भिक्षुणी धम्मवतीया बहुआयामिक व्यक्तित्व

म्हसीका
यलया रुद्रवर्ण महाविहार, वकुबहालय् ने.सं. १०५४ आषाढ पुन्हिकुन्हु बौ हर्षमान शाक्य व मां हेराथकुं शाक्यया कोखं भिक्षुणी धम्मवती (गणेश कुमारी शाक्य) या जन्म जूगु खः । झिंप्यदँया नच्चागु वैशय् हे बुद्ध शिक्षा अध्ययनया लागि वय्कलं गृहत्याग यानादीगु खः ।

राणाशासन इलय् ब्वलंम्ह गणेशकुमारी शाक्यं छेँय् हे प्रारम्भिक शिक्षा कयादीग खः । लिपा बुद्धघोष महास्थविर व म्यानमारया भिक्षु धम्मवुधयापाखें बुद्ध शिक्षा ग्रहण यानादिल । ने.सं. १०६९ (विसं.२००६ जेष्ठ ३ गते) झिंप्यदँया नच्चागु वैशय् हे वय्कलं गृहत्याग यानादिल, अले ने.सं. १०६९ (वि.सं २००६ कर्तिक १० गते) कुशीनगरय् धम्मबुध व भिक्षु ऊ.चन्द्रमणि महास्थविरया उपाध्यायत्वय् ‘धम्मवती’ नामं प्रव्रजित जुयाबिज्यात । वसपोल धम्मवती नामं प्रव्रजित जुयाबिज्याये धुंकाः कुशीनगरं वर्माय् बिज्यानाः झिंप्यदँ तक बुद्ध शिक्षाया अध्ययन यानाः धम्माचरिय पास यानाबिज्याःगु खः । वसपोल धम्माचरिय पास यानाबिज्याःम्ह न्हापांम्ह नेपाःमिजक मखसे म्यानमारय् ब्वनाच्वंपि विदेशी ब्वनामि मध्ये नं न्हापांम्ह खः ।

ब्वं वनेगु झ्वलय् ने.सं १०७८ (वि.स.२०१५) सालय् छकः नेपाः लिहां बिज्याःगु खः । झिंप्यदँतक बुद्ध शिक्षाया अध्ययन यानाः ने.सं १०८३ (वि.सं.२०२० आश्विन ३ गते) नेपाः लिहां बिज्यानाः थन च्वनाः उपासक उपासिकापिनिगु छेँछेँय् वनाः नेवाःभासं बाखं (बुद्ध शिक्षाया खँ) कनाबिज्यात । बुद्ध शिक्षा नापं नेपालभाषाया प्रचार प्रसार यानाबिज्यात । मिसापिंसं आखः ब्वने मजिउ धाइगु इलय् भिक्षुणी धम्मवतीं नारी जागरणया विषययात कयाः प्रवचन बीगु शुरु यानाबिज्याःगु खः । भिक्षुणी धम्मवतीं मिसापिंसं नं आखः ब्वनेमाः धकाः प्रौढ शिक्षा कक्षा संचालन यानाबिज्याःगु खः ।

बौद्धसाहित्य ख्यलय् थःगु च्वसा न्ह्याकाबिज्याःम्ह वसपोलं आःतक नं बौद्धसाहित्यया यात्रा न्ह्याका च्वनाबिज्याःगु दनि । बुद्ध शिक्षासम्बन्धी आपालं सफूत नेपालभाषां च्वयाः साहित्यया धुकू जायेकाबिज्याःगुलिं नेपालभाषा साहित्यया बुद्धधर्म दर्शनसम्बन्धी सफू च्वइम्ह च्वमि कथं नं म्हसिउ । थ्वहे ज्यायात कदर यासें ने.सं. १११९ कौलागा १० बुधवार (वि.सं. २०५६ कार्तिक १७ गते) कुन्हु नेपालभाषा परिषदं ‘भाषा थुवाः’ पदवी बिउगु खः । अथेहे २०४९ सालय् म्यानमार सरकारं ‘अग्गमहागन्थवाचक पण्डित’ पदवी ब्यूगु खः ।

भिक्षुणी धम्मवतीया व्यक्तित्व
व्यक्तित्व शब्दं मनूयाके दइगु वैयक्तिक गुण वा थःगु निजीपनयात थुइकी । जीवन दुनेयागु थीथी ज्या वा जीवनया आरोह–अवरोह व जीवनय् भोगय् याःगु हर्ष वेदना सुख दुःख आदिं सुं नं मनूया व्यक्तित्व निर्धारण यायेफइ । व्यक्तित्व निर्माणय् थःगु पारिवारिक, सामाजिक, सांस्कृतिक, आर्थिक वा राजनैतिक प्रभावं महत्वपूर्ण भूमिका म्हिती । थ्वया अलावा शिक्षादीक्षा, रुचि, पेशा, साथसंगत व जीवनजगतप्रति स्वयेगु दृष्टि नं व्यक्तित्व निर्माणय् उल्लेखनीय भूमिका म्हिताच्वनी ।

भिक्षुणी धम्मवती बहुआयामिक व्यक्तित्व दुम्ह खः । भिक्षुणी धम्मवती थज्याःम्ह व्यक्तित्वया धनी खः, गुम्हेसिया बारे नेपाःया बौद्ध क्षेत्रय् म्हसीका बीमाःगु जरुरत हे मदु । नेपाःया म्ह्याय्मचा जुयाः नं वय्कलं थःगु देशय् जक मखु, वर्मा देशय् नं योगदान बियादीगु दु । वय्कलं न्हूगु पुस्ताया निंतिं नं नेतृया भूमिका म्हितादीगु दु ।

भिक्षुणी धम्मवती मचांनिसें हे त्यागी जुइगु व बुद्धशिक्षाया अध्ययन यानाः नेपाःया मिसापिंत शिक्षा बियाः थकायेगु बिचाः दुम्ह व्यक्ति खः । वसपोल माया ममताया खानी, पथ प्रदर्शक, ग्वाहालिमि, मिलनसार, स्पष्टवक्ता, नारी जागरणया नेतृ, समाज सेविका खः ।

भिक्षुणी
न्हापांम्ह भिक्षुणी महाप्रजापति गौतमी खः । थेरवाद इतिहासय् अनागारिका धर्मचारी (लक्ष्मीनानी उपासिका), अनागारिका धर्मशीलाया साहसिक यात्रां नेपाःया बौद्ध नारीजगतय् न्हूगु इतिहासय् अनागारिका भिक्षुणी धम्मवतीया उदयलिपा सशक्तता हयेगु ज्या जूगु दु । नेपालय् थौंया अवस्थाय् प्रवजित मिसामध्ये भिक्षुणी धम्मवती हे दकलय् सशक्त व प्रभावशाली भिक्षुणी खः । वय्कःया नेतृत्वय् नेपाःमि अनगारिकात प्रवाहित जूगु दु ।

नेपालय् भिक्षुणीया इतिहास उलि ताःहाकः मदु । मचांनिसें हे तिक्ष्ण बुद्धि दुम्ह भिक्षुणी धम्मवतीया त्याग, तपस्या, इच्छा व आकांक्षां यानाः नेपालय् मचांनिसें हे भिक्षुणी जूम्ह धम्मवती हे न्हापांम्ह भिक्षुणी खः । भिक्षुणी जूपिं यक्व दुसां नं भिक्षुणी धम्मवतीयाथें व्यक्तित्व मेपिंके मदु । थौंकन्हय् भिक्षुणी जुइ चाहे जूपिं यक्व हे दु, अले भिक्षुणीतय्गु ल्याः नं अप्वयाच्वंगु दु । थ्व दक्व भिक्षुणी धम्मवतीया भिक्षुणी व्यक्तित्वं याना हे आकर्षण अप्वःगु खः ।

शैक्षिक
राणाकालय् ब्वलंम्ह भिक्षुणी धम्मवतीं औपचारिक शिक्षा प्राप्त याःगु मदु । अनौपचारिक रुपं बुद्धघोष महास्थविर व म्यानमारया भिक्षु धम्मवुधया पाखें प्रारम्भिक बुद्धशिक्षा काःगु खः ।

मिसापिंसं न्हय्गः आखः सलकि बोक्सी जुइ, वेश्या जुइ, अय् जुयाः मिसापिंत आखः ब्वंके मजिउ धाइगु मानसिकतां ग्रस्तगु उगु ईया समाजय् ब्वलंम्ह भिक्षुणी धम्मवतीं भगवान बुद्धया शिक्षा सयेकेगु व ब्वनेया लागि छगू प्रकारया बिद्रोह हे यानाबिज्याःगु खः । भारतया आसामंनिसें न्यासि वनाः बर्मा थ्यंकाः अनया उच्चतम उपाधि सासनधज धम्माचरिय पास यानादिल ।

उगु इलय् नं मिसापिंसं आखः ब्वनेमाः, भगवान बुद्धया शिक्षा सयेकेत व ब्वनेत धकाः विदेशय् वनाः शिक्षा हासिल यायेगु म्हो साहस व आँटया खँ मखु । बुद्ध शिक्षाया अध्ययनया निंतिं हे भिक्षुणी धम्मवतीं वर्मा थ्यंक न्यासि वनाः कठिन यात्रा याःगु खः । खुन्हु, खुचा लगातार न्यासि वनाः मिचिना शहरय् थ्यंकःबिज्यात । पासपोर्ट व भिसा मदुगुलिं जेलय् तकं च्वनेमाल । रंगूनय् च्वनाः हे प्रशासनिक व अदालती ज्या सिधयेकाः खुला लिपा भिसा बिल । गुरुमां दो. पञ्ञाचारीं धर्मगुरुत्व स्वीकारे यानाः मोलमिनया सुप्रसिद्ध खेमारामय् ब्वने खन । मेहनती धम्मवती दछिया दुने हे सरकारी स्तरया सद्धमपालक परीक्षाय् न्हापांगु श्रेणीइ न्हापांम्ह जुयादीगु दु ।

सन् १९५८ य् वर्मेली सरकारी स्तरय् स्वंगूगु दँ तक थीथी तहया परिक्षाय् उत्कृष्ट श्रेणीइ पास जुयाबिज्याःम्ह भिक्षुणी धम्मवती छम्ह नेपाःमि विद्यार्थीया ल्याखं नं विशेष प्रशंसा जूगु दु । भिक्षुणी धम्मवती थज्याःगु शिक्षा प्रणाली दक्व हे परीक्षाय् प्रथम श्रेणीइ प्रथम जुयादीगु खः ।
भिक्षुणी धम्मवतीया कनाबिज्याःगु दु, ‘जिं बुद्ध शिक्षाया अध्ययन निंतिं थुलि मेहनत याना कि चःबिइ वनेगु इलय् नं ब्वना च्वनेगु । ब्वँब्वं चःबिइ वनागु इलय् हितिया च्वकाय् छ्यं न्यानाः तज्याःगुया घाःखू आःतक नं दनि ।’

सासनधज धम्माचरिय
म्यानमारया थीथी शिक्षा प्रणालीत मध्ये छगू उच्चस्तरीय शिक्षा प्रणाली धम्माचरिय खः । थ्व शिक्षा पूवंकेत तसकं थाकुगु तह पार यायेमाः । थथे म्यानमारया यक्व शिक्षा प्रणालीत मध्ये धम्माचरिय शिक्षा प्रणाली नं छगू उत्कृष्ट शिक्षा प्रणालीया रुपय् दु । थुलि कठिनगु धम्माचरिय तह पास याःम्ह न्हापांम्ह नेपाःमि भिक्षुणी धम्मवती खः । धम्माचरिय पास याःम्ह न्हापांम्ह नेपाःमिजक मखुसे म्यानमारय् ब्वनाच्वंपिं विदेशी ब्वनामि मध्येनं न्हापांम्ह खः । आःतक नेपालय् भिक्षुणी धम्मवती, दि. भिक्षु ञाणपुण्णिक, अनागारिका अग्गञाणी, अनागारिका विमलञाणी, भिक्षु ञाणावुध, अनागारिका विसिट्ठञाणी (जवनवती), भिक्षु आनन्द, अनागारिका मधुभाणिनी (बुद्धपाली) व भिक्षु विचार यानाः मुक्कं गुम्हेस्यां जक धम्माचरिय पास याःगु दु । धम्माचरिय तह पास याःम्ह न्हापांम्ह नेपाःमि जुयाःबिज्याःम्ह वसपोलया व्यक्तित्व धम्माचरिय नं छगू खः ।

भिक्षुणी धम्मवती धम्माचरिय पास जुयाबिज्याःगुलिं वि.सं. २०१९ भाद्र २ गते (सन् १९६२ सेप्टेम्बर ४) वर्मा देशया हे सर्वोच्च धार्मिक शिक्षा सासनधज धम्माचरिय (‘सासनधज धम्माचरिय’ या अर्थ बुद्ध शासनया झण्डा ब्वय्केत सक्षमम्ह व्यक्ति) रंगून शहरया गभायी सिरिमङ्गल भूमिस्थल छट्ठ संगायनाया इलय् महापाषाण गुफाय् वर्मी सरकारया पालि तक्षशिलाय् सरकारी स्तरं भव्यरुपं सम्मानपूर्वक वय्कःयात ‘सासनधज धम्माचरिय’ उपाधि लःल्हानाः सम्मानित याःगु खः ।

साहित्यिक
भिक्षुणी धम्मवती छम्ह साहित्यकार मखु, बुद्ध शिक्षा थकायेगु लक्ष्य ज्वनाः थःम्हं सिउगु च्वयेगु ज्या यानाः बुद्ध शिक्षाया प्रचार यानाबिज्याइम्ह खः । उकिं भिक्षुणी धम्मवती गुरुमांयात म्हसीकेगु मेगु व्यक्तित्व साहित्यकार व्यक्तित्व नं खः । बौद्ध क्षेत्रय् व नेपालभाषाया साहित्य ख्यलय् वसपोलया बिस्कं व्यक्तित्व दु । झिंप्यदँतक बुद्ध शिक्षाया अध्ययन यानाः (ने.संं. १०८३) वि.सं. २०२० आश्विन ७ गते नेपाः लिहां बिज्यायेधुंकाः थन च्वनाः छेँय् छेँय् वनाः नेवाःभासं बाखं (बुद्ध शिक्षाया खँ) कनाः बुद्ध शिक्षा नापं नेपालभाषाया प्रचार प्रसार याना बिज्याःगु खः । मिसापिंसं आखः ब्वने मजिउ धाइगु इलय् भिक्षुणी धम्मवतीं नारी जागरणया विषययात कयाः प्रवचन बीगु यानाबिज्याःगु खः ।

वसपोलं कनाबिज्याःकथं येँ, यल व ख्वप देय्या थाय्थासय् वनाः वसपोलं नेवाःभासं बाखं (बुद्ध शिक्षाया खँ) कना बिज्याःगु जुयाच्वन । बाखं कनेगु थासय् वःपिंसं जक न्यनेखन तर मेपिंसं बुद्धया उपदेश न्यनेमखन । थःगु ज्याखं यानाः वयेमलाःपिं व लिमलाःपिंत नं बुद्धया शिक्षा बीमा धकाः व बुद्ध शिक्षा लिपातक नं ल्यनाच्वनेमा धकाः सःसःथे सफू च्वयेगु यानाबिज्याःगु खः । वसपोलया न्हापांगु प्रकाशित सफू ‘अभिधर्म’ खः ।

प्रौढ शिक्षा कक्षाया लागि व थम्हेस्यां कनागु बाखं, अभिधर्मया खँ, नैतिक शिक्षा बीगु सफू, मिसा जागरणया लागि माःगु सफू, बुद्ध शिक्षासम्बन्धी आपालं सफूत माःगुलिं नं वसपोलं सकस्यां थुइकथं नेपालभाषां सफू च्वयेगु यानाबिज्याःगु खः । बौद्धसाहित्य ख्यलय् थःगु च्वसा न्ह्याकादीम्ह वसपोलं आतकं बौद्ध साहित्यया यात्रा न्ह्याका बिज्यानाच्वंगु दनि । बुद्ध शिक्षासम्बन्धी नेवाः भासं आपालं सफू च्वयाः वसपोलं नेपालभाषा साहित्यया धुकू जायेकाबिज्याःगु दु ।

वसपोल बुद्धपुजा व प्रार्थना विधि थेंज्याःगु न्हापांगु बौद्ध शिक्षाया सफूनिसें अभिधर्म, कर्म, सतिपट्ठान, भावना थेंज्याःगु गहन विषयया सफूया च्वमि खः । अथेहे वसपोलं कर्तव्य, भिंम्ह काय् व म्ह्याय्, मति भिंसा गति भिनि थेंज्याःगु नैतिक शिक्षा बीगु सफू च्वया बिज्याःगु दुसा लक्ष्मीद्यः थेंज्याःगु मिसा धर्म स्यनीगु व मिसापिनिगु मू महत्व न्ह्यब्वइगु व मिसा जागरणया लागि माःगु सफू नं च्वयाबिज्याःगु दु ।

वि.सं. २०२८ साल जेष्ठ ७ गते शुक्रवाः (सन् १९७१ मे २१) वसपोलं नीस्वना बिज्याःगु धर्मकीर्ति बौद्ध अध्ययन गोष्ठीया धर्मकीर्ति प्रकाशनपाखें २०२९ सालंनिसें नेपालभाषा, नेपाली व अंग्रेजी भाषं सफू प्रकाशन याना वयाच्वंगु दु । भिक्षुणी धम्मवतीं प्रकाशक व सल्लाहकार जुयाः २०२९ सालनिसें धर्मकीर्ति पत्रिकाया प्रकाशन यानाबिज्यात, गुगु आतक नं निरन्तर रुपं लय्लय्पतिकं प्रकाशन जुयाच्वंगु दु ।

अग्गमहागन्थवाचक पण्डित
भिक्षुणी धम्मवती नेपालय् थेरवाद बुद्ध धर्म प्रचारया ख्यलय् छगू युगान्तर खः । नेपाःमितय्गुनिंतिं वसपोलया बुद्ध शासनिक योगदान छगू अनुपम उपहार खः । गणेश कुमारी शाक्य भिक्षुणी धम्मवती नामं प्रवजित जुयाः नेपालय् बुद्ध धर्म प्रचार यायां बौद्ध ख्यलय् छगू न्हूगु युगया प्रारम्भ यानाबिज्यात । उपासक उपासिकापिंसं वसपोलया धर्मदेशना न्यनाः थःथःगु जीवनय् सहिकथं धर्मया अभ्यास यात ।

भिक्षुणी धम्मवतीया बहुआयामिक ज्यां यानाः नेपालय् थेरवाद बुद्ध धर्म प्रचारया ख्यलय् तःधंगु योगदान जूगु दु । भिक्षुणी धम्मवतीं थःगु देशय् याःगु धर्मप्रचार व विशेष योगदानयात बुद्ध शासनय् अद्वितीय योगदान याःगु कथं कदर यासे बर्मी सरकारं वि.सं. २०४८ पौष २० गते (सन् १९९२ जनवरी ४) खुनु अति उच्च स्तरीय ‘अग्गमहागन्थवाचक पण्डित’ उपाधि लःल्हाःगु खः । भिक्षुणी धम्मवतीयात म्हसीकेगु मेगु व्यक्तित्व ‘अग्गमहागन्थवाचक पण्डित’ नं खः । नेपालय् ‘अग्गमहागन्थवाचक पण्डित’या पदवी कयाबिज्याःम्ह व्यक्ति भिक्षुणी धम्मवती छम्ह हे जक दु ।

अनुवादक
भिक्षुणी धम्मवतीयात म्हसीकेगु मेगु व्यक्तित्व अनुवादक व्यक्तित्व नं खः । छम्ह अनुवादकया रुपय् नं भिक्षुणी धम्मवतीयात म्हसिउ । अनुवाद थें थाकूगु व चुनौतिपूर्ण ज्या यानाः वसपोलं यक्व सफू प्रकाशन यानाबिज्याःगु दु । नेपालय् बुद्ध शासन अभिवृद्धिया निंतिं जीवन समर्पण याना बिज्याःम्ह भिक्षुणी धम्मवतीं नेपाःमिपिंत बुद्ध शिक्षाया गहन दर्शन अःपुक थुइकेया निंतिं पालि भाषा व बर्मी भाषां च्वयातःगु यक्व सफू अनुवाद यानाबिज्याःगु दु । भिक्षुणी धम्मवतीं नेपाःमिपिंत धर्मया रसपान याउँक याकेया लागि तःगू हे सफू नेपालभाषां अनुवाद यानाबिज्यागुलिं वसपेलयात छम्ह अनुवादक व्यक्तित्वया रुपय् नं म्हसिकेफइ । अभिधर्म, बुद्धया झिंनिगू विपाक, बुद्धया ऋद्धि प्रतिहार्य, पञ्चनिवरण, एकताया ताःचा, बुद्धधर्म त्रिरत्न वन्दना व सूत्र पुचः, प्रेमं छु ज्वी ?, कर्तव्य, बुद्धया अन्तिम यात्रा, भिंम्ह म्ह्याय् व काय् आदि सफू वसपोलं अनुवाद यानाः प्रकाशन यानाबिज्याःगु दु । वसपोलं यानाबिज्याःगु अनुवाद सफूपाखें झीसं बुद्ध शिक्षाया गहन दर्शनया खँ याउँक हे थुइके फयाच्वंगु दु ।

नेतृत्वदायी
सुं नं व्यक्ति शिक्षाया क्षेत्रय दकलय् च्वय्या थासय् वा शीर्षस्थ स्थानय् थ्यंसां नं ज्या यायेमाःगु थासय् असफल वा असक्षम जूपिं नं दु । शिक्षित जुइवं तुं नेतृत्वदायी भूमिका म्हितेफइमखु । सक्षम नेतृत्वकर्ता जुइत नेतृत्वया खुबीया आवश्यकता जुइ । अज्याःगु खुबी व दक्षता भिक्षुणी धम्मवतीयाके प्रशस्त दुगु झीसं खंकेफु । वसपोलयाके कुशल नेतृत्वकर्ता जुइगु क्षमता वा व्यक्तित्व दु । अय्जुयाः कठिनगु अवस्थाय् वा परिस्थितिइ नं सयौं मिसातय्त थःगु कमाण्डय् वा थःगु ल्हातय् कायेत वसपोल सफल जुयाबिज्याःगु दु । वसपोलया नेतृत्वय् मिसाप्रतिया शोषणयुक्त जंजीर चफुइत सफल जुल । वसपोल अनुशासनय् च्वनाः अपवाद व समस्या ज्यंकेत तसकं सिपालु । वसपोलया नेतृत्वदायी भूमिकां यानाः भिक्षुणी वा त्यागीपिनिगु इज्जत व सम्मान थहां वयाच्वंगु दु । अले वसपोलया नेतृत्वय् न्हू-न्हूपिं भिक्षुणी वा आनागारीका जूपिं व शिष्यपिं नं यक्व दु । वसपोलया नेतृत्वदायी व्यक्तित्वं यानाः भिक्षुणी संघ नं बांलाक हे न्ह्यानाच्वंगु दु ।

कुशल व्यवस्थापिका
न्ह्यागु ज्या यायेत वा ज्या पूवंकेत व्यवस्थापन यायेगु व्यक्तित्व नं दय्माः । सःसिउम्ह व नवायेसःम्ह जुइवं तुं मनू सफल जुइमखु । थःगु लक्ष्य बांलाक थ्यंकेत व्यवस्थापन यायेगु गुण नं दयेमाः । भिक्षुणी धम्मवती नकतिनि नेपालय् लिहां बिज्याःबलय् थन दुखः कष्ट सी माःगु खः । ल्हाःम्हुतु चूलाकेत व बासया व्यवस्था यायेत तसकं हे मेहेनत यायेमाःगु खः । तर व स्वयाः आः या अवस्थाय् थ्यंकेत तसकं हे संघर्ष यायेमाःगु खः । तर वसपोलया कुशल व्यवस्थापनं यानाः उच्च थासय् थ्यंकेत समर्थ जुयाबिज्यात । थःके दुगु शीप व जागरणयात उजागर यानाः छगू–छगू पलाःयात व्यवस्थित ढंग छ्यलाः वसपोलं उपासक व उपासिकापिनिगु मन त्याकायन । थःगु ज्यायात विस्तार याना यंकेत छुं नं थाकु मजुल । धर्मकीर्ति बिहारया नाप-नापं थाय्-थासय् शाखा विहारत चायेकायंकल ।

वाक्सिद्धि
सुं नं व्यक्तिं न्ववाइबलय् न्यनाच्वंम्ह व्यक्ति मन्त्रमुग्ध जुलधाःसा न्ववाइम्ह वाक्सिद्धि दुम्ह धाइ । न्ह्याम्हेसिया न्ह्यःने, न्ह्यागु हुलय्, न्ह्यागु तालं, न्ह्यागु विषय कने माःसां ग्याःचिकु पहः मदयेक न्ववायेगु अले माःगु थासय् माःकथं उपदेश, भाषण, प्रश्नया उत्तर बियाः मनूतय्त चित्त बुझे यायेफुगु हे वाक्सिद्धि खः । भिक्षुणी धम्मवती थ्व दक्व गुणं सम्पन्न जूगुलिं वसपोलयात म्हसीकेगु मेगु व्यक्तित्व वाक्सिद्धि व्यक्तित्व नं खः । वसपोलं छकः धालकि सकसियां नुगलय् लाइगु व न्ह्यागु यायेत नं तयार जुइ । भिक्षुणी धम्मवतीया उपदेश सुनां–सुनां न्यंगु दु उपिं दक्वस्यां दुनुगलंनिसें वसपोलया प्रशंसा यानाच्वंगु दु । वसपोलयात छम्ह प्रखर वक्ता व कुशल उपदेशिकाया रुपय् नं हनाच्वंगु दु । गहन खँयात नं उपमात बियाः, सरल भाषा छ्यलाः कन धाःसा याकनं थुइका कायेफइ । वसपोल थज्याःगु गुणं पूर्ण जूगुलिं हे भिक्षुणी धम्मवती वाक्सिद्धि दुम्ह व्यक्तित्व खः ।

धर्मकथिक
थाय् बाय् स्वयाः, कारण व ज्या स्वयाः, मनू स्वयाः, निमित्त स्वयाः, माः थाय् माःगु तालं मनूतय्त दुग्यंक लुधंक सन्तोष जुइक एकचित्त जुइक बांलाक धर्मदेशना याइम्हेसित धर्मकथिक धाइ । भिक्षुणी धम्मवतीयात म्हसीकेगु मेगु व्यक्तित्व धर्मकथिक व्यक्तित्व खः । भिक्षुणी धम्मवती नेपाःया थेरवादी बौद्ध क्षेत्रय् अतुलनीय धर्मदेशक खः । वसपोलं बीगु धर्मदेशना मस्त, ल्याय्म्ह-ल्यासे, वयस्क, बुराबुरी सकसितं यइपुसेच्वंगु जुइ । थाय्बाय् व मनू स्वयाः धर्मदेशना यानाबिज्याइम्ह धम्मवतीया उपदेश न्यनेखनकि न्ह्याम्ह नं मन्त्रमुग्ध जुइ । यक्व धयाथें वसपोलया उपदेश वा धर्मदेशना उपमायुक्त व्यावहारिक व सरल भाषां थुइके अःपु । वसपोलया उपदेश वा धर्मदेशनाया प्रभाव वा अनुशरण यानाः थःगु गृहस्थी जीवन सुखपूर्वक हनाच्वंपिं यक्व उपासक उपासिकापिं दु ।

गुरुमांया धर्मदेशनाया शैलीं यानाः यक्व उपासक उपासिकापिं प्रभावित जूगु दु । धम्माचरिय थेंज्याःगु भगवान बुद्धया वैज्ञानिक शिक्षायात गहन रुपं अध्ययन यानाः न्हूगु शैलीं धर्मयात बुद्धिमत्तापूर्वकं न्ह्याका च्वंगुलिं हे वसपोलया धर्मदेशनाया प्रभावं यक्व मनूतय्गु जीवन सफल जूगु दु । नेपाःया स्थविरवाद बुद्धधर्म पुनरुत्थानया इतिहासय् बेजोड धर्मकथिक जुयाः विशेष व्यक्तित्व ज्वनावःम्ह व्यक्ति भिक्षुणी धम्मवती खः ।
गुरुमांया धर्मदेशना वा वाक्सिद्धियात कयाः नेपालभाषा व नेपाली भाषाया नांजाःम्ह साहित्यकार सत्यमोहन जोशीजुया जहान राधादेवी जोशीं थःगु प्रज्ञापारमिताया मू लँपुइ नांया सफुलिइ गुरुमांया प्रशंसा यानातःगु दु ।

धर्मदेशनाया झ्वलय् वय्कलं बाखं न्यनाच्वंपिनिगु ध्यान थज्याःगु कथं आकर्षित यायेफुकि लँय् वनाच्वंपिं मनूतय्त नं छथाय् सिथय् च्वनाः दनाः वसपोलया खँ न्यनाच्वंगु खना । वसपोलं नेपालभाषां व्याख्यान यानादीसां नं भाय् मथूपिं नं दनाः न्यनाच्वंगु खना । छुं नं छगू विषयय् न्ववाःसा नं व विषय नाप स्वापू दुगु दक्व पक्षयात कःघानाः, समीक्षा यानाः, खः-मखु प्रमाण बियाः समसामयिक विषय वस्तु व घटनाया सप्रमाण उपमा बियाः न्यनामिपिंत दुनुगलय् थ्यंक हे ब्याख्या यायेफुगु अद्भूत क्षमता वसपोलयाके दु ।

धन्य धाये अनागारिका भिक्षुणी धम्मवती, सुनां बर्माय् तःदँमछि च्वनाः, बौद्ध धर्म दर्शनयागु गहन अध्ययन यानाः बर्मा देशया दकसिबे च्वन्ह्यागु ‘धम्माचार्य’ उपाधि कयाबिज्यात ।

मेमेपिं विद्वानपिनिगु न्ह्याक्व खँ न्यंसां गुरुमांया प्रवचन मन्यँतले पूमवं थें जुइगु खँ ला सकस्यां अनुभव हे यानाच्वंगु दु । नापं वय्कःया प्रवचन छक्वः न्यने धुंकलकि न्ह्याबलें न्यने मास्ती वइगु, अले सकसिगुं नुगलय् न्ह्याबलें लुमनि कथंया छाप लाका बी, गुगु वय्कःया तःधंगु वाक्सिद्धिया गुण खः । थज्याःगु गुण झी सर्वसाधारण मनूत सकसिकें दइगु गुण मखु । वि.सं. २०२२ सालपाखेया खँ खः, श्रीघलय् च्वंगु मेगु थेरवादी विहारय् भिक्षुणी धम्मवती गुरुमांया धार्मिक प्रवचन जुयाच्वन । गुरुमांया धार्मिक प्रवचनपाखें प्रभावित जुयाः प्रवचन न्यँ वइपिं उपासक उपासिकापिं यक्व दयावल । प्रवचन न्ह्याना हे च्वनतिनि । लिपा दथुइ थनिंनिसें छं प्रवचन बीम्वाःल धकाः बन्द याकल । छाय्कि मिजंतय् स्वयां मिसाम्हेसिया धर्मदेशना लोकंह्वात । व हे इलय् छम्ह उपासिकां थः जहान मदुगुया पुण्यतिथिइ लाकाः न्हय्न्हुतक भिक्षु व भिक्षुणी धम्मवती गुरुमांपाखें धर्मदेशनाया ज्याझ्वः तल । न्हय्न्हुया दिनय् भोजन व दानया ज्याझ्वः नं तयातःगु खः । भिक्षुपिनिगु न्हिन्हिया धर्मदेशनाया दथुइ छम्ह मिसाम्ह गुरुमांया धर्मदेशना तःसा जिपिं सुं नं भोजन यायेत वयेमखु धकाः ख्यानाः भिक्षुणी धम्मवती गुरुमांया धर्मदेशना ज्याझ्वः लिकायेकूगु नं न्यनेदु ।

अभिधर्मया सहज व्याख्याकर्ता
भगवान बुद्धं कनाबिज्याःगु त्रिपिटक (सूत्रपिटक, विनयपिटक व अभिधर्मपिटक) मध्ये अभिधर्मपिटक तसकं सूक्ष्म गम्भीर, अतिकं थुइके थाकुगु, गहन दर्शनया बुद्धशिक्षा खः । झीगु चित्त, चेतसिकया स्वभावया गहन स्वयां गहन उपदेश खः अभिधर्म । थुकियात ध्वाथुइकेत ध्यान अभ्यास दयेमाः, प्रज्ञा च्वन्ह्यायेमाः धाइ । अथे जूगुलिं सूत्रपिटक दुनेया उपदेशया गुलि बौद्ध साहित्यिक रचनात दु उलि अभिधर्मया खनेमदु । अभिधर्मया उपदेशयात कयाः च्वयातःगु सफूत दुसां नं ब्वनेत थाकुया च्वनेफु, थुइके मसयेफु । धर्म देशना याइपिंत तकं थुइका बीत थाकुया च्वनीगु विषय खः अभिधर्म । बुद्धधर्मया मूल सार हे अभिधर्म खः । यक्वसित तसकं ब्वने थाकुगु विषय खः अभिधर्म ।

थज्याःगु गहन अभिधर्मयात नं अनेक उपमा, बाखं व घटनायात स्वानाः थुइक अर्थ छ्यलाः बाखं न्यँ वइपिं बुराबुरिपिं उपासक उपासिकापिं गुलिं आखः तकं ब्वनेमसःपिं दु, उमित तकं ध्वाथुइक कनाबिज्याइ भिक्षुणी धम्मवतीं । थ्व वसपोलया धर्मदेशना यायेगु छगू अद्भूत कला खः । तसकं नासलं लीगु, सकसियां न्यने यःगु, न्यँतले न्ह्यइपुसे च्वनीगु, न्यने धुनेवं नं ल्वःममंक नुगलय् थाइगुकथं अभिधर्मया व्याख्या यानाः कनाबिज्याइ । बुद्ध शिक्षायात साधारण मसःमसिउपिंत नं ध्वाथुइक कनेत अनेक उपमा बाखं व घटनात स्वानाः धर्मदेशना यायेगु शैली दुम्ह वसपोल छम्ह नेपाःया हे अतुलनीय धर्मकथिक खः ।

आत्मबल व सकारात्मक चिन्तनं क्यान्सर समेत त्याके फुम्ह
नेपाःया थेरवादी बुद्ध धर्मया इतिहासय् छता जक मखु तःता कथं इतिहास कायम यायेत ताःलाःम्ह छम्ह अद्वितीय व्यक्तित्व खः श्रद्धेय भिक्षुणी धम्मवती । गुरुमांया बुन्हि हनेखंगुयात वय्कःया शिष्यतय्सं अहोभाग्य तायेकी । छाय्धाःसा २०६८–०६९ साल पाखे गुरुमां तसकं हे म्हं मफुत । प्वाःया क्यान्सरं ग्रस्त जुइधुंकूम्ह वसपोलया क्यान्सर विशेषज्ञ डा. दीप श्रेष्ठया सल्लाह कथं भारतया न्हू दिल्लीया बी. एन. कपूर अस्पतालय् उपचार शुरु जुल । अन अस्पतालय् भर्ना याःबलय् वसपोलया शरीर सुकूगनाः थुलि विरुप जुइधुंकूगु जुयाच्वन कि अस्पताल वइपिं मनूतय्सं वसपोलयात मिसाम्ह कि मिजंम्ह धकाः तकं छुटे याये थाकुल । गुलिं डाक्टरतय्सं ला न्यँ हे न्यनीगु, वसपोल मिसाम्ह खः कि मिजंम्ह धकाः । थज्याःम्ह मनूयात अस्पताल भर्ना जूगुया छुं न्हि लिपा हे न्यासि वने फयेकाबिल । स्वस्वं हे वसपोल जिया वल । अले बल्लाकाः स्वदेश लिहां बिज्यात ।

आशा हे मखनेधुंकूम्ह मनूयात दिल्लीइ अथे वासः यानादीम्ह क्यान्सर विशेषज्ञ डा. आर. रंगा राव खः । उपचार लिपा गुरुमां स्वदेश लिहांबिज्यात । नापलाःपिं फुक्क चकित । तर वसपोलं फुकसिया चिन्ता व अनुमानयात फय्गं साबित यानाबिज्यात । वसपोलं क्यान्सरयात त्याकाः लिहां बिज्याःगु जुयाच्वन ।

भिक्षुणी धम्मवतीया जीवनी ब्वन धाःसा सी दइ, वसपोल थौं तक छुं हे खँय् पराजित जूगु मदु । न वसपोलयात वर्माय् छ्वयेमखु धयादीपिं मांबौपिंसं त्याके फत, न वर्माया अध्ययनय् सुं वर्मिज गुरुमांपिंसं त्याके फत, न नेपाः लिहांबिज्याये धुंकाः विहार दयेकेत पंगः थंवःपिं कट्टरपन्थीतय्सं त्याके फत । ८० दँया वैशय् कःवःगु क्यान्सर ल्वचं नं वसपोलयात त्याके मफुत । क्यान्सर जुल धायेवं अक्सर मनूतय्सं बिचाः यायेधुंकी, जीवनया अन्तिम घडी थ्यंकः वल । तर भिक्षुणी धम्मवतीं थ्व बिचाः गबलें यानाबिमज्याः । वसपोलया उपचार यानादीम्ह डा. आर. रंगारावं धयादी, ‘गुरुमां वासलं स्वयां नं थःगु हे आत्मबलं रोगमुक्त जुयाबिज्याःम्ह खः ।’

भिक्षुणी धम्मवतीयाके दुगु प्रवल आत्मबल व असीम ‘सकारात्मकतां’ क्यान्सरयात त्याकेफुगु डा. आर. रंगारावया ठहर दु । क्यान्सरया दकलय् तःधंगु वासः धयागु नं थ्वहे खः, आत्मबल व सकारात्मकता, गुकिया वसपोल खानी हे धाःसां जिउ । डा. आर. रंगारावं ला तप्यंक हे धायेगु यानादी, ‘वसपोल थःगु हे शक्तिं रोगमुक्त जुयादीम्ह खः, जिमित ला जस कायेत जक उपचार यायेगु अवसर चूलाःगु खः ।’

डा. रंगाराव इलय् ब्यलय् नेपाः झायाच्वनीगु इलय् धर्मकीर्ति विहारय् दुस्वयाः जक लिहां वनी । विहारय् वइबलय् वय्कलं गुरुमांया स्वास्थ्य जाँच याः वयागु धायेगु पलेसा वसपोलया दर्शन काःवयागु धायेगु यानादी । थौंकन्हय् वय्कःयात खनीपिं सुनानं धायेफइ मखु कि वसपोल क्यान्सरया विरामी खः । क्यान्सर थेंज्याःगु प्राणघातक धयातःगु ल्वय्यात समेत त्याकेफुगु वसपोलया आत्मबल व सकारात्मक चिन्तन मेपिं सकस्यां लागिं नं अनुकरणीय जू । वसपोल वास्तवय् क्यान्सर ल्वय् जक मखु क्यान्सरया वासः समेत थः दुने हे ब्वलंकाः म्वानाच्वंम्ह साधक जुयाच्वन ।

अमृत रत्न ताम्राकार