जनयुद्ध व जनयुद्धया मुद्दा

फागुन १, जनयुद्ध दिवस । २०५२ साल फागुन १ गते चान्हय् रोल्पा व रुकुमया प्रहरी चौकीइ आक्रमण यानाः तत्कालीन नेकपा माओवादीं नेपालय् जनयुद्ध शुरु जूगु उद्घोष याःगु खः । थ्व हे जनयुद्ध व वयां लिउया निक्वःगु जनआन्दोलनया कारणं संविधानसभाया चुनाव जुयाः देसय् संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र स्थापना जुइगु सम्भव जूगु खः । तर जनयुद्ध दिवसया लसताय् नेकपाया ज्याकू धुम्बाराहिइ जूगु ज्याझ्वलय् जनयुद्धया कमाण्डर पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डं यदि माओवादी शान्ति प्रक्रियाय्म वःगु खःसा सिधया वनीगु खइ धयादीगु दु। मेखे व हे जनयुद्धय् संलग्न प्रचण्डया नं राजनीतिक गुरु मोहन वैद्य किरणं मूल नेतृत्वया गद्दारीया कारणं माओवादी जनयुद्ध व क्रान्तियाप्रक्रियां धक्का नःगु खः धकाः धयादीगु दु। मूल नेतृत्वया खँ हे दुगु व फुगु कयाः ‘सेफ ल्याण्डिङ’ यायेगु धइगु खःसा आः हाकनं क्रान्ति गुकथं न्ह्याः वनी ? क्रान्ति न्ह्याः वनीगु हे अवस्था दुगु खःसा मोहन वैद्यं छाय् हाकनं क्रान्तिया कार्यभारयात न्ह्याके यंकेमफुगु खः । अले विप्लव माओवादीं न्ह्याकाच्वंगु क्रान्तिइ नं छाय् लहर मवःगु खः ? थ्व नं विश्लेषण याये लायक खँ जूगु दु ।

नेपालय् १० दँ तकया जनयुद्ध पेरुइ गोञ्जालोया साइनिब पाथ जुयाः सिधया मवं, न त प्रभाकरणया लिबरेसन टाइगर्स अफ तामिल इलम थें जुयाः तनावं । हाकनं भारतया हे मेमेगु माओवादी पुचःथें जिन्दगीभर सनाः नं छक्वः बक्वः च्यानाः कमजोर जुइगु जू । हतियार ल्ह्वंपिनिगु खँ हे जक स्वयेगु खःसा स्वतन्त्र खालिस्तानया माग यानाः च्याःम्ह भिन्डरवालेयात स्वःसां गाः । हतियार ल्ह्वनेगु हे जक सकतां खः धइगु खँ मखु। मूलभूत सवाल ला राजनीति हे खः । हतियार नं राजनीति न्ह्याकेगु निंतिं जक अस्त्र खः ।

असनय् पुलिस बिटय् आक्रमण यानाः क्यंगु सेक्टर काण्डया विरोधी व एकता केन्द्रं जनमोर्चा चायेकाः चुनावय् ब्वति कायेगु खँया समर्थक खः धकाः प्रचण्डं हालय्का न्तिपुर कन्क्लेभय् सुधीर शर्माया न्ह्यसःया लिसः बीगु झ्वलय् धयादीगु दु। २०५१ या मध्यावधि चुनावय् उगु मोर्चायात छगू हे सिट त्याके मबिउगु व रुकुम, रोल्पा, जाजरकोटय् रोमियो अपरेसननिसें थीथी अपरेसन न्ह्याकाः जनमोर्चाया कार्यकर्तातय्त सिधयेकेगु ज्या याःगु हे ल्वाभः ल्ह्वनाः न्ह्याः वनेमाःगु परिस्थितिया उपज खः धकाः प्रचण्डं व्याख्या यानादिल । वय् कःया थ्व व्याख्या न्यनेबलय् माक्र्सवादी साहित्य व चीनिया क्रान्तिया खँ न्यनाः प्रभावित जुयाः निरपेक्ष पहलं नेपालय् न्हूगु जनवादी क्रान्ति यायेमाः धकाः ब्वाँय् वंम्ह मनू मखु। जनयुद्धं नेपालय् विकसित राजनीतिक परिस्थितिइ क्यंगु प्रतिक्रिया व रणनीति जक खः । थ्व खँ न्यनेबलय् कृष्णप्रसाद भट्टराईया अन्तरिम मन्त्रिमण्डलय् योगप्रसाद उपाध्याय गृहमन्त्री जुयाच्वंगु इलय् रोल्पाय् गिरिजायात लिना हःगु व गिरिजां माले, मण्डले, मसाले छगू हे खः धकाः धाःगु खँ लुमंकेबहजू । वस्तुतः देय् या राजनीतिक पृष्ठभूमिया हे आधारय् जनयुद्ध यायेमाःगु खः धइगु नेकपाया नायः भाजु प्रचण्डया कथन खनेदु ।

जनयुद्ध धाःसां सशस्त्र संघर्ष धाःसां थुकिं गुगु जनताया मुद्दा न्ह्यःने हःगु खः, उकियात आः नं संविधानय् संस्थागत यायेगु व कार्यान्वयनय् हयेगु ज्या धाःसा ल्यं हे दनि । थ्व नेपाःया उत्पीडित जाति व जनजातिया दकलय् तःधंगु सरोकारया विषय खः ।

छखे थुज्वःगु परिस्थितिया सवाल दु धाःसा मे खे जनयुद्धयात जनयुद्धया रूपय् स्वीकार यायेत पूर्व एमालेया नेतात तयार मदु । जनयुद्ध दिवस धाःगु ज्याझ्वलय् नेकपाया मेम्ह नायः केपी शर्मा ओली थगुने नं मवं, थुगुसी नं मथ्यं । माधवकुमार नेपाल नं थुगुसी खनेमदु । जनयुद्ध धायेगु कि सशस्त्र संघर्ष धायेगु अले थुकी झापा संघर्षनिसेंया संघर्षयात नं दुथ्याकाः थीथी इलय् जूगु सशस्त्र संघर्षमध्ये मुख्यगु धकाः जक धायेगु खःकि धइगु बहस नं जूगु खने दुगु दु । थुकथं स्वयेबलय् जनयुद्धया सम्बन्धय् स्वंगू धार थन खनेदत । दकलय् वामपन्थीपाखे मोहन वैद्य अनंलि मध्यमार्गी धारय् प्रचण्ड व दक्षिणपन्थी धारय् पूर्व एमाले खनेदु ।

जनयुद्ध धायेगु कि सशस्त्र संघर्ष धायेगु अले जनयुद्ध हे धाःसां आतकया प्राप्त उपलब्धि हे जक सम्भव उपलब्धि खः कि जनयुद्धया मुद्दा वा क्रान्तियात न्ह्यःने यंकेगु ज्या यायेमाःगु खः कि मखु धइगु विषयय् थःथःगु धारया नेतातसें व्याख्या याइगु खँ थःगु थासय् दु । तर जनयुद्ध धाःसां सशस्त्र संघर्ष धाःसां थुकिं गुगु जनताया मुद्दा न्ह्यःने हःगु खः, उकियात आः नं संविधानय् संस्थागत याये गु व कार्यान्वयनय् हयेगु ज्या धाःसा ल्यं हे दनि ।

थ्व नेपाःया उत्पीडित जाति व जनजातिया दकलय् तःधंगु सरोकारया विषय खः । जनयुद्धं ल्ह्वना हःगु मुद्दायात आः संविधान संशोधनया माध्यमं पूवंका यंकेमाःगु नं छगू लँपु जुइफु । तर आतकया उपलब्धि हे अप्टिमम उपलब्धि खः, शान्ति प्रक्रियाय् मवःगु खःसा माओवादी सिधयेधुंकीगु खइ धकाः धइगु प्रचण्डया विचाः अग्रगामी मखसें विसर्जनवादी खनेदु । यदि थथे हे जुल धाःसा उत्पीडित जाति जनजातितसें नेकपा दुने नं प्रचण्डपाखें गुगु आशा याःगु खः, व आशा मयाःसां जिल ।

परिस्थिति सिर्जना जूबलय् माओवादीं जनयुद्ध व सशस्त्र संघर्ष मयाःसा सुं मेम्हं याइगु जुइ धइगु माक्र्सवादी दृष्टिकोणयात स्वयाः हे धाये गु खःसा जनयुद्धं ल्ह्वंगु थीथी मुद्दायात न्ह्यःने यंकेत प्रचण्ड भाजु न्ह्यमचिलेगु खःसा मेपिंसं न्ह्यःने यंकी । थ्व खँ निश्चित खः । पहिचानया मुद्दा हे जनयुद्धं ल्ह्वंगु प्रमुख मुद्दा खः । थ्व चीधंगु हे पक्ष जूसां, कार्यकर्ताया तहय् हे जूसां आः न्ह्याः वनाच्वंगु दु । सिँग्वं च्याकातःगु मि मखुसां बुलुमिया रूपय् ग्वानाच्वंगु दु । थ्व मि स्यायेत २०६९ सालय् न्हापांगु संविधानसभा विघटन यायेगु निसें कयाः आः प्रदेशया नामाकरण यायेगु खँय् पार्टी सचिवालयं हस्तक्षेप यायेगु ज्या तक अनेक तिकडमबाजी जुया वयाच्वंगु दु । अझ नेपालय् संघीयता हे मदयेका छ्वयेमाः, थुज्वःगु मिखा कंकेगु पुसा तया तयेमजिउ धकाः धाइपिं नं पिहां वयाच्वंगुदु । तर थुकिया मि आः नं जनस्तरय् ग्वानाच्वंगु दनि ।

जनयुद्धया झ्वलय् पूर्व एमालेया कार्यकर्तात नं स्यायेगु ज्या जूगुलिं उकिया व्यवस्थापन यायेमाःगु, पूर्व माओवादी पक्षय् च्वनाः सीपिं व घाःपाः जूपिनि व्यवस्थापन, सासना व यातना सह यानाः अंगभंग जूपिनि व्यवस्थापनया सवाल आः नं दनाच्वंगु दु । सत्य निरुपण व मेलमिलाप आयोग अले बेपत्ता आयोगया ज्या सिधयेकाः आः जनयुद्धयात ल्वःमंका छ्वयेमाः धइगु विचाः नं पिहां वयाच्वंगु दु । जनयुद्धं ल्ह्वंगु मुद्दायात न्ह्यःने यंकेमाः धइगु सवाल आः तंकाछ्वयेगु प्रपञ्च जुयाच्वंगु दु । तरथुकिया ज्या पूमवंक थुकियात तंका छ्वयेगु ज्या जनपक्षीय खँ मखु, सत्तापक्षीय खँ खः ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS