ने. सं. ११४६ तछलाथ्व चौथी -

राष्ट्रियताया सवालय् जनता जागरुक जुइमाः

नेपाःया राजनीतिइ शक्तिशाली हस्तीकथं म्हसिउम्ह नेता सूर्यबहादुर थापां छगू अन्तर्वार्ताया झ्वलय् धयादिल– ‘नेपाः स्यंकाच्वंगु हे उग्रराष्ट्रवादं यानाः खः । भीमसेन थापाया पालंनिसें आतक नं थ्व दनि ।’ नेपाःया राजनीतिइ सूर्यप्रसाद उपाध्याय धुंकाः भारतया विश्वासपात्रकथं कयातःम्ह थापाया नजरय् नेपालय् राष्ट्रवाद धकाः गुगु लबु दना वइगु खः, व उग्रराष्ट्रवाद खः ।

भीमसेन थापाया कारणं नेपाः व अंग्रेजतय् दथुइ लडाइँ जुल, थुकिया हे हुनिं नेपालं स्वब्वय् छब्व भूभाग बाध्यतापूर्वक त्वःतेमाल । बरु सन् १८५७ स लखनउ विद्रोह क्वत्यलेत अंग्रेजयात ग्वाहालि बिउम्ह जंगबहादुर राणां सुगौली सन्धि मार्फत भारतय् लायेधुंकूगु बाँके, बर्दिया, कैलाली, कञ्चनपुर लित काल ।

बेलायतीयात ग्वाहालि यानाः व ह्ययेकाः जक नेपालं थःगु भूभाग बचे यायेफइ, भारतपाखें ग्वाहालि चूलाकेफइ धइगु विचाः तःगुलिं हे सूर्यबहादुर थापां भीमसेन थापायात उग्रराष्ट्रवादी खंकूगु खः । लखनउ विद्रोह क्वत्यले धुंकाः अनया महारानी बेगम हजरत महलं नेपालय् हे शरण फ्वन । तर जंगबहादुरं स्वीकृति मबिउ । लिपा हाकनं शरण फ्वंबलय् बिल ।

अले बेलायतीतसें आपत्ति क्यंबलय् जंगबहादुरं धाल हँ ! – ‘छिकपिसं चाहे जुल धाःसा नेपाः ला छक्वलं फतेह यानाः कायेफु, तर जिमिगु हिन्दू धर्मकथं शरण वःपिंत मरण यायेमजिउ ।’ जंगबहादुरया थुज्वःगु कूटनीतिक भासं नं नेपाः बचे जुल धकाः सुुधीर शर्मां च्वःगु ‘प्रयोगशाला’ सफू पिदंबलय् बय्बय् जूगु खः ।

थुकथं भीमसेन थापा धइम्ह आत्मघाती राष्ट्रवादी खः, थुकिं देय्यात अःखबतं क्षति जुल, बरु बेलायतीत नाप मिले जूम्ह जंगबहादुरं देय्या भूभाग लित काल धइगु कथंया सिद्धान्त नेपाःमितय्गु न्ह्यपुइ दुछ्वयेगु कुतः विशेष यानाः प्रयोगशाला सफूया प्रकाशन लिपा जूगु दु । प्रयोगशाला सफुलिं मेगु छगू मनोविज्ञान नं नेपाःमितय्गु मानसपटलय् दुछ्वयेगु कुतः याःगु दु ।

व खः न्हापा गोप्य रूपं दुनेदुनें शासकत भारतनाप मिले जूसां पिनें राष्ट्रवादी धकाः क्यनेत भारतया हे विरोध याइगु थासय् आः जनमानसय् नं नेपाःया राजनीतिक विकासक्रमय् भारत प्रमुख पात्र खः धकाः छ्याताहां उलेगु ज्या । आः कालापानीनापं दुथ्याकाः भारतं नक्सा दयेकूगु सवाल पिहां वःबलय् भारतया थ्व प्रचारं जरा काःगु खनेमंत ।

नता हालाच्वंगु दु, फुक्क राजनीतिक दल व नेतातसें नं अतिक्रमणय् हे लाःगु खः धकाः धाःगु दु । जनताया धारणा थुकियात अन्तर्राष्ट्रियकरण यायेमाः, संयुक्त राष्ट्रसंघ व अन्तर्राष्ट्रिय अदालतय् वनेमाः धइगु दु ।

बरु शासकत धइपिं भारतभक्त हे खः, उकिं जनता हे न्ह्यचिलेमाः धइगु कथंया भावना विकास जुयाच्वंगु दु ।सुगौली सन्धिइ महाकाली पश्चिमया भूभागय् नेपाःया जुजुं थःगु दावी त्वःती धकाः धयातःगु दु । तर भारतया चलाखी थ्व जुल कि इमिसं लिम्पियाधुरां पिहां वयाच्वंगु तःधंगु खुसियात महाकाली मधासें लिपुलेकं पिहां वयाच्वंगु लिपुखुसियात हे महाकाली धयाबिल व लिपुलेकंनिसें लिम्पियाधुरां वयाच्वंगु महाकालीया दोभान तकया पारीया भूभाग थःगु धकाः क्यन ।

कालापानीइ भारतीय सेना च्वनाच्वंगु ‘इस्यू’ ला पुलांगु हे खः, अबलय् तक नेपाली भूभागय् भारतीय सेना च्वनाच्वंगु हस्तक्षेप जुल धकाः जक खँ वयाच्वंगु खः । प्यदँ न्ह्यः भारत व चीन दथुइ लिपुलेकया लँ जुयाः व्यापारिक सम्झौता जुइधुंकाः उगु भूभागनापं थःगु याना काल धइगु खँ पिहां वःगु खः ।

आः नक्साय् नापं तःबलय् ला नेपाः सुम्क च्वनाच्वनीगु स्थिति मंत । खतुं जनता हालाच्वंगु दु, फुक्क राजनीतिक दल व नेतातसें नं अतिक्रमणय् हे लाःगु खः धकाः धाःगु दु । जनताया धारणा थुकियात अन्तर्राष्ट्रियकरण यायेमाः, संयुक्त राष्ट्रसंघ व अन्तर्राष्ट्रिय अदालतय् वनेमाः धइगु दु । राजनीतिक दल व नेतात धाःसा कूटनीतिक माध्यमं हे समाधान मालेमाः धकाः छगू मत जुल ।

उकिं गुगु लँपु लीगु धइगु खँय् हे जनता व राजनीतिक दलया दथुइ भिन्नता खनेदत । लिपा प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीं नक्सा धइगु छुं मखु, कालापानीं हे सेना हटे यायेमाः धकाः नवात । वास्तवय् थ्व ला जनता व विपक्षीं बल प्रधानमन्त्रीया कोर्टय् तयाबिउगुलिं जक वय्कलं थ्वाःगु शट खः ।

गन तक सरकारया औपचारिक ज्या दु, थ्व सवालय् परराष्ट्र मन्त्रालयपाखें पौ छ्वयाः राजनीतिक सहमति जूगु कथंया म्यान्डेटया ज्या सरकारं याःगु दु । थुकिया लिसलय् भारत खँ ल्हायेत सकारात्मक धकाः इमिसं नं झारा टारे यानाः हःगु बाहेक छुं जूगु मदु । बरु नेपाः व भारतया दथुइ पारवहनया सम्बन्धय् बैठक जुल, सीमा सम्बन्धय् तिरिक्क छसः खँ जूगु तक नं मदु ।

आः हानं छक्वः भीमसेन थापा धार व जंगबहादुर धारया खँ न्ह्यथनाः आःया नेपाःया शासक मण्डलीया मूल्यांकन यायेगु पाय्छि जुइ । संविधान पिकायेत न्हापां ओली व प्रचण्ड व्यापारी छम्हेसिया छेँय् च्वनाः मिले जूगुलिइ संविधान वयेधुनेवं ओली प्रधानमन्त्री जुइगु सहमति जूगु खः । निम्ह मिले जुइवं सुशील कोइराला भःभः न्हुल ।

भःभः न्हूम्ह कोइरालायात निम्हेस्यां राष्ट्रपति नकेगु धकाः ह्ययेकाः हल व अन्ततः स्वंगू दलया स्वम्ह नेता मिले जुयाः संविधान जारी यात । थ्व हे इलय् भारतयाके सहलह मब्याःबलय् भारतं दूत हे वयाः पं वल । स्वम्हं ग्यानागिनाः हथाय् हथाय्सं संविधान जारी याःबलय् नाकाबन्दी जुल ।

संविधान जारी जुइधुंकाः प्रधानमन्त्री ल्ययेगु ई थ्यंबलय् भारतीय इशाराकथं सुशील कोइरालां नं उम्मेदवारी बियाः स्वम्हेसिया गोप्य भद्र सहमतियात ध्याकुनय् छ्वयाबिल । प्रचण्डं झीपिं भीमसेन थापा प्रवृत्तियापिं खः, जंगबहादुर प्रवृत्तिया मखु धकाः ओलीयात समर्थन यानाः प्रधानमन्त्री दयेकल ।

वयांलिउ नं तिनिख्यलय् नवासें प्रचण्डं झीपिं भारतया पासा जक जुइफइ, ‘यसम्यान’ जुइफइमखु धकाः नवात । वास्तवय् थ्वयांलिउ आतक नं प्रचण्ड भाजुं भारतयात हाथ्या बियाः नवाःगु खनेमंत । गन तक ओलीया सवाल दु, उबलय् भारतं नाकाबन्दी मचिकूतले भारत भ्रमण हे वनेमखु धकाः वय्कलं भारतयात न्ययेकूगु खः ।

तर उकिया वापत नेपालय् माओवादी व कांग्रेसया उदय जुयाः अविश्वासया प्रस्ताव तःबलय् ओली भाजुं नं इतिहासय् भीमसेन थापा थें जुइमालीगु खँ खनाः ग्यानाः हे राजिनामा बिउगु खनेदत । थथे जुयाः नेपालय् आः दुपिं शासकत धइपिं दथुइ दथुइ भारतनाप फुइँ क्यंगु जूसां न्यले धुंकूपिं खः । उकिं राष्ट्रियताया सवालय् जनता हे जागरुक जुइगुया मेगु विकल्प मदु ।