ने. सं. ११४६ बछलागा अष्टमी -

सहिदया म्हगस व समानताया मुद्दा

जहानीयाँ राणा शासनया इलय् राज्यं तामाङ समुदयतय्त स्वयेगु व काइपिं व्यवहार तसकं दयनीय जू । तामाङ समुदाययात केवल भारी क्वःबुइपिं व च्यः दयेकेगु ज्या बाहेक मेगू लजगाय् वनेत बन्देज थें यानातल । राज्य संचालनया निंतिं माःगु प्रशासनिक ज्याय् थ्यनीगु छुं नं कथं उगु जातिया निंतिं सम्भावना मदुगु जुल । शिक्षा क्षेत्रय् आम जनताया पहुँच तसकं म्हो जूगुलिं अन तामाङतय् प्रतिनिधित्व अथें नं म्हो जुइगु स्वभाविक खत । नेपाःया सुरक्षा फौज उखे नं नेपाःया सेनाय् वनेत तामाङ जातियात बन्देज हे यानातःगु जुल । नेपाःया सेनाय् जक मखु अंग्रेज सेनाय् तकं भर्ती मकायेत राणातय्सं इनाप यानातःगु खः । सेनाय् भर्ती जूसा भारी क्वःबुइपिं मदइगु धासें राणातय्सं तामाङ समुदाय प्रति कठोर नीति दयेकातःगु जुल ।

थःगु पारिवारिक स्वार्थयात सर्वेसर्वा यानाः राज्य संचालन यानाच्वंगु अज्याःगु व्यवस्थाया विरुद्ध ल्वायेत नेपाली कांग्रेसं जनमुक्ति सेनाया निर्माण यात । प्रजातन्त्र स्थापनाया निंतिं जनमुक्ति सेनां सन् १९५० नोभेम्बर ११ तारिखं निसें सशस्त्र क्रान्तिया सुरुवात यात। उगु सशस्त्र क्रान्तिइ तामाङ समुदायया आपालं मनूतय्सं ब्वति काल । राज्यया सेनाय् वनेत प्रतिबन्धित दुपिं तामाङ समुदायत जनुमक्ति सेनाय् प्रवेश यात । अले युद्धया झ्वलय् विराटनगर हमलाय् तुलाराम तामाङ उर्फ गाले काइँला थज्याःपिं योद्धातय्सं सहादत प्राप्त यात । युद्धया मोर्चाया अग्रपंत्ति च्वनाः थःगु ज्यान आहुति बिउम्ह तुलाराम तामाङ थज्याःपिनि निंतिं उगु युद्धया छगू जक उद्देश्य खः, मुक्ति ।

मुक्ति एवं जाहानीयाँ शासकतपाखें मुक्त नेपाःया कल्पना । अले ‘च्यः’, ‘कुल्ली’ व ‘भोटे’ धकाः याइगु हेपहा प्रवृत्तिपाखें मुक्ति । प्रजातान्त्रया स्थापना नापं जातिय मुक्ति व समानताया कल्पना सहित आपालं तामाब समुदायं २००७सालया सशस्त्र युद्धयात साथ बिउगु खः । समुदायगत स्वाभिमान, थःगु जातिय पहिचान व अस्मिताया रक्षाया निंतिं तुलाराम तामाब लगायत मेपिंसं सशस्त्र क्रान्तिइ ब्वति काःगु खः । सशस्त्र क्रान्तिया छुं ई लिपा हे दिल्ली जूगु सम्झौता लिपा नेपालय् प्रजातन्त्रया बहाली जुइवं सशस्त्र युद्ध नं क्वचाल ।

राणातय्सं तामाङ जातियात प्रति अज्याःगु नीति दयेकातःगु खःसा तमाब बाहेकया आदिवासी जनजातितय्त स्वयेगु दृष्टिकोण नं दयनीय जू ।दलित व मधेसी समुदाययात राज्यपाखें याइगु दमन व अत्याचारया घटनाया धलः आपालं दु। उकें जाहानीयाँ शासनया अन्त्य जातिय समानता सहितया प्रजातन्त्र प्राप्तिया निंतिं आपालं सहिदतय्सं थःगु ज्यान अर्पण याःगु खः ।

प्रजातन्त्रया पलिस्था लिपा नेपाःया राजनीतिइ यक्व उतारचदाव जुल । प्रजातन्त्र स्थापना ला जुल तर जातिय मुक्तिया न्ह्यसः अथें थात । हानं र्निदलिय पञ्चायति व्यवस्थां प्रजातन्त्रया हनन् यात । छगू जातिय वर्चश्च कायम यायेगु निंतिं अनेकन कुतः जुल । छगू भाषा, छगू भेष, छगू धर्म व छगू संस्कृति राज्यया घोषित नीति हे जुल ।

सहिदतय्सं याःगु त्याग व बलिदान केवल भ्वँतय् प्रजातन्त्र, लोकतन्त्र व गणतन्त्रया च्वकेत जक पक्कां मखु।
संविधानय् बहुजातिय, बहुभाषिक व बहुधार्मिक धकाः च्वयेगु निंतिं जक नं मखु। बरु खःसा सहि अर्थय् देशय्
च्वंपिं फुक्क जनताया समान हक अधिकारया निंतिं खः ।

पञ्चायति व्यवस्था लिपा प्रजातन्त्र पुनःस्थापना लिपा नं जातिय, भाषिक, सांस्कृतिक व धार्मिक मुक्ति व समान्ताया मुद्दाय् खास हे मुल्यांकन मजू । २००७ सालय् सशस्त्र क्रान्ति जूगु ४५दँ लिपा २०५२साय् नेपालय् हानं मेगू सशस्त्र संघर्षया सुरुवात जुल । तर राजनीतिक रंग जक बियाः न्ह्याःगु विद्रोहं खास हे प्राभावत लाकेमफुत। लिपा जातिय मुक्ति, जातिय पहिचान व भाषिक समान्ता नापं स्वायत्तता व स्वाशासनयाया मुद्दा ल्ह्वनेवं तिनि उगु विद्रोहं तःधं जुयाः वनाः । अले जातिय मुक्ति दइगु भलसाय् आपालं आदिवासी जनजाति नापं दलिततय् ब्वति नापं सहानुभुति अप्वयावल ।

नेकपा माओवादीं न्ह्याकूगु उगु सशस्त्र विद्रोहलय् दिलबहादुर रम्तेल लगायत आपालं दलित व जनजातितय्सं थःगु ज्यान आहुति यात । झिदँया सशस्त्र विद्रोहया झ्वलय् झिंन्हय्द्वः मनूतय् ज्यान वन। तर जातिय मुक्तिया मुद्दा अझ नं निरन्तर रुपं सतकया सतकय्, आन्दोलनया छगू माग कथं हे लानाच्वंगु अवस्था दनी ।

प्रजातन्त्र, लोकतन्त्र अले गणतन्त्र फुक्कं देश, जनता नापं न्याय व समान्ताया निंतिं धासें वःगु खः । म्हिगः थःगु ज्यानयात दाउलय् तयाः थ्वहे विषयया निंतिं सहिदतय्सं थःगु बलिदानी बिउगु खः । थौं संविधानत लोकतन्त्र नं वल, गणतन्त्र नं वल । तर अज्याःगु व्यवस्था दुने नं छगू भाषां मेगू भाषा प्रति यानाच्वंगु विभेद चिलामवं । भाषिक समान्ताया निंतिं उगु पंग म्हिग गथे खः, आः नं अथेतुं दनी ।

लोकतान्त्रिक आन्दोलनया इलय् तसकं तःतः सः जुयाः थ्वइगु सः खः, समान्ता । तर राज्यपाखें लोकसेवाय् भर्ना याइगु इलय् जुइमाः वा आरक्षणया कोटाया सवालय् जुइमाः अझ नं छगू जाति व वर्णयात ‘माइलेज’ बीगु ज्या दिकूगु मदुनी । उकीं राज्यं पक्षपोषण यानातःपि छगू जातिया समुदाय बाहेक मेगू जातित अझ नं समानताया निंतिं सतकय् थःगु सः थ्वयेकाच्वंगु अवस्थाय् दनी ।

थौं सहिदतय्त झीसं लुमंकाच्वना । सहिदया बलिदानयात उच्च मुल्यांकन यानाच्वना । तर सहिदतय्सं याःगु त्याग व बलिदान केवल भ्वँतय्प्र जातन्त्र, लोकतन्त्र व गणतन्त्रया च्वकेत जक पक्कां मखु। संविधानय् बहुजातिय, बहुभाषिक व बहुधार्मिक धकाः च्वयेगु निंतिं जक नं मखु। बरु खःसा सहि अर्थय् देशय् च्वंपिं फुक्क जनताया समान हक अधिकारया निंतिं खः । नागरिक स्वतन्त्रता, न्याय व समान्ताया निंतिं खः । बहुजातिय देय्या प्रत्येक नागरिकयात थःगु अधिकारया प्रत्याभूतिया निंतिं खः । हरेक जाति समुदायया आत्मसम्मान व पहिचानया निंतिं खः । भाषिक व धार्मिक अधिकारया रक्षाया निंतिं खः । सहि अर्थय् लोकतन्त्रण धाइगु नं थ्वहे खः । यदि थज्याःगु अधिकार पूर्णरुपं प्रत्याभूत यायेफुसा जक म्हिगः देश व जनताया निंतिं सहादत प्राप्त याःपिं सहिदतय् आत्मयात शान्ति मिलेजुइ । सहिद प्रतिया सच्चा सम्मान जुइ ।