तिंख्यलं मालाच्वंगु लोकतन्त्र

खरीबोट झीगु, खः थ्व नागरिक मञ्च
न्हंकां त्वःते, तंकां त्वःते निरंकुशतन्त्र
भाषा, भूमि, संस्कृति हे झीगु थःगु शान
म्वाकां त्वःते म्वाकां त्वःते झीगु पहिचान
तिंख्यः थ्व सैनिकया खः हे मखु मञ्च
देशद्रोही नेतातय् यानांत्वःते अन्त्य ।

– लोककवि राजभाइ जकःमि

तिंख्यः स्वनिगःया छगू तःधंगु ऐतिहासिक थाय् खः । सांस्कृतिक व ऐतिहासिक महत्व दुगु थाय् क्षेत्रफलया लिधंसाय् नं उलि हे विशाल जू । राणा प्रधानमन्त्री जंगबहादुरया पालय् नेपालय् वःम्ह इतिहासकार हेनरी एम्ब्रोस ओल्डफिल्डं थुगु ख्यःया विशालताया बारे थःगु सफू ‘स्केच्स् फ्रम नेपालय्’ थुकीया वर्णण यानातःगु दु। ओल्डफिल्डं तिंख्यःया क्षेत्रफल २-३ माइल ताःहाकगु व ३ गज ब्याः जूगु धासें थ्व एसियाया हे दकलय् तःधंगु परेड म्हितेगु ख्यः धकाः तकं न्ह्यथनातःगु दु। थ्व खँ वि.सं १९९२ पाखेया खः ।

अज्याःगु विशाल क्षेत्रफल दुगु तिंख्यः थौंतकया अवस्थाय् थ्यंगु इलय् अतिक्रमित जुजुं छगू चिकिचाधंगु ख्यलय् हिला वनेधुंकूगु दु। क्षेत्रफलया ल्याखय् जक अतिक्रमण जुया वनाच्वंगु मखसे तिंख्यःयात स्वयेगु व थुइकेगु राज्य व शासकतय् मानसिकता नं चिबाला जुया वनाच्वंगु जुल । न्हय्गू दशक न्ह्यः १०४ दँ ताःहाकःगु जहानिया राणा शासनया अन्त्य लिपा तिंख्यःया खरीबोटय् दनाः प्रजातन्त्रया बारे जुजु त्रिभुवननिसें वीपी कोइरालां तकं भाषण याःगु खः । तर न्हय्गू दशक लिपा प्रजातन्त्र दिवसया झ्वलय् ज्याझ्वः यायेत सामान्य नागरिकयात व हे तिंख्यः दुने प्रवेश यायेत तकं पंगः थनेगु ज्या जूगु दु। पिने प्रहरी व दुने सेना तयाः तिंख्यःयात छम्ह आम नागरिकया पहुँचया पिने तयाबीगु ज्या जुल । ७० दँ लिपा प्रजातन्त्रया उपलब्धि धइगु सार्वजनिक तिंख्यः दुने छम्ह सामान्य नागरिकं पलाः तकं तयेमखन ।

तिंख्यः सुयागु? तिंख्यः छाय् आवश्यक ? थ्व कोणं यक्वसिनं चर्चा परिचर्चा यायेगु ज्या जुइधुंकल । तर तिंख्यः खुल्ला जुइमफुगु कारण राज्य संयन्त्रय् गज्याःगु व्यवस्था दइ उकिं प्रत्यक्ष लिच्वः लाकी धइगु बारे धाःसा आपालं मनूतय्सं बिचाः यानाच्वंगु मदु। छाउनीइ जुइगु सैनिक परेडयात दकलय् न्हापां तिंख्यःया चकंगु ख्यलय् हःम्ह व्यक्ति खः, तात्कालिन प्रधानमन्त्री जंगबहादुर राणा । जहानिया राणा शासनया इलय्से नायात तिंख्यःलय् प्रवेश बीवं तिंख्यः अतिक्रमण यायेगु ज्या नं थनंनिसें सुरु जूगु खः ।

सैनिक मञ्चं दक्षिणय् च्वंगु खालीगु ख्यलय् छुं ई न्ह्यःतक नं सामान्य नागरिकतय्सं थीथी इलय् ज्याझ्वः यानाच्वंगु खःसां आः खड्ग ओलीं संसद् भंग यायेधुंकाः अन नं ‘नो इन्ट्री’या साइनबोर्ड खायेधुंकूगु दु। थ्व ल्याखं करिव ८५दँ न्ह्यः राणातय्सं सुरु याःगु अतिक्रमणया श्रृंखला खड्ग ओलीया पालय् तक थ्यंगु इलय् अझ नं कायम हे जुयाच्वंगु दु ।

निरंकुश राणातय्सं सुरु याःगु थ्व क्रम २००७ निसें २०१७ तक छगू अस्थिर अवस्थाय् नं अतिक्रमण जुल । तिंख्यःया दक्षिणपाखे दुगु पुखूयात न्हंकाः रंगशाला थ्वहे इलय् दयेकेगु ज्या जुल । महेन्द्रं ०१७ सालय् पञ्चायती व्यवस्था लादे यायेधुंकाः तिंख्यः झन प्यखेरं अतिक्रमण जुल । तिंख्यलय् दुगु खरिबोट चीकेगुनिसें कयाः उत्तरय् रत्नपार्क दयेकेगु, दथुइ सतक व उत्तरपाखे सैनिक जंगी अड्डा दयेकेगु ज्या जुल । आः शहिद गेटं दक्षिणया फुक्क धइथें भाग सेनां थःगु नियन्त्रणय् कयाः सैनिक मैदान, बैंक्वेट, पुस्तकालय नापं सैनिक मुख्यालय दयेकेधुंकूगु दु। शहिद गेटं उत्तरपाखे सैनिक मञ्च दयेकेगु लिसें खाली दुगु ख्यलय् तकं सेनां बन्देज तयातःगु दु। सैनिक मञ्चं दक्षिणय् च्वंगु खालीगु ख्यलय् छुं ई न्ह्यःतक नं सामान्य नागरिकतय्सं थीथी इलय् ज्याझ्वः यानाच्वंगु खःसां आः खड्ग ओलीं संसद् भंग यायेधुंकाः अन नं ‘नो इन्ट्री’या साइनबोर्ड खायेधुंकूगु दु। थ्व ल्याखं करिव ८५दँ न्ह्यः राणातय्सं सुरु याःगु अतिक्रमणया श्रृंखला खड्ग ओलीया पालय् तक थ्यंगु इलय् अझ नं कायम हे जुयाच्वंगु दु ।

वंगु शुक्रवाः प्रजातन्त्र दिवसया झ्वलय् नागरिकतय्सं अन ज्याझ्वः यायेत स्वःगु इलय् प्रशासनं बन्देज तयाबिल । प्रजातन्त्र दिवसया इलय् तकं समान्य मनूतय्त सार्वजनिक थासय् ज्याझ्वः यायेत राज्यं प्रतिबन्ध तयेवं तिंख्यः अझ नं सामान्य जनताया पँहुचय् मदुनी धइगु प्रष्ट जूगु दु। छगू परिवारया जहानिया शासन अन्त्य जुल, पञ्चायती व्यवस्थाया पतन जुल, प्रजातन्त्र व लोकतन्त्र वल धाल तर तिंख्यः अझ नं काँडे तारया दुने लानाच्वन । आः खड्ग ओलीया तानाशाही शासनय् ला प्रहरी व सेना निगुलिं सुरक्षा तैनाथ यानाः तिंख्यलय् पलाः तकं तये दइगु अधिकार नं जनतापाखें लाकाकाःगु दु ।

देशय् न्ह्याःगु नामय् व्यवस्था परिवर्तन जूसां तिंख्यलय् जुयाच्वंगु अतिक्रमण दिकेगु ज्या व सामान्य मनूतय्सं निर्धक्क जुयाः वये वने याये फइगु लकस मवयेकं नेपालय् धाथेंया लोकतन्त्र स्थापना जूगु पुष्टि जुइमखु। अतिक्रमण मुक्त तिंख्यः जुइगु निंतिं मजबुत लोकतन्त्रया आवश्यकता जुइ । पत्रकारलिसें अभियन्ता नारायण वाग्लें धयादी थें झीतः मुक्त तिंख्यः व खुला लोकतन्त्र आवश्यक जू । मुक्त तिंख्यः व खुला लोकतन्त्र निगूया स्वापू अतिकं क्वातु । प्रायः निरंकुश शासनया इलय् अतिक्रमणय् लाःगु तिंख्यः आः खुला लोकतन्त्र मवयेकं स्थापना जुइत थाकुइ ।

आः आम नागरिकतय्सं थ्वहे ल्याखं लोकतान्त्रिक अधिकार स्थापना यायेगु निंतिं संघर्षरत जुइमाःगु दु। दलतय्सं धाःथें संसद् पुनःस्थापना जुइवं जक लोकतन्त्र बहाली जुइगु पक्कां मखु। आः झीसं लोकतन्त्र मापन यायेगु धइगु तिंख्यः गुलि मुक्त जुल धकाः खः । थौं तिंख्यलय् तालं ग्वयाः जनताया पिने तयातःगु दु। राज्यं ग्वया बिउगु उगु ताः जनतां गबलय् तछ्याः वइ धकाः थौं तिंख्यः पियाच्वंगु दु। छचाःख्यरं नया तारं चिनातःगु तिंख्यः मुक्त जुयाः खुला सासः ल्हायेत पियाच्वंगु दु। तिंख्यः स्वनिगःया संस्कृति खः, सम्पदा खः । थ्व नेपाःया गौरव खः । थौं थ्वहे सः तयाः तिंख्यलं लोकतन्त्र फ्वनाच्वंगु दु। उकी आम नागरिकतय्सं चिउताः क्येनमाःगु दु ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS