हारां मूर्ति दयेकीम्ह शान्तम्ह कलाकार

८६ दँ दत, वरिष्ठ मूर्तिकार कालु कुम्हाःया जन्म । तर वय्कः थ्व उमेरय् नं न्हापा थें हे मूर्ति दयेकेगु ज्याय् व्यस्त तिनि । मूर्ति नं गज्याःगु ? तसकं ग्यानापुगु, क्रोध ख्वाः वःगु । क्रोध ख्वाः वःगु मूर्ति दयेकेगु ज्याया लागिं ला वय्कःयात ‘क्रोध कला शिरोमणि’ धइगु उपाधी हे बियातःगु दु । तर अजूचायापुगु खँ छु धायेबलय् अज्याःगु क्रोध मूर्ति दयेकीम्ह वय्कःया थःगु हे ख्वालय् धाःसा क्रोध गबलें दइ मखु ।

वय्कःया ख्वाः जक मखु मुक्कं ‘बडी ल्यांग्वेज’ य् हे क्रोधया लेस तकं खंके फइ मखु ।वय्कलं सिर्जना यानाद ीगु मूर्ति जक खनीपिंसं ला शुरुइ अनुमान यायेफु, कलाकार कुम्हाःलिसे खँ ल्हायेत तकं बिचाः याये माली । कला ला थुलि ग्यानापु, मनू गुलि ग्यानापु जुइ !तर मनू सिर्जना स्वयां पाय्छि अःखः खने दइ । बांलाक खँ तकं ल्हायेम्वाःम्ह, शान्तम्ह, सौम्यम्ह, शिष्टम्ह ।

धार्मिक प्रयोजनया लागिं वय्कःया कला न्याना यंकीपिं गुलिखे लामातय्सं ला पत्याः मजुयाः न्यँ हे न्यनी, ‘थ्व मूर्ति धाथें छिं हे दयेकादियागु खः ला ?’वय्कःया काय भाजु राकेश अवालें धयादी, ‘बाः क्रोधी ला ख हे मखु, गनं गनं क्रोध पिहां हे वइगु तनावपूर्ण स्थितिइ नं वय्कलं क्रोध प्रकट यानादीगु जिमिसं खनागु मदुनि ।’ मस्तय्सं गबलें छाक्क न्ववाःसां वय्कलं व छाःगुयात थः दुनें तुं तयादी, लिसः बियादी मखु ।

उमेर ला वन खः, तर वय्कःया ल्हातिं सीप मवंनि । न शरीरं जाँगर वन । उमेरं वय्कःया नियमित दिनचर्यायात नं आः तक पाके मफुनि । आः नं वय्कः सुथय् ३ बजे हे दनादी । म्वः ल्हुइ । नामसंगीति पाठ यानादी । पिहां वनाः याकःचा हे द्यः चाःहिलादी । करिब घौत्याया मर्निङ वाक् द्यः चाःहिलाः सम्पन्न जुइ । दुहां वयाः आगमय् झाइ । तुतः पाठ यानादी । वयां लिपा कौला जुइ । कौलाय् हँय्ख्यें हे भपियादी ।

चिया लिपा पलख टिभी स्वयादी । टिभी नं नेपालमण्डल बाहेक मेगु स्वयादी मखु । १० बजे तकया दुने ज्यःनाः सिधइ । १२.३० तक आराम याइ । वयां लिपा सिर्जनाया ज्याय् लगे जुयादी । ३ बजे तुच्चाया लागिं छक्वः दी । वयां लिपा हानं ज्या हे यानादी गुगु बहनी ६ बजे तक न्ह्यानाच्वनी । ज्या दिनाः हानं छक्वः तुच्चा जुइ । थुबले छगः हँय्ख्यें व छगू पेग अय्लाः कयादी । अनं हानं छक्वः पिने चाःहिलाः दुहां झाइ । द्यःयात मत बी ।

पलख हानं नेपालमण्डल हे स्वयादी । ७.३० तक ब्यलि सिधइ । ९ बजे तक द्यना हे छ्वइ । आगमय् झाइबलय् जा भ्याःगु वसः पुनी मखु । मेगु हे फिना वनी । ८६ दँ दुपिं अक्सर मनूतय् ज्यःनाः ब्यलिइ वासः भ्वाः तिनेमाःगु जुयाच्वनी । तर वय्कलं थौं तक छुं वासः नयेमाःगु मदुनि । छुं ई न्ह्यः सुगर भचा खनेदुगु खः । व नं आः नियन्त्रणय् वयेधुंकल । स्वदँ न्ह्यः मोतिबिन्दूया अपरेशन जूगु बाहेक अस्पताल वनेमायेक विरामी जू धइगु मदु ।

आः भचा तुति स्याः थें जुया वःगु दु तर न्यासि जुइगु धाःसा त्वःतादीगु मदुनि । पिहां वनेत चश्मा तःसां ज्या याइबलय् चश्मा तयादी मखु । ०७२ सालया तःभुखाचय् वय्कः भाग्यवश बचे जुयादिल । अबले तक वय्कः थपाःत्वाःया पुलांगु छेँय् हे च्वनेगु यानादी । तर वकुन्हु शनिवाः वय्कः हात्तिवनया छेँय् वयाच्वंगु पाः । उकिं छुं मजुल । उखे थपाःत्वाःया छेँय् वय्कःपिं द्यनीगु खाताया च्वसं तयातःगु अक्सिजनया तग्वःगु सिलिण्डर कुतुं वयाः वय्कःपिं गन द्यनीगु खः अन हे लानाच्वन खनिं ।

भुखाय् ब्वःगु १२ बजेया ई धइगु वय्कः अक्सर यानाः वहे खाताय् आराम यानाच्वनीगु ई खः । यदि वय्कः खाताय् द्यनाच्वंगु पालय् सिलिण्डर कुतुं वःगु जूसां तःधंगु हे दुर्घटना जुइ फइगु अनुमान काय राकेश अवालें यानादी । खाताया च्वसं दमया ल्वगि वय्कःया तिरिमय्जुया अक्सिजन सिलिण्डर तयातःगु खः । सिर्जनाया ज्या याकःचां हे याइगु खःसां ज्यःनाः ब्यलि धाःसा वय्कः तिरिमय्जु नापं तुं हे च्वनाः यानादीमाः ।

तर निला ति दत, तिरिमय्जुया निधन जुल । वयां लिपा धाःसा वय्कःया थ्व रुटिनय् भचा हिउपाः वःगु दु । वय्कः आः सिर्जनाया ज्याय् भचा अप्वः लगे जुयादी । छुं ई न्ह्यः तिनि चीनय् जूगु छगू कला ब्वज्याय् वय्कःया कला नं प्रदर्शनी जूगु खबर वल । वंगु वालय् तिनि वय्कःयात ललितकला एकेदेमिं अरनिको प्रज्ञा पुरस्कारपाखें सम्मानित नं यात । तिरिमय्जु मदयेधुंकाः छगू कथं व्यस्तता अप्वःगु दु ।

खतुं वय्कलं सिर्जना यानादीगु मूर्तित चीन जक मखु भारत, जर्मनी, सिंगापुर, ताइवान, फ्रान्स, अमेरिका, जापान, कोरिया, रुस, इटाली, थाइल्याण्ड, भूटान, स्वीट्जरल्याण्ड आदि देशय् नं थ्यनाच्वंगु दु । बेलायतया लण्डनस्थित भिक्टोरिया एण्ड एल्बर्ट म्युजियमय् नं वय्कःया कला संरक्षित यानातःगु दु । खास यानाः तिब्बती धर्मगुरु दलाई लामालिसे सम्बन्धित आपालं गुम्बाय् मू द्यःया रुपय् वय्कःया हे कला पुज्यानातःगु खनेदु ।

तिब्बती बुद्धधर्म माने याइपिनि आगमय् अप्वः यानाः क्रोध ख्वाः वःपिं द्यःत हे पलिस्था यानातःगु दइ । अज्याःपिं अप्वः धइथें द्यः वय्कलं हे दयेकादीगु खः । वय्कलं दयेकूपिं द्यः नेपाःया हे मैत्री गुम्बा, आनी गुम्बा, साम्तेलिङ गुम्बा, कपन गुम्बा, फर्पिङ शेर्पा गुम्बा, थेग्चेन गुम्बा आदि आपालं गुम्बाय् प्रमुख द्यःया रुपय् स्थापित यानातःगु दु । तिब्बती बुद्ध धर्मय् गन गज्याःम्ह द्यः तइ धइगु खँ वय्कलं पूवंक हे थू ।

उकिं तिब्बती धार्मिक गुरुपिं वय्कःया ल्हातं दयेकूम्ह द्यः हे थःथाय् तयेत इच्छुक जुयादी । उमिसं थःपिनि गुम्बाय् पलिस्था याइगु वय्कःया सिर्जना केवल मूर्ति जक जुइ मखु, व साक्षातम्ह द्यः थें हे च्वनी । मूर्तिया न्ह्यःने तःजिगु पुजा यानाः न्यास समेत तइबलय् धातुया मूर्ति जीवन्त जुया वइ । अज्याःपिं द्यः दीक्षा दुपिंसं जक स्वये जिउ । उकिं नं जुइ, धर्म गुरु दलाइ लामां हे वय्कःयात ‘थो स्योवा (दक्ष क्रोध मूर्तिकार) धकाः उपाधि बियादीगु दु ।

वरिष्ठ कलाकार कालु कुम्हाःयाके दुगु मेगु गुण छु धायेबलय् वय्कलं छुं नं मूर्ति वा चित्र छक्वः स्वयेधुंकल कि छेँय् वयाः वहे ज्वःगु मेगु मूर्ति दयेकेफु । खतुं वय्कलं थज्याःगु मूर्ति दयेके सयेकादीगु नं कर्पिन्सं दयेकूगु स्वयाः जक हे खः । कुम्हाः जूगु ल्याखं चायागु थलबल दयेकेगु ला वय्कःया ज्या हे जुल । तर वय्कलं चायागु थलबल जक दयेकादी मखु । वय्कलं चायागु मूर्ति नं दयेकेगु यानादी ।

अले यलय् द्यः दयेकीपिं अतिकं निपुणपिं शाक्य जातियापिं मूर्तिकारपिंसं द्यः दयेकूगु स्वस्वं हे वय्कलं नं दयेकेगु सयेकादिल ।
क्रोध ख्वाःपाःया मूर्ति दयेकीम्ह जूगुलिं वय्कःया अप्वः धइथें ध्यान क्रोधपाखे हे वनाच्वनी । टिभी जक स्वःसां वय्कलं मनूतय्गु ख्वाःपाःया भावय् अप्वः ध्यान बियाच्वनी । छुं ई न्ह्यः वय्कः नमोबुद्ध झाःगु जुयाच्वन । अन भगवान द्यवं थःगु ला ध्यनाः मचा बूम्ह धुँ व धुँया मस्तय्त नकाच्वंगु छगू मूर्ति दु ।

व मूर्ति स्वया वसांनिसें थम्हं नं छगू अज्याःगु हे मूर्ति दयेकेगु इच्छा वय्कःयात जुल । मूर्ति दयेकेगु वय्कःया लागिं छुं थाकुगु खँ मखु । थाकुयाच्वंगु थुलि हे जक कि अज्याःगु अवस्थाय् धुँया ख्वाःया भाव गथे च्वनीगु जुइ ? धुँया ख्वाःपाः अप्वः यानाः क्रोध भावयागु च्वयातःगु दइ । तर मनुखं थःगु हे म्हया ला ध्यनाः नकाच्वंगु इलय् धुँ क्रोधित जुइ मखु । उकिं वयागु भाव छु जुइ धकाः वय्कलं खुब चिन्तन यानाच्वनादीगु दु ।

धयादी, ‘व छता खँ मनय् खुब खुलदुल जुयाच्वंगु दु, मनय् लुइवं दयेकेगु जुइ ।’थौंकन्हय् बुंगद्यःया जात्रा जुयाच्वंगु दु । बुंगद्यः सालाः लुँहितिइ थ्यनीबलय् अन सतलय् भैरवया ख्वाःपाः ब्वइगु चलन दु । थ्वयात ‘हारांखां द्यः’ धाइ । न्हापा चायागु दयेकातःगु थ्व ख्वाःपाः तज्यानाः छगू इलय् ब्वयेगु हे बन्द जुइधुंकूगु खः वय्कलं सिजःयागु उगु मूर्ति दयेकाः हानं ब्वयेगु चलन शुरु यानादिल । लछि न्ह्यः तिनि वय्कलं १८ इञ्ची दुम्ह मेष समर (वज्र भैरव) या मूर्ति सिधयेकादिल ।

मूर्ति दयेकेगु अवधि धाःसा मूर्तिया आकार व धिकः स्वयाः वनी । चीधिकःपिं द्यः ला छन्हु निन्हुं नं दयेकादीगु दु । चायागु जक मूर्ति ला २ घन्टां हे सिधयेकादीगु नं दु । वय्कः आः नं न्हूगु सिर्जनाय् व्यस्त लगे जुइधुंकूगु दु । वय्कलं थम्हं जक दयेकादीगु मखु । मेपिंत स्यनेगु ज्या नं उलि हे यानादी । वय्कःपाखें सयेका वंपिं आपालं कलाकारत थौं तकं थ्वहे पेशाय् आवद्ध जुयाः ज्या यानाच्वंगु दनि । मूर्तिकला ख्यःया कलाकारतय् दथुइ वय्कः अतिकं सम्मानित गुरु जुयादी ।

वय्कःया थ्व योगदान व कलाया सम्मान यासें आपालं संघ संस्थातय्सं वय्कःयात आपालं हे सिरपाः व सम्मानं छाय्पीधुंकूगु दु । अले वय्कः थम्हं नं सामाजिक दायित्व भाःपाः थीथी थाय्या सतः, फल्चा, देगः, सार्वजनिक भवन, स्वास्थ्य क्लिनिक, ल्वहंहिति आदि निर्माण व जीर्णोद्धारया ज्याय् आर्थिक व अन्य कथंया ग्वाहालि याना वयाच्वनादीगु दु ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS