महाद्यःयात यःगु साउन महिनाया महिमा

कल्याण मित्र

महाद्यःयात हनेगु बार सोमवाः । महाद्यःयात अतिकं यःगु महिना साउन । साउनया सोमवाःकुन्हु महाद्यःया अतिकं श्रद्धाभाव तयाः भक्तजनतय्सं हनेगु याइ । साउन महिनाजःछि महाद्यःयाथाय् भक्तजनतय्गु तःधंगु हे भीड जुयाच्वनी । उकिसनं सोमवाःला झन् हे अप्वः भीड जुइ ।

थ्व इलय् पशुपति, गोकर्णेश्वर, पिण्डेश्वर, डोलेश्वर, सन्तानेश्वर महाद्यःलिसें गन गन महाद्यःया देगः वा शिवलि· दु, अन अन इहिपा यायेधुंकूपिं व मयाःपिं मिसातय्सं महाद्यःया पुजा आराधना यानाः थः भाःत, काय, म्ह्याय् व परिवारजनया सुख, शान्ति व समृद्धिया कामना यासें अप्सं च्वनी । पार्वतीं नं थ्व हे इलय् महाद्यः नाप इहिपा याये दयेमा धकाः अप्सं च्वनाः महाद्यःया पुजा आराधना याःगु खः धाइ ।

ह्याउँगु पर्सिं सिनाः, वाउँगु चुरा न्ह्यानाः पुचः पुचः जानाः मिसात महाद्यःयाथाय् वनेगु याइ । छगू किसिमं लकस हे न्ह्यइपुक मिसातय् भीड जुयाच्वनी, महाद्यःया देगः व लँय् । महाद्यःयात यःगु साउन लछियंकं अप्सं च्वनेगु चलन दु, मफुसा सोमवाःपतिकं जूसां । सुनां विधिपूर्वक महाद्यःया अप्सं च्वनी व अपुत्र जूसा पुत्र प्राप्त याइ, निर्धन जूसा धनवान जुइ, अविद्या जूम्ह खःसा विद्या प्राप्त याइ अले समाजय् बुद्धिमानम्ह मनूया रुपय् प्रसिद्ध जुइ धइगु विश्वास दु ।

शास्त्रय् नं थथे धयातःगु दु, ‘सोमवारे व्रत कार्य श्रावणे वै यथाविधिं शक्ते नो पोषणं कार्यमथवा निशि भोजनय् । अपुत्रो लभते पुत्रान्निर्धनो धनवान भवते । अविद्या लभते विद्यामिति धर्म विदो विदु ः ।।’

दँय्दसं साउन १ गतेकुन्हु साउने संक्रान्ति हनेगु नामय् गैर नेवाःतय्सं ‘लुतो फाल्ने’ धकाः ‘वारी गाउँले पारी गाउँले लुतो लैजाओ ……’ धाधां प्यखें तिंप्वाँय् वांछ्वयेगु चलन दु । न्हापा न्हापा सन्ध्याकाःइलय् लुतो वांछ्वयेगु धकाः हासा दायाः शंख पुइगु, गं थायेगु, कुति वायेगु व छेँया मूलुखा पलखया निंतिं तिना तयेगु चलन दुगु खः ।

आः वयाः लुतो वायेगु चलन नं तना वनेधुंकल । गनं गनं छुं छुं थासय् व गांगामय् सामाजिक रुपय् लुतो वायेगु संस्कृति ल्यनाच्वंगु खनेदु । असार महिनाय् बुँज्या याइपिं किसानतय्सं साउन संल्हूकुन्हु थःथितिनाप जानाः न्ह्यइपुक नखः हनी । परम्पराकथं कुकुर डाइनो, लुतेझार, काग भलायो, पानी अमला, कागति, आमाःसि, पासी आदि वासःया रुपय् छ्यलीगु वनस्पति तयाः कन्डारक नांया राक्षसया पुजा यानाः मिप्वाः वाइगु खः ।

थथे यायेबलय् असारं याःगु बुँज्या व ध्याचलं जुइगु चातः, लुतो, कइ थेंज्याःगु छ्यंगूया ल्वचं बचे जुइ धइगु विश्वास दु ।महाद्यःया देगलय् साउन महिनाय् नेपाःमि मिसात जक मखु, भारतया मिसातय्गु नं उतिकं हे भीड जुयाच्वनी । ह्याउँगु पर्सिं सिनाः वाउँगु चुरा न्ह्यानाः उकिसनं वाउँक लैंचा ल्हातय् तयाः फयांफक्व थःत बांलाकाः, झःझः धायेकाः मिसात महाद्यःया देगलय् वनेगु याइ ।

झीगु देय्या पशुपति महाद्यःया दर्शन यायेत भारतया उत्तर प्रदेश, विहार, दक्षिण भारतलिसें मलेशिया व इण्डोनेशियाया बालीं नं यक्व भक्तजनत वयेगु याः । बुँज्या यायेमाःपिं नेवाःतय्सं गथांमुगः न्ह्यः हे ज्या सिधयेकेमाः धकाः चछिन्हिछि मेहनत यानाः सिनाज्या सिधयेकी । सिनाज्या सिधयेकाः गथांमुगः चः¥हे हनी ।

भूत, प्रेत, पिशाच, डाकिनी, शाकिनी, बोक्सी, चण्डाल, चण्डाल्नीपाखें बचे जुइत उमित पन्छे यानाः सकसिगु मंगल जुइमा, भिं जुइमा धकाः हनीगु नखः खः गथांमुगः चःह्रे । स्वनिगःया येँ, यल व ख्वपया थीथी थासय् त्वाः त्वालय् साउन कृष्ण चतुर्दशीकुन्हु गथांमुगः थनाः थ्व नखः हनेगु याइ । गथांमुगः चः¥हेयात प्रेत चतुर्दशी नं धायेगु याः ।

थ्व नं महाद्यःया हे रुप खः । छाय्धाःसां भूत, प्रेत पिशाचया नायः महाद्यःया हे प्रतीकया रुपय् झीसं गथांमुगः दयेकाः दुवाः दुवातय् थनेगु खः । गथांमुगःया आकृतियात शिवलि·या रुपय् नं कया वयाच्वंगु दु ।अथे हे उन्मत्त भैलःद्यः थें च्वनीगुलिं नं गथांमुगःयात महाद्यः, भैलःद्यःया रुपय् नं माने याना वयाच्वंगु खनेदु ।

गथांमुगःकुन्हु ‘आजु जय हा …. !’ धकाः जगाः फ्वनीबलय् नं आजु जय धकाः भैलःद्यःया नां काःगु खः धाइ । बौद्ध धर्मावलम्बि नेवाःतय्सं दँय्दसं थ्व हे साउन शुक्ल प्रतिपदानिसें भदौ शुक्ल प्रतिपदा तक लछियंकं गुंला पर्व हनेगु याइ । स्वयम्भू महाचैत्यय् थ्व इलय् तसकं भीड जुइ । थ्व इलय् स्वयम्भू व जःखः परिक्रमा यात धाःसा पारिवारिक सुख, शान्ति व समृद्धि दइ धइगु जनविश्वास दु ।

नांजाःम्ह छम्ह विद्वान नापं प्राध्यापकया धापूकथं महाद्यवं हे बुद्धया रुपय् जन्म काःगु खः । पालि ग्रन्थय् वर्णन यानातःगु २७म्ह बुद्धया उल्लेख यासें वय्कलं धयादीगु दु कि बुद्धया अति प्राचीन स्वंगू नां तणंकर, शणंकर व मेधंकर खः । द्यः व असुर निगुलिं पक्षया प्रिय महाद्यःया द्यःतनापं दैत्य, राक्षस, दान, पिशाच, गन्धर्व, यक्ष आदि सकसिनं पुजा याइ ।

महाद्यवं रावण व राम निम्हेसितं वरदान बिउगु दु । महाद्यवं भष्मासुर, शुक्राचार्य थेंज्याःपिं आपालं दैत्यतय् नं वरदान बिउगु दु । महाद्यः सकल आदिवासी, वनवासी जाति, वर्ण, धर्म व समाजया हे सर्वोच्च द्यः खः ।

थथे अतिकं शक्तिशाली महाद्यःयात यःगु साउन महिनाय् थीथी आदिवासी जनजातिपिंसं थीथीकथं महाद्यःया पुजा यायेगु झ्वलय् जनकपुरया मिथिलाञ्चलय् थःगु हे संस्कृतिकथं मैथिली मिसातय् तःधंगु पर्व मधुश्रावणी धकाः साउन महिनाया न्हापांगु सोमवाः निसें झिंस्वन्हुतक इहिपा यायेधुंकूपिं मिसातय्सं महाद्यः व विषहर अर्थात नागद्यःया पुजा याइ ।

थ्व विशेष अनुष्ठानय् नवविवाहिता मिसातय्सं भगवाननाप थःगु भावी सुखी जीवनया कामना यासे प्रार्थना याइगु खः । थःभाःतया ताःआयु जुइमा धकाः हनीगु थ्व पर्व मिथिलाय् जक दु । मधुश्रावणी व्रत पर्व गबलेनिसें शुरु जूगु धइगु छुं तथ्य मदुसां शिवपुराणय् न्ह्यथनातःगु छगू प्रसंगकथं मधुश्रावणी नांया छम्ह नवविवाहिता मिसां महाद्यःयाके थः भाःत स्यं ल्वय् (कुष्ठरोग) जूगुया दुःख व्यथा न्यंकूबलय् महाद्यवं थ्व व्रत यायेगु खँ कनाबिज्याःगु खः ।

महाद्यवं धाःथें व मिसा व्रत च्वंगुया प्रभावं वया भाःतया ल्वय् लनाः स्वस्थ जुल । अले व हे इलंनिसें नवविवाहिता मिसापिंसं थ्व व्रतयात परम्परागत रुपं हे हना वयाच्वंगु खः धाइ ।मधुश्रावणी पर्वया विषयय् छगू न्ह्यइपुसे च्वंगु बाखं नं दु । छक्वः महाद्यः व पार्वती जलक्रिडा यानाच्वंगु इलय् महाद्यःया वीर्य स्खलन जुल ।

महाद्यवं उगु वीर्ययात सिमा हलय् तयाबिल । उगु हे वीर्यं लिपा न्याम्ह कन्यापिनिगु जन्म जुल । थुपिं कन्यापिनिगु जन्म जुइधुंकाः महाद्यः अनं वन । तर इलय्व्यलय् थः म्ह्याय्पिं नाप लायेत वयाच्वन । छन्हु पार्वतीयात शंका वनाः महाद्यःया लिउलिउ वनी । महाद्यः पुखुलिइ सर्परुपी म्ह्याय्पिंनाप म्हिताच्वनी ।

महाद्यः इपिंनाप म्हिताच्वंगु खनाः पार्वती तम्वइ । पार्वतीं इपिं सर्पतय्त स्यायेगु कुतः याइ । महाद्यवं पार्वतीयात सर्पतय्गु बारे बाखं कनी । बाखं न्यने धुंकाः पार्वती न्हिला हइ । महाद्यःया खँ न्यनेधुंकाः पार्वतीं सर्परुपी म्ह्याय्पिंत स्याइमखु । अले महाद्यवं धाइ साउन महिनाय् सुनां सर्पया पुजा याइ । वयात सर्पया भय दइमखु ।

थ्व हे कारणं मधुश्रावणी पर्वय् सर्पया नं पुजा याइगु खः ।कर्कट संक्रान्ति नं धाइगु साउन महिनाय् लाःगु थीथी पर्वं यानाः हे थ्व महिनाया अति विशेषता दु ।

थ्व महिनाय् देवपतनय् गंगामाईया खः जात्रा, हरिशयनी एकादशि, चतुर्मास्य व्रतारम्भ, तुलसी पीगु, गुरुपुन्हि, सिद्धार्थ गर्भ प्रवेश महाभिनिष्क्रमण,धर्मचक्र प्रवर्तन दिवस, भिक्षुपिनि वर्षावासारम्भ, गथांमुगः चः¥हे, गुलां धर्म आरम्भ, नाग पंचमि, थेंज्याःगु थीथीकथंया मेला पर्व लाःगुलिं नं साउन महिनायात अतिकं महत्वं जाःगु महिनाया रुपय् कया वयाच्वंगु दु ।

साउन लछियंकं महाद्यःयात हनेगु झ्वलय् महाद्यःया अभिषेक यायेकथं ‘बोलबम’ धाधां याइगु यात्रा नं श्रावणी मेलाया नामं चर्चित जू । न्यागू ज्ञानेन्द्रीय, न्यागू कर्मेन्द्रीय व अन्तष्करणंनिसें हे शुद्ध पवित्र जुयाः याइगु बोलबम यात्रा भारतया वैद्यनाथ धामं शुरु जूगु खः । नेपाःया तराईवासीतय्सं थ्व बोलबम स्वनिगलय् दुत हःगु खः ।

ने.सं. १११३ य् नीस्वंगु बोलबम कांवरिया संघं न्ह्याकूगु बोलबम यात्राय् झिंस्वम्ह भक्तजनं ब्वति कयाः सुुन्दरीजल खुसिं जल कुबियाः पशुपति महाद्यःयात छाःगु खः । आः वयाः द्वलंद्वः भक्तजनतसें थुकी ब्वति कायेगु यानाहःगु दु । स्वनिगःया नेवाःत नापं थीथी जातिया भक्तजनत बोलबम यात्राय् ब्वति कायेगु याना हयाच्वंगु दु ।

गेरु वस्त्र पुनाः, ब्वहलय् खःमू थेंज्याःगु पंया कोंवर कुबियाः चायागु निगः कलशय् जल जायेकाः, खालि तुतिं बोलबमया नारा थ्वयेकाः सुन्दरीजल वनाः अनंनिसें जल कया हयाः पशुपति महाद्यःयात छाये हइ । थथे जल छात धाःसा बोलबम भक्तजनतय् मनोकांक्षा पूवनी धइगु धार्मिक विश्वास दु ।

गुरुपुन्हिनिसें गुंपुन्हितक न्ह्याइगु बोलबम निगूकथंया दु । छगू डाक बम व मेगु साधारण बम । डाक बमया भक्तजनतय्सं सुन्दरीजलया खुसिया मुहानं जल हइबलय गनं नं दिके मजिउ । इपिं कन्हय्कुन्हु हे म्वःल्हुयाः शुद्ध जुइमाः । लँय् सुंनाप खँ ल्हायेगु, नयेगु, त्वनेगु, लः त्वनेगु व खि,च्व नं फाये मजिउ ।

साधारण बोलबमतय् धाःसा खँ ल्हायेगु, शौचालय वनेगु, नयेमाःसा तजाःगु शुद्ध थासय् जलघडा तयाः नयेत्वने याइ । बोलबमतय्त नकेत लँय् दथुइ व्यवस्था यानातःगु दइ । थथे बोलबम यात्राय् वनीपिं भक्तजनतय् दथुइ भाषा, जाति व मेगु छुं नं कथंया भेदभाव दइमखु । बोलबम यात्राय् विधिपूर्वक ब्वति काल धाःसा चिनी ल्वय्, रक्तचाप, कमलपित्त (जन्डिस), कब्जियत थेंज्याःगु ल्वय लनीगु विश्वास यानातःगु दु ।

धरानया पिण्डेश्वर बाबाधामय् जल छाइपिं बोलबम भक्तजनत लखौंया ल्याखय् दयाच्वनी । चतरया सप्तकोशीं जल हयाः थनच्वंगु शिवलि·य् जल छायेत थीथी जिल्ला व भारतंतकं उतिकं तीर्थयात्रीत वयाच्वनी । २०३९ सालय् सप्तकोशीं जल हयाः पिण्डेश्वर बाबाधामय् जल छायेगु परम्परा दयेकूगु खः ।

थन न्यासि वने मफुपिं भक्तजनत यातायातया साधनय् च्वनाः वनी । चतराया कौशिकीइ स्नान यात धाःसा शरीर शुद्ध जुइगु व न्यासि वन मन शुद्ध जुइ धइगु विश्वास यानातःगु दु । मन, शरीर व आत्मा शुद्ध यानाः जल छायेबलय् पिण्डेश्वर बाबा नं प्रसन्न जुयाः वरदान बी धइगु धार्मिक विश्वास दु ।

शिवलि·य् जल छायेगु चलन बारे हिन्दू धर्मग्रन्थय् न्ह्यथनातःकथं द्यःपिनि पालय् द्यःपिं व दैत्यत जानाः समुन्द्र मन्थन यानाः पिण्डेश्वर बाबाधामय् जल छाःगु धइगु किंवदन्ती दु । थुकथं थःगु मनोकामना पूवंकेत धार्मिक विश्वासकथं पिण्डेश्वर बाबाधामय् जल छायेगु यानाहःगु खः धाइ ।

महाद्यवं कालकुट विष त्वंबलय् अतिकं जलन जूगुलिं उकियात म्हो यायेत द्यःपिंसं चतराया कोशीखुसिं जल हयाः छाःगु खः धइगु धापू दु । उकिया हे लुमन्तिकथं बोलबमया तीर्थालुपिंसं जल छायेगु याःगु खः । रुपन्देहीया पर्रोहा गाविस २ लय् च्वंगु पर्रोहा शिवज्योतिर्लि·य् बोलबम मेला जुइबलय् जलघडाय् गंगाजल तयाः बोलबम नारा थ्वयेकाः पैदल बम, सवारी बम, डाक बम यात्रा याइपिं दु ।

अथे हे म्हधू दानाः दण्डवत् शैलीइ वनीपिं नं दु । पर्रोहा बोलबम धामय् ३७ किलोमिटर तापाःगु कपिलवस्तुया लक्ष्मणघाट, ८४ किलोमिटर तापाःगु नवलपरासीया त्रिवेणी धाम, १३७ किलोमिटर तापाःगु चितवनया देवघाट व ८८ किलोमिटर तापाःगु गुल्मीया रुरु क्षेत्रया कालीगण्डकीनिसें जल हयेगु याइ ।

देवघाट, त्रिवेणी व रुरु क्षेत्रय् साउन व माघ महिनाय् द्यःपिंसं स्नान याइ धइगु जनविश्वास दु । अथे जुयाः थन थ्व निगू महिनाय् मेला नं जुइ ।

बोलबमया व्यवस्थापकतय् धापूकथं दकलय् न्हापां श्रावणी मेला न्ह्याकूगु इलय् गुंगू करोड दीप प्रज्ज्वलन, छगू करोड बेलपत्र पुष्पाञ्जली, आरति नेपाः, भारत व तिब्बतया नांजाःपिं विद्वान, धर्मशास्त्री, साधुसन्त व शंकराचार्यपिनिगु भ्रमण व मानसरोवर, सिलु, यमुना, गंगा, सरयु अलकानन्दा थेंज्याःगु पवित्र देवनदी व तीर्थस्थलं जल हयाः वैदिक विधिकथं विशेष अनुष्ठान व उपासना याःगु खः । अबलय्निसें हे साउन महिनाया सोमवाःपतिकं बोलबम यात्रा न्ह्याकूगु खः ।

सम्बन्धित बुखँ

LEAVE YOUR COMMENTS