प्रजातान्त्रिक प्रतिगमनया सिकार

वंगु दँय् अन्तर्राष्ट्रिय मानवअधिकार दिवस अर्थात सन् २०२० डिसेम्बर १० तारिखकुन्हु एसिया सेन्टर नांया छगू संस्थां कोभिडया इलय् दक्षिण एसियाया मानवअधिकार सम्बन्धी छगू रिपोर्ट सार्वजनिक यात । ‘कोभिड–१९ व दक्षिणपूर्वी एसियाया प्रजातन्त्र’ नांया ५४ पृष्ठ ताःहाकःगु रिपोर्ट सार्वजनिक याःगु खः । सन् २०२०या जनवरीनिसें नोभेम्बर तकया प्रजातान्त्रिक अभ्यासया मूल्यांकन यासें पिथंगु रिपोर्टय् दक्षिणपूर्वी एसियाय्लो कतन्त्र व मानवअधिकारया अवस्था चिन्ताजनक जूगु लिच्वः पिकाःगु खः । करिब २०० गू रिपोर्ट, च्वसु लगायतया अध्ययन लिपा थुगु क्षेत्रय् ‘डेमोक्रेटिक रिग्रेशन’ अर्थात ‘प्रजातान्त्रिक प्रतिगमन’या खतरा दुगु खँ न्ह्यथंगु खः । लोकतान्त्रिक पद्दतिपाखें जनताया अभिमत कयाः राज्यसत्ताय् वयेगु अले जनताया आधारभूत लोकतान्त्रिक मूल्य मान्यता व मानवअधिकारयात क्वपालेगुकथं ज्या यायेगु नापं सरकारयात निरंकुश दयेकेगु ज्या यात ‘प्रजातान्त्रिक प्रतिगमन’ धाःगु जुल ।

कोभिड-१९या महामारीयात राज्यपाखें नियन्त्रणया कुतलय् जुयाच्वंगु कमजोरीयात सुचुकेगु निंतिं सरकारं ल्ह्वनाच्वंगु थीथीकथंया पलाखं लिपा तकं लिच्वः लाकीगु व उकिं प्रतिगमन व राज्ययात अधिनायकवादपाखे यंकीगु ख्याच्वः सहितया रिपोर्ट सार्वजनिक जूगु खः । सरकारया कमजोरीयात साधारण जनतां कुंखिनाच्वंगु व उकियात नियन्त्रण यायेत राज्यपाखें एकतर्फि रुपं मखुगु सुचं प्रवाह यायेगु, कुखिंनीपिंत मानहानीया मुद्दा तयेगु व संचार ख्यःयात नियन्त्रण यायेगु पलाखं मानवअधिकार, सूचनाया अधिकार व नागरिक अभिव्यक्तियात कुण्ठित यानाच्वंगु निष्कर्ष पिकाःगु खः ।

संयोग जुइफु मानवअधिकार दिवसया हे झ्वलय् थुकथंया रिपोर्ट सार्वजनिक जूगु पाय्छि झिन्हु लिपा नेपालय् प्रधानमन्त्री खड्गप्रसाद ओलीं संघीय संसदया प्रतिनिधिसभा विघटन यानाः प्रतिगामि पलाः ल्ह्वन । प्रधानमन्त्री ओलीया अज्याःगु पलाःयात कयाः राजनीतिक दल लगायत अधिवक्ता, पुलांपिं प्रधानन्यायाधिश, पत्रकार, नागरिक समाज लगायतं विरोध यासें सतकयात क्वाकेगु तकं यात । सर्वोच्च अदालतं प्रधानमन्त्रीया उगु पलाः असंवैधानिक जूगु ठहर यासें संसदया पुनःस्थापना यायेधुंकूगु दु। तर, खड्ग ओलीया पलाः एसिया सेन्टरया रिपोर्टय् न्ह्यथनातःकथं छगू ‘प्रजातान्त्रिक प्रतिगमन’ खत । नेपालय् संविधानसभापाखें न्हूगु संविधान जारी जुइधुंकाः राजनीतिक दलतय् निंतिं वा सामान्य परिवेशय् खड्ग ओलीं ल्ह्वंगु पलाः दकलय् न्हापांगु प्रतिगमन खत । तर आम मनूत व नेवाः समुदायया निंतिं राजनीतिक प्रतिशोधया लिच्वःकथं जूगु संसद् विघटनया घटना न्हापांगु प्रतिगमन धाःसा पक्का नं मखु। व स्वयां ताः ई न्ह्यःनिसें नेवाःत प्रतिगमनया शिकार जुइत बाध्य जुयाच्वंगु दु ।

राजनीतिक दलतय्सं प्रतिगामी पलाःयात सर्वोच्च अदालतपाखें भिंकेगु ज्या जूगु धासें लसता प्वंकल । तर विडम्बना प्रतिगमन परास्त जूगु धासें लसता प्वंकेगु ज्या जूगु स्वन्हु मदुनिवं नेवाः भासं खँल्हाःगु धासें राज्यपाखें नेवाः अभियन्तातय्त हिरासतय्कु नेगु ज्या जुल । व स्वयां न्ह्यः थःगु जग्गाय् राज्य आतंकया विरोध याःपिंत नं हिरासतय् तयेगु ज्या जुल ।

नेपालय् न्ह्यागुकथंया व्यवस्था वःसां नेवाःतय् निंतिं अझ नं पूर्णरुपं लोकतान्त्रिक अधिकारया प्रत्याभूतिया आभाष याये खंगु अवस्था मदुनि । प्रधानमन्त्री खड्ग ओलीं वंगु दँया डिसेम्बर २० तारिककुन्हु विघटन याःगु संसद् सम्मानित सर्वोच्च अदालतया फैसला लिपा फेब्रुअरी २२ तारिककुन्हु पुनःस्थापित जुल । राजनीतिक दलतय्सं प्रतिगामी पलाःयात सर्वोच्च अदालतपाखें भिंकेगु ज्या जूगु धासें लसता प्वंकल । तर विडम्बना प्रतिगमन परास्त जूगु धासें लसता प्वंकेगु ज्या जूगु स्वन्हु मदुनिवं नेवाः भासं खँल्हाःगु धासें राज्यपाखें नेवाः अभियन्तातय्त हिरासतय्कु नेगु ज्या जुल । व स्वयां न्ह्यः थःगु जग्गाय् राज्य आतंकया विरोध याःपिंत नं हिरासतय् तयेगु ज्या जुल ।

सायद छगू राजनीतिक दलया निंतिं प्रतिगमनया मापन राजनीतिक विषयवस्तुया ल्याखं जक जुइ । तर छम्ह सर्वसाधारणया निंतिं प्रत्येक न्हि थःपिंसं ल्ह्वनीगु पलाःपाखें प्रतिगमनया ल्याःचाः तयेगु याइ । नेवाःतय् सन्दर्भय् नं पाय्छि अथेहे खः । देशय् लोकतन्त्र दु धकाः संविधानय् न्ह्यथनातःसां थःगु छेँ-बुँइ राज्यपाखें विना स्वीकृति, विना मुआब्जा, विना क्षतिपूर्ति जबरजस्ती कब्जा यात धाःसा वा यायेगु कुतः यात धाःसा अज्याःपिं पीडित जनताया निंतिं राज्यं प्रत्येक न्हि प्रतिगामी पलाः ल्ह्वनाच्वंगु जुइ । छम्ह नेवालं स्वतन्त्र व निर्भिक रुपं थःगु मांभाय् छ्यलाः नवायेत प्रहरी प्रशासनं बन्देज तइसा वया निंतिं लोकतान्त्रिक अधिकारया हरण प्रत्येक क्षण, हरेक पल जुयाच्वंगु दइ । सम्मानित सर्वोच्च अदालतपाखें स्टेअर्डर बियातःगु आदेशयात रद्दि टोकरीइ वांछ्वयाः मनू च्वनाच्वंगु छेँय् डोजर चले यात धाःसा वया निंतिं राज्य अझ नं निरंकुश हे जुयाच्वंगु दइ । छम्ह बहालवाला मन्त्रीया सम्पत्ति-भवन बचे यायेगु निंतिं छम्ह सर्वसाधरण मनूया छेँय् थुनेगु ज्या जुल धाःसा राज्य वयागु निंतिं अझ नं अधिनायकवादी हे जुयाच्वंगु दइ ।

थौं सुनानं राज्यया प्रतिमगन सच्चे जुल धकाः लसता प्वंकीसा व केवल सत्ता स्वार्थ व राजनीतिक लेनदेनया निंतिं यानाच्वंगु संघर्ष बाहेक मेगु छुं जुइ फइमखु। छम्ह सर्वसाधरणया निंतिं अझ नं थःगु जीवन रक्षा जुइकथंया लोकतन्त्र वःगु मदुनी । छम्ह व्यक्तिया निंतिं अझ नं थःगु आवास वा जग्गा जमिन सुरक्षित जुइ फइकथंया मानवअधिकारया बहाली जूगु मदुनि । बहुभाषिक देशय् छम्ह गैर खस भाषी मनूखं अझ नं स्वन्त्रत रुपं थःगु मांभाय् छ्यलेफइगु, न्ववायेदइगु अधिकारया प्रत्याभूति जुइफुगु अवस्था मदुनि । लोकतन्त्रया आधारभूत मानव अधिकार व नागरिक अधिकार छ्यले मफेकं गुकथं प्रतिगमन भिन धकाः झीसं लसताय् प्वंकेफइ ?

तानाशाही राणा शासन, महेन्द्रया पञ्चायती व्यवस्था नापं ज्ञानेन्द्रं याःगु कू थेंज्याःगु अधिनायकवादी राज्यया इलय् नेवाःतय् अधिकार हनन जूगु छुं न्हूगु खँ मखु। तर प्रजातान्त्रिक, लोकतान्त्रिक व गणतान्त्रिक सरकारया इलय् नं अज्याःगु व्यवहार कायम जुयाच्वन, उकिया कार्यानवयन जुयाच्वन धाःसा थुइके माः कि सही रुपं आमजनताया निंतिं प्रतिमगन अझ ल्यं दनी । एसिया सेन्टरया रिपोर्टकथं आपालं दक्षिणपूर्वी एसियाली देय्त कोभिड लिपा जक प्रजातान्त्रिक प्रतिगमनया शिकार जूगु जुइफु। तर नेपालय् प्रत्येक लोकतान्त्रिक सरकारं थनया सर्वसाधारणया निंतिं प्रतिगामी पलाः ल्ह्वनाच्वंगु दु। खड्गप्रसाद ओलीया शासन सत्ता लिपा थुकिया लिच्वः अझ व्यापक जूगु दुसा नेवाः लगायत थीथी समुदाय प्रजातान्त्रिक प्रतिमगनया सिकार नं यक्व न्ह्यवंनिसें जुयाच्वंगु दु ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS