डब्लुएनओ दुने सुलाच्वंगु म्हगस

नेपाः देशं पिने च्वनाच्वंपिं नेवाःतय्त स्वापू तयाः उमिके दुगु सीपया प्रचार व उमित मालिगु ग्वाहालि नापं हःपाः बियाः नेवाः सभ्यता हंिमय् न्यंकेगु तातुनाः छथ्वः नेवाःतय् दथुइ थौंकन्हय्या न्हूगु प्रविधि आईटीयात कःघानाः स्काइपय् सहलह जुल । उपिं सकलें जानाः छुं याये माल नत्र नेवाःतय्गु थःगु सभ्यतां हलिमय् तना वनीगु अवस्थाय् लाइ धइगु चिउताः प्वंकाः तःक्वःमछि हे खँल्हाबल्हा जुल ।

वहे खंँल्हाबल्हाया लिच्वः कथं छगू तदर्थ समिति नीस्वनेगु ज्या जुल । उकिया नायः कथं दत्या ति गृहकार्य यानाः न्हापांगु औपचारिक मुँज्या लण्डन विश्वविद्यालयय् न्ह्यात । वहे मँँुज्याया लिच्वः कथं डब्लुएनयोया जन्म जुल । अले सर्वसम्मति कथं निदरलैैण्डया डा. बालगोपाल श्रेष्ठयात औपचारिक रुपं नायः ल्यःगु जु्ल ।

हानं लिपा विस्तारं हलिंया थीथी देशय् च्वनाच्वंपिंनाप स्वापू ततं न्हापांगु स्वयां तःजिक निक्वःगु मुँज्या अमेरिकाय् जुल । आः स्वक्वःगु मँुज्या नेवाःतय्गु मू थाय् स्वनिगलय् जुयाच्वगु तसकं च्वछाये बहःगु भाःपियेमाः। थ्व झीसं गौरब तायेकेमाःगु शुभअवसर खः ।
डब्लुएनओया मू उद्देश्य धइगु हे नेवाः सभ्यता ल्यंका तयेगु खः ।

तर गथे यानाः ल्यंका तयेगु धइगु न्ह्यसःया लिसः बी अःपु मजू । छाय्धाःसां थौंया नीछगूगु शताब्दी बिषमतां नेवाःतय्गु अवस्था तसकं बांमलाना वनाच्वंगु दु । थःगु मूथाय्या समस्यायात सुनियोजित तरिकां हे विस्थापित यायेत स्वयाच्वंगु इलय् नेवाःत नेवाः धाये मसयाः ‘नेपालीकरण’या शिकार जू वनाच्वंगु दु ।

थःगु भाय् त्वःताः कतःभाय् नाला कायेगुली गौरब तायेकाच्वंगु दु । नेवाः खँग्वः मालेत गुगल सर्च याइपिं जुया वनाच्वन । न्हिंन्हिंया जीवननाप स्वाना च्वंगृ् ंखंग्व धुकू लोमना वना च्वन । झीसं नखःचखः हनाः ल्यंका तयेगु सभ्यता न्हू पुस्तायापिसं पाचिना काःगु मखना । देय्या मौलिक (शैक्षिक) नीतिया धरापय् लानाः थगु धइगु छुं मदया वनीगु अवस्था वयाच्वंगु दु ।

चुक, ननि, बाहाः, छेलि दुने नेवाः सभ्यता तापाना वनाच्वन । जनसंख्या ल्याखं स्वयेगु खःसा ४० प्रतिशतं नेवाः भाय् मल्हानाच्वंगु दु । छाय् त्वःतेमाःगु धइगु न्ह्यसः तक नं लुमंका च्वने मफयेधुंकल । थुकिया संकेत धइगु हे न्हना वनेगुपाखे लिनाच्वंगु खः । पञ्चायतकालया मस्त थौंकन्हय् मांबौ जक मखु बाज्या अजि हे जुइधुं्कल ।

उमिगु दिमागय् मौलिक शैक्षिक नियमं पिना बिउगु पुसां मा जुयाः स्वां ह्वयाच्वंगु दु । तर वासना धाःसा ‘जि नेपाली खः’ जुयाच्वन । थ्व सुनियोजित ढंगं हे न्हंका छ्वयेगु बिचानाप सतीगु पक्ष खः । उकियात पाचिनाः झी न्ह्याः वनाच्वना । नेपाली (खस) करणया नापनापं पश्चिमीकरणया पुसा नं पिना बिउगु दु । अले साः बियाः स्वां ह्वयेकाच्वंपिं झीपिं हे खः ।

डब्लुएनओ छगू अन्तर्राष्ट्रिय संस्था
जूगुलिं झी दुनेया संस्था स्वयाः यक्व पाः । थ्व खँ सकस्यां थुइका कायेमाः । देश दुनेया लकस स्वयेगु खःसा एकता यायेगु अःपु मजू । खँ छगू ज्या छगू जुयाच्वनी ।

मेपिन्त दोष बी माःगु मदु छाय्धाःसां लिपा छु जुइ धइगु खँय् झीपिं न्ह्यलं मचाः ।थ्वहे अलमलय् जूपिं छपुचः नेवाःत नेपालं पिने थीथी देशय् निर्वासित जुयाः अनया मेमेपि मनूतय्सं थःथःगु म्हसीकानाप स्वापू दुगु गतिविधिइ ब्वति कायेमाःबलय् तिनि थः झसंग वंगु तायेकाः ‘जि ला नेवाः खः नि’ धकाः सीका हयेगु याना वयाच्वन । थ्व बारे यक्वं दसि दु् ।

नेपालय् च्वनाबलय् भाय् मसः धकाः लिचिलीपिं पिने थःगुः भाय् संस्कृति परम्परा नापनापं ल्यना च्वनी धइगु लुमंका हल । उकी वः छुइगु, भ्वय् नयेगु, सगं कायेगु, यःमरि दयेकेगु, न्हूदँ हनेगु, म्हपुजा यायेगु, मोहनिया सिन्हः तीगु इत्यादि मौलिक संस्कृति थःगु हे दु धइगु मती लुया वःगुयात नेपालय् न्हना वंगु भावना हानं ब्वलंका बीगु न्हूगु रहर खने दया वःगु दु ।

वहे रहरयात कय्च्यानाः ल्भधबज ःयखझभलत न्ह्यानाच्वंगु खः । नेपाः ल्यका तयेत पिने च्वनाः थःगु अमूल्य ईया छुं अंश जूसां पानाः झी नेवाः धायेके सया वल । मांबौनं ”यस्तो गर्नु पर्दैन’ धाःसा मस्तय्सं ‘हामी त नेवार हौँ’ धकाः अःखःबतं न्ह्यसः तयेगु याना हयाच्वंगु दु । थ्वहे हिउपाःयात संगठित रुपं ग्वाका यंकेगु तातुना ज्वनाः डब्लुएनओ न्ह्याः वनाच्वंगु च्यादँ दत ।

थ्वयात पिने च्वनाच्वंपि सकलें जानाः न्ह्याकां तुं च्वने माःगु दु । अले दुनेयापिंत न्हाय्कं क्यने थें नं जुइ । छधी जुइगु लँपु थ्व हे खः ।
डब्लुएनओपाखें थौंतक याना वयाच्वंगु ज्याया धलः यक्व ताःहाकः तर मूखँ धइगु हे तना वनेत्यंगु नेवाः भावना ब्वलंका बीगु खः । तापालय् च्वनाः थवंथवय् गैर आवासीय नेपाली धकाः २००५ निसें १४ दँ दुबलय् सकसितं खँय् याना छ्वयेगु षडयन्त्रकारी ‘नेपालीपन’ पिने पिने नं न्ह्याका वयाच्वंगु दु ।

न्हय्गू समुद्र पार यानाः च्वनाच्वंपिंत गैआने धकाः खसकरण याना यंकेगु मनोभाव बुलुहुँ न्ह्यज्याकाच्वंगु इलय् सजगता क्यनेत डब्लुएनओं म्हिताच्वंगु भूमिका लुमंकेबहः जू । मूलवासी नेवाःतय्त मूथासं विस्थापित यानाच्वंगु इलय् गैआने अभियानया माध्यमं सीमदयेक खसकरण यानाच्वंगु दु ।

थुकिया विरुद्ध डब्लुएनओं निरन्तर रुपं सः तयां च्वनेमाः । नेवा अस्तित्वयात गुगुं हालतय् नं न्हंकेगु कुतः जुल धाःसा पनेगु कुतः अवश्य जुइ । नेटवर्किङ यानाः स्वापू तयेमाःगु देय् यक्व दनि । मूखँ व आज्जु तःथाय्मछि थ्यंके माःगु नं यक्व दनि । नेपाः नाप स्वापू तयाः ग्रोसरुट लेबलया ज्या न्ह्याके मफयाच्वन तिनि ।

डब्लुएनओ छु खः धकाः थुइके बीत देय् देय् चाःहिलाः मनूतनाप सहलह याये माःगु दु । आःतक बर्षाया खुसिबाः वःगु थें जुयाच्वन । नेवाः बारे औपचारिक रुपं ब्वनेगु व ब्वंकेगु व्यवस्था नेपाः दुने व पिने सुथां लाके मफयाच्वन तिनि । नेवाः भाय्या विशेषता कथं थ्व भासं न्ह्यागु नं विषय ब्वंके फइगु विश्वविद्यालय नीस्वनाः भाषिक आधिकार प्रयोग याये फइगु लकस दयेका यंके माःगु दु ।

स्थानीय तहलय् नीस्वना तःगु संघ संस्था फुकनाप स्वापू तये फयाच्वंगु मदुनि । दुगु संस्थाय् नं डब्लुएनओ प्रति असन्तुष्ट जुयाः फस्वयाच्वंपिं नं दु । उमित कःघाना यंकेगु ज्याय् डब्लुएनओ लिउने लानाच्वन तिनि । थुकी सुधार याये बाँकी हे दनि । नेपाःयापिंसं डब्लुएनओयात दाता संघ भाःपिया आर्थिक ग्वाहालिया आशा यानाच्वन ।

थुकिया निम्ति थगुने थीथी थासय् हनेगु व सहलह यायेगु यक्व थासय् जुल । उबले वय्कःपिं सकसितं आश्वासन जक बिया वयेमाःगु अवस्थाय् लानाच्वन । मूर्त रुपं छुं ग्वाहालि याये फइगु अवस्था मदु । थ्व तःमिपिनिगु संस्था कथं भाःपियाच्वन । थ्व दाता संघ मखु । इलय् ब्यलय् छता निता ग्वाहालि यानागु भरय् जनमानस थथे भावना पिज्वइगु स्वाभाविक खः ।

थ्व छगू गैर मुनाफायुक्त संस्थाया रुपय् दर्ता जुयाच्वंगु जूगुलिं थुकी दुने थःगु सीमाना दु । थौं तक गुलि ज्या जुल सन्तोषया सासः ल्हायेथाय् दु । आःया कमिटीपाखें थःपिंसं फुगु तक ज्या यानाः थन तक थ्यन । सकलें सुभाय्या पात्र खः । आः वइगु न्हूगु कमिटीं मगाःमचाःगु तना यंकेगुपाखे विश्लेषण यानाः न्हूगु प्रविधि छ्यलाः डब्लुएनओया उद्देश्य पूवंकेगु कुतः अवश्य याइ ।

अले थ्व संस्था यात जनमानसय् थ्यंकाः ‘अम्ब्रेला अर्गनाइजेशन’ कथं धस्वाके माःगु दु । उबले तिनि छगू अविभावक कथं दुने व पिनेयापिं नेवाःतय्त छुं परे जुइगु अवस्था प्रतिनिधित्व यानाः मानव अधिकारया निम्ति सः थ्वयेके फुगु संस्थाया रुपय् धस्वाके माःगु दु । अले आः स्वयां च्वय्या तगिमय् थ्यनी धइगु विश्वास कायेगु थाय् दइ । थ्व ज्या अःपु मजू ।

झी छधी जुल कि ग्याःचिकुया भावना स्वइपिं नं ब्वलना वइ । उमि थःगु फाइदा या लागि कुमिचा थें जुयाः दुहां वयाः महितातय्गु पँलिनाः कुचा थलेगु ज्याया छुं संकेत खने दत धाःसा सकलें सजग जुयाः पनेगु कुतः यायेमाः । तर धाये जक अःपु न्ह्यःने वल कि पँ लिना जुइगु नेवाः संस्कारं झीपिं तापाक च्वने फइ धकाः धुक्क जुइथाय् मदु ।

थौया ब्यस्त जीवनया बिसंगतिपूर्ण अवस्थाय् तक्यनाः थःत म्हमसिकाच्वंपिं नं मदुगु मखु । उमित खँ कनेगु कुतः अवश्य यायेमाः । छाय्धाःसा उपिं वहे महिताःतय् पुचलय् लानाः दिगभ्रम जूपिं लात कि डब्लुएनओया आज्जुया लिच्वः लाके अःपु मजू । कुसि थें सुलाच्वंपिं अःखः बुद्धियापिं महिताःतय्सं न्याका च्वनेमाःगु अवस्थानाप भ्यलय् पुनाच्वने माःगु नेवाःतय्गु बिडम्बना खः ।

उमिसं न्यात कि घाः जुयाः वइ । इलय् हे न्ह्यलं चायेके बीमाःगु दु । संस्थां बांबांलाःगु ज्या यानाः थहां वन कि नुगः मुइगु झीगु संस्कार नं मदुगु मखु । थ्व नुगलय् डाहा जुयाः वाक्कु छिनाच्वंपिंत नं थाय् बियाः न्ह्याः वनेमाःगु झी सकसिगुं कर्तय खः । तर इमिगु घाःया खँ न्यनाः न्ह्याः वनेगु हे संस्था भिंका यंकेगु खः ।

डब्लुएनओ छगू अन्तर्राष्ट्रिय संस्था जूगुलिं झी दुनेया संस्था स्वयाः यक्व पाः । थ्व खँ सकस्यां थुइका कायेमाः । देश दुनेया लकस स्वयेगु खःसा एकता यायेगु अःपु मजू । खँ छगू ज्या छगू जुयाच्वनी । न्ह्याथासं नेवाः धाल कि बेक्वः मिखां स्वइपिनि दथुइ लात कि छु याये धकाः थःत कमजोर तायेके मजिउ ।

झी झी मिले जुल कि एकता दइ अले मेपिंसं बेक्वः मिखां स्वये फइ मखु ।२० दँ तक पिने च्वनाः नेपाः लिहां वयाबलय् संविधानसभाया चुनाव इलय् लात । छुं ह्वःताः चूलाइ धकाः विचाः यानागु खः । तर सकलें थःथःगु ध्वः जक लिनाच्वंगु खंबलय् उत्साहित भावना तनावन । झीपिं हे जूगु कि झीत अथे याका तःगु सीका काःपिं नं मखना ।

रंगशालाय् जूगु नेवाः भेला नं लिपा संग्रहालयय् ब्वयातःगु किपा जक जुल । शायद डब्लुएनओ थ्व पलाःख्वाँय् लिना वने फइ ला ? न्ह्यलुवात पाः जुजुं वं थे न्हृ्पुस्तायाके नेवाः हि सुना वनाच्वंगु दु । आइटी प्रविधिया ग्वाहालि कयाः न्हून्हूगु एप्स तयार यायेमाःगु दु गुकें यानाः न्हू पुस्तायापिंत झी नेवाः धायेकेत स्यने माःगु दु ।

उकिं नेवाःनाप सम्बन्धित न्ह्यागु नं विषय वस्तुया एप्स दयेकाः प्रचार याये हथाय् जुल । थौं भाषा संस्कृति जक म्वाका तयेमाः धयां मगायेधुंकल । इलय् हे न्ह्यलं मचाल धाःसा पछुतावे जुइ मालीगु सिवाय मेगु मदु । त्यय ीबतभ धायेके म्वाःलेमा ।

डब्लुएनओयात सकलें जानाः म्वाका तयेमाःगु दु । थुकिया आज्जुयात ताःलाका यंके माःगु दु । सकलें जानाः धस्वाका तयेमाः । थवंथवय् मन मिले मजूसा क्वःदली । हानं धस्वाये अःपु मजू ।
(च्वमि वरिष्ठ न्वकु खः ।)

 

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS