यवस्थाया चलन खः । जुइ । दलीय व्यवस्थाय् कार्यपालिका व व्यवस्थापिका दथुइ निकट स्वापू दइ । कार्यपालिकाया चयन व्यवस्थापिकां याइ । कार्यपालिका व्यवस्थापिकाप्रति जवाफदेही जुइ । व्यवस्थापिकाय् विश्वासया मत काये मफुत कि कार्यपालिका भंग जुइ । प्रधानमन्त्रीं राजीनामा बी । त्वःती । उकिं सरकारय् दुगु पार्टीं न्ह्याबलें व्यवस्थापिकाय् थःगु बहुमत कायम यायेत स्वइ । थःगु दलया सदस्यतय्सं सरकारया नीतिया सदां समर्थन यायेमाः । बाध्यता दइ ।

अथे हे प्रतिपक्ष दलया धर्म सदां बहुमतया सरकारयात असफल यायेगु दाउ जुयाच्वनी । सरकारी नीति तथा कार्यक्रमया सदां आलोचना, विरोध यानाः सरकारया बारे जनताया दथुइ खिउँगु धारणा बुइकेगु स्वयाच्वनी । सरकारं बांलाःगु ज्या याःसां समर्थन याइमखु । विरोध हे जक यानाः सरकार क्वःथलेत स्वयाच्वनी । प्रतिपक्षया सदस्यतय्सं सरकारया विपक्षय् भोट कुर्केमाः । मुद्दाया गुण दोषया खँ वइमखु । जुइमखु । प्रतिपक्षी दलं सरकारया विरोधय् मत बी हे माः । निर्देशन जुइ । दलीय व्यवस्था प्रजातान्त्रात्मक व्यवस्था धाइ । प्रजातन्त्रय् हरेक व्यक्तिं थःगु अन्तरआत्माया अभिव्यक्ति बी । बी दइ धइगु सैद्धान्तिक धापू जुइ ।

थौं देशय् संघीयता वयाच्वंगु दु । पिनें संघीयताया बखान त्वःती । तर व्यवहारय् संघीयता देय्या एकताप्रति खतरा धइगु धारणा न्ह्याकेत स्वइ । प्रदेशया नां तयेगु खँ वइ । ‘किरात प्रदेश’, ‘नेवाः ताम्सालिङ प्रदेश’ इत्यादि । शीर्षस्थ नेतातय्सं धाइ थज्याःगु नामं जातीयताया दुर्गन्ध वइ ।

तर दलीय व्यवस्थाय् व्यवहारिक जुइमखु । चाहे सरकार पक्षीय व्यवस्थापिकाया सदस्य जुइबिउ, चाहे प्रतिपक्षया । इमिसं थःगु मत थःथःगु पार्टीया निर्देशनकथं पित बीमाः । मनं खं थें बी दइमखु । सरकारं बांलाःगु ज्या याःसां प्रतिपक्षया सदस्यतय्सं उकिया समर्थन यायेगु स्वतन्त्रता पार्टी बी मखु । अथे हे सरकारं बांमलाःगु ज्या याःसां सरकारी पक्षया जनप्रतिनिधि सदस्यतय्सं उकियात मिखा तिसिनाः समर्थन याये हे माः । विरोध याये दइमखु । दलीय व्यवस्थायात जनप्रतिनिधिया प्रजातन्त्रात्मक व्यवस्था धाःसां वास्तवय् व्यवस्थापिकाय् जनप्रतिनिधित थःथःगु पार्टीया बन्दी जुइ । इमिसं थःगु नुगःखँ प्वंके दइमखु । पार्टीं जारी याःगु ‘ह्वीप’यात इमिसं पालना यायेमाः । पालना यायेत बाध्य जुइ । पार्टी व्यवस्थाय् सरकार व प्रतिपक्ष दथुइ सदां बैर भाव दयाच्वनी । छगुलिं मेगुयात बदनाम यायेगु कासाय् हे इपिं व्यस्त जुयाच्वनी । बर्नार्र्ड शानं दलीय व्यवस्थाया विश्लेषण यानाः दलीय प्रणाली यथार्थय् पूर्ण प्रजातन्त्रात्मक पद्दति मखु धइगु खँ उला बी ।

ख नं खः । थौं । देशय् जनप्रतिनिधि जुयाः जनमत कयाः प्रतिनिधित व्यवस्थापिकाय् वनी । अनेक म्हगस दइ । तर इपिं व्यवस्थापिका दुने पार्टीया अनुशासनय् च्वनेमाः । पार्टीया निर्देशनय् च्वनेमाः । पार्टी निम्ह प्यम्ह नेतातय् ल्हाती लानाच्वनी । हरेक पार्टी आन्तरिक प्रजातन्त्र मदु । निम्ह प्यम्ह नेतातय् हैकमवाद दयाच्वनी । असन्तोषया सः पिहां वयाच्वनी । जनप्रतिनिधितय्त नेतातय्सं प्याडा खंकी । धाःधाःथे सनेमाःपिं रोबोट खंकी । तायेकी । व्यवस्थापिकाय् जनप्रतिनिधित नेतातय् इशाराय् सनेमाः । थ्व हे दलीय व्यवस्थाया विशेषता जुइ । खः । दलीय व्यवस्था संचालन यायेत अनुशासनया भूमिका उचिकं दइ । अनुशासन विहीनतां दलतय्त संगठित यायेत सम्भव जुइमखु ।

उकिं दलीय ह्वीपया नं थःगु थासय् आवश्यककथं महत्व दइ । व औचित्यपूर्ण जुइ । तर दलीय अनुशासनया नामय् जनप्रतिनिधितय्सं थःगु आत्मायात स्यायेमाःगु स्थिति वइ । थःगु सरकारं गलत नीति काःसा समर्थन याना हे च्वनेमाः । इपिं असहाय जुइ । थौं देशय् संघीयता वयाच्वंगु दु । पिनें संघीयताया बखान त्वःती । तर व्यवहारय् संघीयता देय्या एकताप्रति खतरा धइगु धारणा न्ह्याकेत स्वइ । प्रदेशया नां तयेगु खँ वइ । ‘किरात प्रदेश’, ‘नेवाः ताम्सालिङ प्रदेश’ इत्यादि । शीर्षस्थ नेतातय्सं धाइ थज्याःगु नामं जातीयताया दुर्गन्ध वइ । राष्ट्रिय भाव बीगु नां तयेमाः । वकालत याइ । देय्या विशेषता, सौन्दर्य थौं जनजातिया संस्कृति, कला, संगीत । देय्या विविधतां जाःगु क्यबया सुगन्ध खः इपिं । राष्ट्रया अंग इपिं । इमिगु नां गथे यानाः दुर्गन्धित जुइ । संकीर्ण जुइ । एवं दृष्टिं हरेक प्रदेशया विशेषतायात न्हंकाः राष्ट्रियताया नामय् देय्या विविधता गौरवप्रति कुदृष्टि लुयाच्वंगु दु ।

प्रादेशिक व्यक्तित्वयात क्वत्यलेगु खःसा संघीयताया छुं अर्थ दइमखु । थौं सरकारया सम्बन्धित प्रतिनिधितय्सं थःथःगु प्रादेशिक नां विशेषतायात ल्यंकेमाः धइगु खँय् स्वतन्त्रापूर्वक नवायेगु साहस याये फयाच्वंगु मदु । वय्कःपिंं कुण्ठित मनस्थितिइ खने दइ ।

शायद बर्नार्ड्र शानं दलीय व्यवस्थाय् प्रतिनिधित दलया बन्दी जुइ । इमि अन्तरआत्मां ज्या याये फइमखु धाःगु खँ खः थें च्वनी । ताइ । विचरात ….!

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS