पालि वाङ्मयया छम्ह बेजोडम्ह व्यक्तित्व दुण्डबहादुर वज्राचार्य

नेपालय् स्थविरवाद बुद्धधर्म पुनरुत्थानया ज्याय् न्हापांम्ह न्ह्यलुवा व्यक्तित्व खः, यल चिकंबहीया भाजु जगतमान बैद्य, (धर्म आदित्य धर्माचार्य) । वसपोल पालि–बुद्धधर्म अध्ययनया क्रमय् धर्मय् जागरण हयेया निंतिं देश विदेशय् च्वनाः आपालं संघ संस्था चायेकाः बुद्धधर्म, अनं लिपा बुद्धधर्म व नेपालभाषा, हिमालय बौद्ध अंग्रेजी पत्रिका आदि पिकयाः देश विदेशय् धर्मया ख्यलय् न्ह्यज्याःम्ह व्यक्तित्व खः ।

थुकथं धर्मादित्य धर्माचार्यं शुरु यानाबिज्याःगु गतिविधि न्ह्याःवँवं अन्ततः स्थविरवाद बुद्ध धर्मयागु प्रचार प्रसारय् छसिकथं विकास जुजुं सन् १९२८ निसें भारतया कुशीनगरय् बिज्यानाच्वंम्ह बर्मी भिक्षु ऊ. चन्द्रमणि महास्थविर (सन् १८७६–१९७२) समक्ष प्रबजित जूपिं छपुचः श्रद्धालु व्यक्तिपिं खनेदत ।

नेपाःया बुद्धशासनय् योगदान बिउपिं अग्रणी व्यक्तित्वपिं विशेषतः भिक्षु महाप्रज्ञा, भिक्षु प्रज्ञानन्द, भिक्षु धर्मालोक, भिक्षु महाप्रज्ञा, भिक्षु शाक्यानन्द खनेदत । नापं अनागारिकापिं रत्नपाली, धर्मपाली, संघपाली, धम्मचारी, सुशीला, धर्मशीला, ञाणशीला, धम्मवती आदिपिनिगु उदय जुल । वय्कःपिनिगु योगदान धार्मिक ख्यःया अतिरिक्त भाषा व धार्मिक साहित्य ख्यलय् आपालं दुगु झीसं ल्वःमंके मजिउ ।

थथे हे बौद्ध वाङ्मय ख्यलय् भिक्षु सुदर्शन महास्थविरयागु योगदान बिस्कं दःसा नेपाःया बुद्धशासनया इतिहासय् बेजोड योगदान बिउम्ह छम्ह गृहस्थ व्यक्तित्व खः, यल गाःबहाःया दुण्डबहादुर वज्राचार्य ।वय्कःया जन्म ने.सं. १०६८ या कछलां बौ पूर्णबहादुर वज्राचार्य व मां वीरमाया वज्राचार्यया कोखं यल गाःबहाःया छगू, श्रद्धासम्पन्न व प्रतिष्ठित परिवारय् जूगु खः ।

बौद्ध वाङ्मय ख्यलय् भिक्षु सुदर्शन महास्थविरयागु योगदान बिस्कं दःसा नेपाःया बुद्धशासनया इतिहासय्
बेजोड योगदान बिउम्ह छम्ह गृहस्थ व्यक्तित्व खः, यल गाःबहाःया दुण्डबहादुर वज्राचार्य ।

वय्कःया औपचारिक व अनौपचारिक शिक्षाय् बौ पूर्णबहादुरया दूरदर्शिताया कारणं एम.ए., बी.एल पूवंकाबिज्यात । थःगु हे छेँय् च्वनाः विविध ख्यःया गुरुजनपिनि प्रत्यक्ष निगरानी विशेषतः संस्कृत, पालि व अंग्रेजी भाषा व साहित्य अध्ययन यायेगु अवसर चूलात । हानं इलय् ब्यलय् विश्वया नांजाःपिं भन्ते, गुरुमां व गृहस्थ पण्डितपिं नं सःताः छेँय् बुद्धधर्मया प्रवचन बिइकेगु वय्कःया बौनं याना वयाच्वंगु परम्परा खः ।

बुद्धधर्मया सफूत मुंकेगु व अध्ययन यायां बुद्धधर्मया छगू केन्द्रकथं तःधंगु पुस्तकालय स्थापना यायेत ताःलात । गुगु पुस्तक संग्रहालय जक मजुसे नेपालय् बुद्धिष्ट प्रकाशन गृहया ख्यलय् अग्रणी संस्था जुइत ताःलात । थुकथं दुण्डबहादुर वज्राचार्य याकःचिया कुतलं थौं वय्कःपाखें भाषा व धर्मया ख्यलय् ज्वःमदुगु योगदान याःगुयात झीसं ल्वःमंके मजिउ ।

वय्कःया मां मदयेवं मांया भाषा नेपालभाषाय् बुद्धवचन तयाः भाषा समृद्ध यायेगु लक्ष्य ज्वनाः वय्कलं लत्याया दुने त्रिपिटकया दीघनिकाय अनुवाद (पृष्ठ ल्याः ५१६ दुगु) यानाः पिकयाः क्यनाबिज्यात । वय्कःपाखें छगू–छगू यायां याकःचिया कुतलं थौं त्रिपिटकया ग्रन्थत झीसं नेपालय् हे च्वनाः ब्वने दयाच्वन । थ्व कम उपलब्धिया खँ मखु ।

ऐतिहासिक कथं छुं दँ न्ह्यः वय्कःया खुगू खण्डया सम्पूर्ण जातक नेपालभाषां पिदंबलय् वय्कःया प्रकाशक परिवारं पिकाःपाखें च्वयाबिज्याःगु छता खँ न्ह्यथनेबहजू “…. आःतक (विक्रम सम्बत् २०६८ तक) कका, बाः दुण्डबहादुर वज्राचार्यजुया ल्हातं थुपिं जातक खुगू भोलूमसमेत मयाक अनुवाद जूगु व जिमिसं प्रकाशन याये धुनागु जुल । यदि सुनानं न्हिं छपानाया ल्याखं थुपिं ग्रन्थ ब्वन धाःसा वया नितिं २१ दँति लगे जुइ ।’

थ्व खँ न्हय्दँति न्ह्यःया खः । थुलिया भित्रय् वीर–पूर्ण पुस्तकालयं झीगु न्ह्यःने क्वःने देय् भारत व थःने देय् चीनय् तक नं प्रकाशन मजूगु त्रिपिटकया आपालं ग्रन्थत अनुवाद व प्रकाशन निरन्तर यानावंच्वंगु जुल । झीगु देय् नेपालय् ग्रन्थ विमोचनया इतिहासय् नं दकलय् अग्रणी संस्था जुइत ताःलाःगु प्रकाशन गृह थुगु संग्रहालयं थुगुसी पालि–नेपाल भाषा शब्दकोश पिकयाच्वंगु जुल ।

विद्यार्थीतय्त लक्षित यानाः पिदंगु थुगु ग्रन्थया सम्पादक नं वय्कः दुण्डबहादुर वज्राचार्य हे खः ।लुमंकेबह जू, ब्रिटेनया प्रकाण्ड पालि साहित्यया विद्वान टी. डब्ल्यू रीस डाय्विड्स (सन् १८४३–१९२२) व डब्ल्यू एफ सेड पिंसं (सन् १८८२–१९५८) सम्पादित विश्वप्रसिद्ध पालि अंग्रेजी शब्दकोश प्रकाशन जूगु थ्यंमथ्यं सच्छिदँ लिपा भारतया भदन्त आनन्द कौशल्यायन (सन् १९०८–८८) पाखें सम्पादित पालि–हिन्दी कोश पिदंगु पीदँ लिपा आचार्य भिक्षु अमृतानन्द (वि.सं. १९७५–२०४७) या पालि नेपाली, नेपालभाषा शब्दकोश पिदंगु झिंन्यादँ लिपा त्रिपिटक–अनुवादक दुण्डबहादुर वज्राचार्यपाखें पालि–नेपालभाषा शब्दकोष प्रकाशन जूवनाच्वंगु जुल ।

व नं नेपाःया छगू समृद्ध मू भाषा नेपालभाषायात शब्दकोषया माध्यमं विश्वया प्रमुख बौद्ध देशया लिपि व आखलं शब्दकोषयात छाय्पियाः विश्वय् सुनानं मयाःगु ज्या यानाः क्यनाबिउगु जुल । थुकिया विमोचन थ्व हे २०७५ वैशाख २२ शनिवाः वाङ्मय शताब्दी पुरुष सत्यमोहन जोशीया ल्हातं जूवनाच्वंगु जुल ।

प्रकाशकपिनि बारे निगू शब्द व्यक्त यायेमाःगु आवश्यक तायेका । दुण्डबहादुर वज्राचार्यया न्हापांगु पिदंगु इतिवुत्तक बु.सं. २५२६ निसें थौंतक निगू दर्जनं मयाक ततःधंगु त्रिपिटक ग्रन्थत पिथनेत ताःलाये धुंकल । थुगु प्रकाशन गृहय् संस्थापक प्रकाशकपिं पवित्रबहादुर वज्राचार्य (ने.सं. १०३४– ……) हेरादेवी वज्राचार्य (ने.सं. ११२७, बि.सं. २०६३ पौष २४ गते) व अशोकरत्न वज्राचार्यपिनि उदारता खः ।

थौंतक अशोकरत्न वज्राचार्य संस्थापक दुजः प्रकाशकया हैसियतं लाखौंलाखं मयाक सम्पत्ति खर्च यानाः नेपालभाषाया वाङ्मय धुकू जायेकेत यानाच्वंगु उदारतायात भाषा व धर्मया ख्यलय् मौन जुयाः स्वयाच्वंगु दु । भाषा व धर्मया ख्यलय् दुण्डबहादुर वज्राचार्य व प्रकाशक परिवारपिनिगु योगदानया मूल्यांकन छन्हु अवश्य जुइ ।

अन्तय् भिक्षु सुदर्शनया थुगु संक्षिप्त खं अन्त यानाच्वना — च्वयेगु वा अनुवाद यायेगु प्रतिभा दुम्हेसिके प्रकाशनया क्षमता मदइगु, प्रकाशनया लागि अर्थ क्षमता दयां नं, श्रद्धा धन दयां नं वयाके हे च्वयेगु वा अनुवाद यायेगु क्षमता दइ धयागु झी समाजय् तिमिला भावाथें दुर्लभ तिनि । थ्व अर्थय् दुण्डबहादुर वज्राचार्य बौद्धिक प्रतिभा, सम्पन्नता व श्रद्धा सम्पन्न क्षमताया छपुचःगु व्यक्तित्व खः ।

थज्याःगु अद्भुत व्यक्तित्व पीगूति दुसा दच्छिया दुने हे सम्पूर्ण मूल पालि त्रिपिटक अनुवाद व प्रकाशनया ज्या नेपालभाषाय् पूवनी । च्यागूति जक थुजाःगु व्यक्तित्व दुसां पञ्चवर्षीय योजनां थ्व पुण्यकार्य पूर्ण जुइ । तर जिं मसिउ, च्याम्ह व्यक्तित्व गबले दइ, गुकथं तय्जु याःवइ ।

उकिं थथे मजूतले नेपालभाषाय् दुण्डबहादुर वज्राचार्य हे तःगूमछि व्यक्तित्व प्रतिनिधित्व यानाः थम्हं स्वयं हे थ्व पुण्यकार्य यायां बुद्धशासन अभिवृद्धि यानाबिज्याये फयेमा, नेपालभाषा समृद्ध याये फयेमा धकाः सकलें थःलिसें तयाः जिं छाय् आशिका मयाये ?च्वमि ‘विश्वय् बौद्ध व्यक्तित्व’ लिसें दर्जनं मयाक सपूmया च्वमि खः ।

 

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS