ने. सं. ११४६ अनलाथ्व नवमी -

ग्वाहालि गज्याःम्हेसिके कायेमाः !

सुं नं मनू याकःचां मचाः । छम्हेसित मेम्हेसिया ग्वाहालि माः । ग्वाहालिं थाकुगु ज्या नं अःपुका बी । थःत माःगु इलय् अःपुक ज्या क्वचायेके फइ । तर ग्वाहालि सुयाके कायेगु धइगु खँ नं वइ । न्ह्यागु इलय् नं ग्वाहालि ला मालेफु तर न्ह्याम्हेसिनं नं ग्वाहालि याये फइ धइगु नं मदु । ग्वाहालि बीम्ह सक्षम नं जुइफु। असक्षम नं । ग्वाहालि बी सःम्ह नं जुइफु। ग्वाहालिमिं ज्या स्यंका नं बीफु। थुगु खँ थुइकेत आरामदूसक जातक छक्वः स्वये । बाराणसीइ ब्रम्हदत्त जुजुं राज्य यानाच्वन । छन्हु बाराणसी उत्सवया घोषणा यात । सकलें नगरवासीपिं उत्सवय् न्ह्यइपुका च्वन । अबलय् जुजुया उद्यानय् ज्या याइम्ह गथु छम्ह दु। वयागु ज्या उद्यानया हेरचाह यायेगु। स्वांसिमाय् लः बीगु। थःगु ज्याया कारणं व उत्सवय् वने मफुत ।
तर वया मन धाःसा उत्सवपाखे न्ह्यानाच्वन । वं थःगु ज्याया लागिं ग्वाहालि कायेगु विचाः यात । तर सुयाके ग्वाहालि कायेगु? न्ह्यःने सुं मदु । सकलें उत्सवय् लय्ताया च्वन ।

उगु इलय् उद्यानय् आपालं माकःत दु। उकिं गथुं इमिके हे ग्वाहालि कायेगु विचाः यात । उकिं वं माकःया नायःयात सःतल । वयात धाल, ‘हे माकः जुजु थुगु उद्यान दयाः छिमित नं आपालं फाइदा जुल । छिमिसं थनया सिसाबुसा, हः नये खन । थौं नगरय् उत्सव जुयाच्वंगु दु । जि उत्सवय् छक्वः वने । अन पलख न्ह्यइपुके । जि उत्सवं लिहां मवःतले छिपिं सकसिनं थनया सिमाय् लः बी फुला ?’

गथुया खँ माकःया नायलं पाय्छि तायेकल । वं गथुयात ग्वाहालि यायेगु बचं बिल । गथु लय्ताल । वं माकःयात लः बीगु ग्वम्प व सिँयाा अथः बिल । अल्सि चायेमते । बांलाक लः बिउ । थुलि धयाः व उत्सवय् वन । माकःया नायलं सकलें माकःतय्त सःतल । सकलें माकःत मुन । इमिसं गम्पः व सिँया अथः ज्वन । सकलें माय् लः बीत तयार जुल । उगु इलय् माकःया नायलं धाल, ‘लः ल्यंका तयेमाः, छिमिसं माय् लः बीगु इलय् मा लिउ । उकिया हा छकः स्वः । गाः वंगु हाय् आपाः लः बिउ । हा आपाः मदुगुलिइ भतिचा जक लः बिउ । लिपा झीत लः काये थाकुइ ।’

नायःया खँ सकसिनं स्वीकार यात । इमिसं थः नायलं धाःथें यात । दकलय् न्हापां माया हा लित । हा स्वयाः लः बिल । थुगु हे इलय् छम्ह बुद्धिमानम्ह मनुखं माकःतय् ज्या खन । व अजू चाल । वं न्यन, ‘अय् माकःत । छिमिसं छाय् मा लिनाः लिनाः हा स्वयाः लः बिया च्वनागु ?’ इमिसं लिसः बिल, ‘जिमि मू नायलं थथे या धाःगु ।’ इमिगु खँ न्यनाः वं माकःया निन्दा यात । मनूया जीवनय् ज्या जक मखु। ज्याया नापनापं न्ह्यइपुकेगु ई नं वइ । थुगु इलय् थःगु ज्याय् ग्वाहालि याइम्ह माली । ग्वाहालिमि दयेवं याउँक ज्यां दिपाः काये खनी । तर जब ग्वाहालिमि ज्या मसःम्ह जुइ । वं अर्थया अनर्थ यानाबी । बांलाइगु ज्या नं भज्यंक स्यंका बी ।

मनूया जीवनय् ज्या जक मखु। ज्याया नापनापं न्ह्यइपुकेगु ई नं वइ । थुगु इलय् थःगु ज्याय् ग्वाहालि याइम्ह माली । ग्वाहालिमि दयेवं याउँक ज्यां दिपाः काये खनी । तर जब ग्वाहालिमि ज्या मसःम्ह जुइ । वं अर्थया अनर्थ यानाबी । बांलाइगु ज्या नं भज्यंक स्यंका बी ।

उकिं बुद्धिमानम्ह मनुखं धाःगु नं दु, ‘मतलबया ज्या याये मसःम्ह मनुखं अर्थ याःगु नं सुखदायक जुइमखु । बगैंचा पिवाः माकलं थें मूर्खम्ह मनुखं ज्या स्यंका बी । बारुणीदूसक जातकय् नं थुकथं हे खँ कनातःगु दु । छगू इलय् बोधिसत्व बाराणसीइ जन्म जुल । थुगु इलय् बोधिसत्व सेठया काय जुल । अन अय्लाः व्यापारी छम्ह नं दु। वं अतिकं भिंगु मुसःगु अय्लाः दयेकाः मीगु। वया थाय् ग्वाहालि याइम्ह छम्ह बन्जाः नं दु। थःगु ज्या अःपुकेत ग्वाहालि याकेत वं बन्जाः तयातःगु खः । छन्हु वया म्वःल्हूवनेगु ई जुल । वं थः ग्वाहालिमि बन्जाःयात सःतल । अले थुकथं खँ थुइकल, ‘बाबु ! इमित ध्यबा कयाः अय्ला बिउ ।’

थुलि धयाः व म्वःल्हू वन । अय्लाः काःवःपिंसं बन्जाःयात ध्यबा बिल । बन्जालं इमित अय्लाः बिल । पलख लिपा इमिसं चि हजि धकाः चि काल । इमिस चि भ्या काकां अय्लाः त्वन । थ्व खनाः बन्जाः नं विचाः यात, ‘अय्लाः न्यालु जुइकाः उकिं इमिसं चि सवाः कयाः अय्लाः त्वंगु ।’ अनंलि व अय्लाः दुगु क्वंचा दुथाय् वन । क्वंचाय् चि तल । अय्लाः माल धाःपिं सकसितं व हे अय्लाः बिल । अय्लाः त्वंपिं सकलें अजू चाल । न्हाचः तक मूसःगु साःगु अय्लाः । छथुं गय् जूगु ? थ्व छु सवाःया अय्लाः !’ धाधां इपिं हाल । सकलें अय्लाः मत्वँसें लिहां वन ।

छुं ई लिपा ब्यापारी लिहां वल । वं अन सुं मखन । उकिं वं बन्जाःयाके न्यन, ‘अय्लाः त्वं वःपिं सकलें गन वन ?’ बन्जाःनं जूगु सकतां खँ कन । थ्व खनाः बोधिसत्वं धाल, ‘मतलबया ज्या याये मसःम्ह मनुखं उपकार याःसां अपकार हे जुइ ।’ थ्व जातकया खँ जुल । जातक धायेवं तथागत बुद्धया न्हापाया जन्मया खँ खः ।

जातकय् जक मखु । बुद्धकालय् नं थुकथंया घटना जूगु दु । छन्हु तथागत बुद्ध कोशल नगरय् चाःहिला बिज्यात । वसपोल छगू गामय् थ्यन । अन छम्ह गृहस्थी दु। वया न्ह्यइपुसे च्वंगु उद्यान नं दु। वं तथागतनापं संघयात भोजन निमन्त्रणा यात । वं धाल, ‘भन्ते ! थुगु उद्यानय् न्ह्यइपुक इच्छाकथं च्वना बिज्याहुँ !’

बांलाःगु उद्यान । अन गथु नं दु। उकिं भिक्षुपिं गथुयात ब्वनाः चाःहिउ वन । छथाय् चुकः थें खालीगु थाय् खन । अले गथुयाके न्यन, ‘थुगु उद्यानया छचाःलं सिमाया सिमा दु। छचाःलं ख्वातुक किचः दु। तर थुगु थासय् गनं सिमा छमा हे मदु। झाः झी तकं मदु ।’ थ्व खँ न्यनाः गथुं धाल, ‘भन्ते ! थुगु क्यबय् नं सिमा पिउगु खः । छम्ह ज्ञां मदुम्ह मचां लः बिउबलय् थनया सिमा लित । उकिया हा स्वयाः लः बिल । थुकिं यानाः सिमा दक्वं सिना वन । मूर्खपाखें ग्वाहालि कायेगु। मूर्खयात ज्या याकेगु वया भलसा कयाः न्ह्यइुपुकेगु दुःख ब्वलंकेगु खः । उकिं धम्मपदय् नं धयातःगु दु, ‘मूर्खतय्सं गत याइम्हेसिया ताः ईतक शोक जुइ । मूर्खया संगत यायेगु शत्रुया संगत यायेगु थें दुःख खः ।’