माओवादी ध्वदूबलय्या लु

सन् १९९४-९५ पाखे पश्चिमया रुकुम रोल्पापाखें ब्वलंगु माओवादी आन्दोलनया बुखँया कथं जक न्यनाच्वनागु खः – नेपालय् सामन्ति प्रथाया अन्त यायेत छगू विद्रोह न्ह्याःगु दु धकाः ! उगु इलय् माओवादी धालकि मनूत सकलें ग्याइगु लकस तकं ब्वलनेधुंकूगु खः । इपिं नं झी थें धर्मकर्मया सवाः सिउपिं हे जूसां देश, काल, परिस्थितिनाप न्ह्याः वनेमाःगु अवस्थाय् पूर्वया नक्सलवादी थें तुं पश्चिमय् माओवादी ब्वलनावःगु खः । मेमेगु देशय् तालिवान पुचः थें नेपालय् माओवादी वयाः इमिसं ज्वनाच्वंगु सामन्तवाद अन्त यायेगु तातुनाः हे लोकतन्त्र पलिस्था यायेगु मू आज्जु ज्वनाच्वंगु खः ।

ल्वापुया चरमसीमा तक थ्यनेधुंकाः छ्यंया मू तयाः तक नं क्वःछी मफुगुलिं भारतया न्हू दिल्लीइ १२ बुँदे सहमति यानाः समस्या ज्यंकेगु कुतः जूगु खः । वहे कथं उबलय्या प्रधानमन्त्री गिरिजाप्रसाद कोइरालाया इलय् संविधानसभाया ल्यज्या घोषणा यानाः माओवादीतय्त मूलधारय् यंकेगु खँ क्वःजिउकथं साम्य जुयाः बहुदलीय सरकार गठन यायेत तकं ताःलाःगु खँ झीसं खनागु व भोग यानागु खः । तर अभाग्यवस माओवादी नायः प्रचन्डपाखें सरकारयात निरन्तरता बी मफयाः ‘चेन अफ कमान्ड’ कथं बाबुराम भट्टराई प्रधानमन्त्री नियुक्त जुइधुंकाः संविधानसभायात बिउगु प्यदँया ईतकया दुने नं संविधान घोषणा याये मफुगुलिं षडयन्त्रपूर्वक संविधानसभा भंग हे यायेमाःगु उजंकथं सर्वोच्चया प्रधानन्यायाधीश खिलराज रेग्मीया ल्हातय् सरकारया भाला लाः वल । कार्यवाहक प्रधानमन्त्रीया हैसियतं निक्वःगु संविधानसभाया ल्यज्या घोषणा यानाः एमालेयात बहुमत वःकथं माओवादी पुचलं विलिन जुयाः नेकपाया सिर्जना जुल ।

निक्वःगु संविधानसभाया ल्यज्याया इलय् जि नेपालय् हे दुगु खः । छुं अवसर चूलाइगु ह्वःताः स्वयाः खुला न्ह्यव हे योजना दयेकाः नेपालय् वया । तर ल्यज्याया मिति हिलेगु ज्या जुयाच्वंगुलिं ल्यज्या छन्हु न्ह्यव हे पिहां वयेमाःगु जुल । उकथं प्रत्यक्ष रुपं सक्रियता क्यने मखन । व हे इलय् थःगु लजगाःनाप स्वाःगु ज्यात पूवंके माःगुलिं पूर्वपाखे भुटानी शरणार्थी क्याम्पय् निन्हु स्वन्हु निरीक्षणया निंतिं वनाः लिहां वयाबलय्या एयरपोर्टया घटना छगू न्ह्यब्वया च्वना ।

थुबलय् तकया दुने माओवादीया आतंक नेपाः गालय् नं यक्व न्यनेधुंकूगु जुयाच्वन । इपिं मोलाइजा व नैतिकता स्वयां नं थःत माःगु थें जुलकि बल प्रयोग यानाः जूसां कब्जाय् कयां त्वःती धयागु न्यना जक तयागु खः । तर थ्व एयरपोर्टया घटनां सावित यात । झापां लिहां वयाः छेँ वनेगु निंतिं ट्याक्सी मालेगु झ्वलय् एयरपोर्टनिसें सुकेधारातक प्यसः माः धाःगुलिं ट्याक्सी स्टाण्ड त्वःताः कोटेश्वरपाखे द हे दइनि धयागु मतिं मेथाय् हे दनाच्वनाबलय् छगः मिनीबस वयाः न्ह्यःने दिकल । तर ध्यबाया छुं खँ मल्हासे सुकेधारा धायेसातं का नु नु धकाः सीट मदुसां दुहां वना, पुतुं च्वनाः सुकेधारा थ्यन । गुलि माल धकाः न्यनाबलय् ७५० तका माः धाल । जितः ला पालितःलंनिसें तं पिहांवल । ४०० तका धाःगु त्वःता वया, आः ७५० धाःबलय् सुया जक तं मवइ ! थःके ब्याक्क cash या नामं २७५ तका जक ल्यं दनि । अपिं माने हे मजू बरु कुनय् पीकाः जूसां छेँतक हे लिउलिउ वयाः ५०० तका कयाः हे वन । इपिंनाप जवाःसवाः यानाः गुलि दु उलि जक ज्वंकेगु धयागु बिचाः यानाया अःखः विवाद तच्वः जुयावनाः झन छेँ थ्यंक वयाः हे न्यासः दां कयाः यंकेगु कुतः याःगु खनाः माओवादी धयापिं थुजाःपिं हे जुइ धकाः मती वन । मोलाइजा व मानवताया नामं इपिं लिपा हे लाःगु खना । थुगु घटनानिसें माओवादीप्रति तिरस्कारया भावना ब्वलना वल ।

मेगु छगु लु- थगुने हलिं नेवाः दबूया स्वक्वःगु तःमुँज्याया झ्वलय् नेपाः वयाबलय् भुटानया शरणार्थीतय्गु मेगु क्याम्प पकरीया निरीक्षण यायेगु ह्वःताः चूलात । अन वनेत विराटनगरं सतिगुलिं विराटनगरया बुद्ध एयरया टिकट बुक यानाः एयरपोर्ट थ्यंका । प्लेनय् दुहां वनेत मेगु बसय् च्वनावने माःगु जुयाच्वन । बसय् हे छम्ह कर्मचारी मिसा वयाः जिगु सीट हिलाबुला यानाबिल । छम्ह मिसा लिउने च्वने मफु धकाः लुखानापं च्वंगु सीट हिलाः प्लेनया दकलय् लिउने तयाबिल । उबलय् तक थुगु प्लेनय् माओवादी दु धकाः मसिउ । तर विराटनगर लाय्ण्ड जुइधुंकाः पिने स्वांमाः ज्वनाः पियाच्वंपिं मनूत खंबलय् इपिं सुं सरकारी मनूयात लसकुस यायेत च्वनाच्वंगु जुइ धयागु अनुमान याना । तर जितः काःवःपिं पासापिंसं भीआइपी प्लेनय् लात लक्की जुल धकाः बधाई बिउ वसेंलि सिल । जिगु सीट हिलाबुला याःगु हुनि ध्वाथुल । उगु इलय् माननीय प्रदीप ज्ञवाली व नेकपाया प्रवक्ता नारायणकाजी श्रेष्ठ जि न्ह्यःने लाःगु जुयाच्वन । इपिं बसय् मखना तर मेगु हे लँपु जुनाः प्लेन दुने वयेधुंकूगु जुयाच्वन ।

माओवादी धाःपिं थथे हे जुयाच्वन धयागु सिल । नेपाः गालय् दुहां वयाः खालि जग्गा खंके मजिउ, थःत मालकि मेपिनि न्ह्याथे जूसां ल्याः मदु । वाउँगु घाँय् मदयेक कंक्रिटया फसल जुयावल । देशया युवाशक्ति खाडीपाखे छ्वयाः थःगु बुँ फ्वसा ह्वयेका च्वन । नेवाः राज्य कयाबी धकाः ध्वं लानाः नेवाःतय्त विस्थापित याइपिंनाप पाचिनाः सामन्ती प्रथायात न्हूकथं छ्यलाः संस्कृति, परम्परा व सम्पदायात वास्ता मयासे थःगु हे अहमवाद न्ह्यब्वयाच्वंगु खनीबलय् १९९५ पाखे याःगु विद्रोह केवल थःत भिंकेगु निंतिं जक यानाच्वंगु धयागु सीदत । आः हानं न्हूकथंया आन्दोलन मयाःतले इमिगु हालिमुहालि तनी मखुनि । नेपाःमि जुयाः म्वानाच्वनेगुया अभिप्राय थथे हे जुयाच्वनीगु मखुला !

देसं पिनेया नेपाःमि समाज (एनअरएन) य् नं इमिगु लिच्वः मलाइगु खँ हे मदु । थ्व हे झ्वलय् मेगु छगू लु नं तनेगु ल्वइ थें ताया । अमेरिका निर्वासित जुयाः जि निदँ लिपा नेपाः लिहां वयाबलय् यक्व मनूत नापलात अले खँ नं यक्वं सीका । स्वलाति च्वनाज्वःछि यक्वः गां गामय् चाःहिलाः थःगु भाषिक अनुसन्धानया निंतिं तथ्यांक तयार यानाः लिहां वयाःलि सन् १९९० सेप्टेम्बर महिनापाखे थनया Wisconsin University सं जूगु दक्षिण एशियाली सम्मेलनय् ब्वति कयाः नेपाःया नेवाः भाय्या बारे यायेमाःगु Road Map तयार यानाः Presentation न्ह्यब्वया । उगु इलय् छगू सेसनय् ९० सालया परिवर्तन बारे थम्हं खनागु विवरण न्ह्यब्वया ।

अन डा. बाबुराम भट्टराई व हिसिला यमिं नं ब्वति कयादीगु खः । उगु इलय् तक माओवादीया पुसा हे मपिउनिगु जुइमाः । उगु इलय् संयुक्त राज्य अमेरिकी सरकारया भिसा बारे आलोचना यानाः न्ववानाच्वंगु खः । जिगु सेसनय् लिन्डा इल्तिस नं दुगु खः। न्हापलाक म्हसिउम्ह हिसिला उगु इलय् ध्वदुक नापलात । तर नेवाःया ल्याखं शिष्टाचारया कालबिल जक जुल । लिपा हिसिला नं माओवादी आन्दोलनया सक्रिय मिसा खः धकाः सिल । लिच्वःकथं धायेगु खःसा माओवादी आन्दोलनं ल्ह्वंगु पलाः जातजातियात समान अधिकार बीकेगुया नामय् हतियार जक सावित जुल । लिपतय् ध्वं ल्हानांतुं त्वःतल । ओलीं राजनैतिक धुँ कासा म्हिताः कुनाबिल । नेपाः देसय् माओवादीया नामं याःगु तहसनहस सुनां जक ल्वःमंके फइ ! थ्व ला नेपाःया मानव सभ्यताया विरुद्धया अनैतिक अभियानकथं नेवाःतय्सं कायेमाः ।

(च्वमि थौंकन्हय् अमेरिकाय् च्वनादी)

दया शाक्य

च्वमिया मेमेगु

• सुशान्तया आत्महत्या, मिडिया व राजनीति
• अमेरिकाय् खने दयाच्वंगु ग्यानापुगु आर्थिक ल्वय्
• डब्लुएनओ दुने सुलाच्वंगु म्हगस
• हलिं नेवाःदिवस छाय् हनेगु ?